Chạy án là cách gọi dân gian của việc dùng tiền, quà hoặc quan hệ để tác động trái pháp luật đến người có thẩm quyền, nhằm thay đổi kết quả điều tra, truy tố, xét xử hoặc thi hành án. “Chạy án” không phải tên một tội trong Bộ luật Hình sự (BLHS). Tùy vai trò, người liên quan có thể bị xử lý về tội nhận hối lộ, đưa hối lộ, môi giới hối lộ, lừa đảo chiếm đoạt tài sản hoặc làm sai lệch hồ sơ vụ án.
Tóm tắt nhanh
- “Chạy án” là thuật ngữ đời thường, không phải tội danh riêng trong BLHS.
- Cán bộ, chiến sĩ công an nhận tiền để làm hoặc không làm một việc trong công vụ có thể bị truy cứu tội nhận hối lộ (Điều 354).
- Người đưa tiền có thể bị xử lý tội đưa hối lộ (Điều 364); người làm trung gian bị xử lý tội môi giới hối lộ (Điều 365).
- Nếu người nhận chỉ “vẽ ra” khả năng chạy án để lấy tiền thì có thể bị xử lý tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản (Điều 174).
- Chủ động khai báo trước khi bị phát giác là tình tiết quan trọng giúp người đưa hối lộ, người môi giới có thể được miễn trách nhiệm hình sự.
Chạy án là gì?
Trong đời sống, “chạy án” thường được hiểu là việc người có liên quan đến vụ án (bị can, bị cáo, người nhà, đôi khi cả bị hại) đưa tiền hoặc lợi ích khác, nhờ người có chức vụ, quyền hạn hoặc “có quan hệ” tác động để:
- không bị khởi tố, hoặc được đình chỉ vụ án;
- được thay đổi biện pháp ngăn chặn (ví dụ từ tạm giam sang bảo lĩnh);
- bị truy tố, xét xử nhẹ hơn, được hưởng án treo;
- được giảm nhẹ, hoãn hoặc miễn chấp hành án.
Điểm chung là có sự trao đổi lợi ích nhằm làm lệch việc giải quyết vụ án theo quy định của pháp luật. Vì vậy, hành vi này xâm phạm hoạt động tư pháp và uy tín của cơ quan nhà nước. Về bản chất, cơ quan nhà nước phải hoạt động theo pháp luật chứ không theo quan hệ hay tiền bạc; bạn có thể tham khảo thêm bản chất của nhà nước là gì để hiểu nguyên tắc này.
Lưu ý: BLHS không có điều luật mang tên “tội chạy án”. Cơ quan tố tụng sẽ căn cứ vai trò, hành vi và giá trị lợi ích để xác định tội danh cụ thể cho từng người.
Công an nhận chạy án phạm tội gì?
Khi cán bộ, chiến sĩ công an (hoặc bất kỳ người có chức vụ, quyền hạn nào) nhận tiền để “lo” cho vụ án, tội danh phụ thuộc vào việc người đó có thật sự lợi dụng chức vụ, quyền hạn hay không.
Trường hợp có lợi dụng chức vụ, quyền hạn: tội nhận hối lộ
Theo Điều 354 BLHS, người lợi dụng chức vụ, quyền hạn, trực tiếp hoặc qua trung gian nhận hoặc sẽ nhận bất kỳ lợi ích nào để làm hoặc không làm một việc vì lợi ích hoặc theo yêu cầu của người đưa hối lộ thì bị truy cứu trách nhiệm hình sự. Lợi ích có thể là tiền, tài sản, lợi ích vật chất khác hoặc lợi ích phi vật chất.
- Khung cơ bản: phạt tù từ 02 năm đến 07 năm (lợi ích vật chất từ 2 triệu đồng đến dưới 100 triệu đồng hoặc lợi ích phi vật chất).
- Các khung nặng hơn tăng dần: 07–15 năm, 15–20 năm, và cao nhất là 20 năm tù hoặc tù chung thân.
- Từ 01/07/2025, theo Luật số 86/2025/QH15, hình phạt tử hình đối với tội nhận hối lộ đã được bãi bỏ.
- Người phạm tội còn có thể bị cấm đảm nhiệm chức vụ, phạt tiền hoặc tịch thu một phần hoặc toàn bộ tài sản.
Điều luật cũng áp dụng đối với người có chức vụ, quyền hạn trong doanh nghiệp, tổ chức ngoài Nhà nước. Tội này hoàn thành ngay cả khi người nhận mới “sẽ nhận” lợi ích và chưa làm trái công vụ.
Ví dụ tình huống: Ông A bị tạm giữ vì đánh người gây thương tích. Người nhà ông A đưa 80 triệu đồng cho một cán bộ điều tra để “nhẹ tay” khi lập hồ sơ. Nếu cán bộ này nhận tiền và đồng ý làm hoặc không làm một việc trong công vụ theo yêu cầu đó, anh ta có thể bị truy cứu về tội nhận hối lộ; người nhà ông A có thể bị xử lý về tội đưa hối lộ.
Trường hợp trực tiếp can thiệp vào hồ sơ vụ án
Nếu người có thẩm quyền thêm, bớt, sửa đổi, đánh tráo, hủy hoặc làm hư hỏng tài liệu, vật chứng để làm sai lệch nội dung vụ án thì có thể bị xử lý thêm về tội làm sai lệch hồ sơ vụ án, vụ việc (Điều 375 BLHS) với khung phạt tù từ 01 năm đến 05 năm, cao nhất đến 15 năm. Nếu cố ý không khởi tố, không truy cứu người có dấu hiệu phạm tội, người có thẩm quyền còn có thể bị xem xét về tội không truy cứu trách nhiệm hình sự người có tội (Điều 369 BLHS). Trường hợp làm giả, sửa chữa giấy tờ vì vụ lợi, có thể áp dụng tội giả mạo trong công tác (Điều 359 BLHS).
Cảnh báo: Cán bộ công an vi phạm không chỉ chịu trách nhiệm hình sự mà còn bị xử lý kỷ luật, có thể bị tước danh hiệu và buộc thôi việc. Việc tố cáo, kiểm tra do cơ quan có thẩm quyền thực hiện. Tìm hiểu thêm về cơ quan này tại bài quy định trang phục công an nhân dân để nhận diện đúng cán bộ thi hành công vụ.
Người đưa tiền, người môi giới chạy án bị xử lý ra sao?
Người đưa tiền: tội đưa hối lộ (Điều 364)
Người trực tiếp hoặc qua trung gian đã đưa hoặc sẽ đưa lợi ích cho người có chức vụ, quyền hạn để họ làm hoặc không làm một việc vì lợi ích của mình thì bị xử lý về tội đưa hối lộ.
- Khung 1 (từ 2 triệu đến dưới 100 triệu đồng hoặc lợi ích phi vật chất): phạt tiền từ 20 triệu đến 200 triệu đồng, cải tạo không giam giữ đến 03 năm hoặc phạt tù từ 06 tháng đến 03 năm.
- Các khung sau tăng dần theo giá trị và tính chất: có tổ chức, dùng thủ đoạn xảo quyệt, dùng tài sản của Nhà nước… bị phạt tù từ 02 năm đến 07 năm; mức cao nhất lên tới 20 năm tù.
Pháp luật có chính sách khoan hồng. Người bị ép buộc đưa hối lộ mà chủ động khai báo trước khi bị phát giác được coi là không có tội và được trả lại của đã đưa. Người không bị ép buộc nhưng chủ động khai báo trước khi bị phát giác có thể được miễn trách nhiệm hình sự và được trả lại một phần hoặc toàn bộ của đã dùng để đưa hối lộ.
Người làm trung gian: tội môi giới hối lộ (Điều 365)
Người làm cầu nối, nhận tiền từ bên cần hối lộ rồi chuyển cho người có chức vụ, quyền hạn bị xử lý theo Điều 365. Khung 1 là phạt tiền từ 20 triệu đến dưới 200 triệu đồng, cải tạo không giam giữ đến 03 năm hoặc phạt tù từ 06 tháng đến 03 năm; các khung tăng nặng có thể lên đến 15 năm tù. Người môi giới chủ động khai báo trước khi bị phát giác có thể được miễn trách nhiệm hình sự.
Trong thực tế xét xử, đã có vụ án người chuyển hàng chục tỷ đồng để “chạy án” bị tuyên về tội đưa hối lộ, còn những người nhận lời đi “lo giúp” bị tuyên về tội môi giới hối lộ.
Lừa đảo “chạy án” bị xử lý thế nào?
Có nhiều trường hợp người nhận tiền thực chất không có khả năng hoặc không có ý định tác động đến cơ quan tố tụng. Họ chỉ nói quen biết “người trong ngành” để nhận tiền rồi chiếm đoạt. Khi đó, hành vi có thể cấu thành tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản (Điều 174 BLHS):
- Chiếm đoạt từ 2 triệu đồng trở lên có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự; dưới mức này chỉ bị truy cứu nếu thuộc các trường hợp luật quy định.
- Khung 1: cải tạo không giam giữ đến 03 năm hoặc phạt tù từ 06 tháng đến 03 năm.
- Khung 2: phạt tù từ 02 đến 07 năm (ví dụ lợi dụng danh nghĩa cơ quan, tổ chức, hoặc chiếm đoạt từ 50 triệu đến dưới 200 triệu đồng).
- Khung 3: phạt tù từ 07 đến 15 năm (từ 200 triệu đến dưới 500 triệu đồng).
- Khung 4: phạt tù từ 12 đến 20 năm hoặc tù chung thân (từ 500 triệu đồng trở lên).
Cảnh báo: Người đã đưa tiền cho kẻ lừa “chạy án” vẫn có nguy cơ bị xem xét về việc đưa hối lộ, vì pháp luật xử lý cả hành vi “sẽ đưa”. Việc có bị truy cứu hay không do cơ quan tố tụng đánh giá dựa trên ý chí, hành vi và chứng cứ cụ thể của từng người. Nếu đã lỡ đưa tiền, việc trình báo sớm, trung thực là tình tiết có lợi.
Những tội danh khác có thể liên quan
- Lợi dụng chức vụ, quyền hạn gây ảnh hưởng đối với người khác để trục lợi (Điều 358): người có chức vụ dùng ảnh hưởng của mình tác động đến người khác để vụ lợi.
- Lợi dụng chức vụ, quyền hạn trong khi thi hành công vụ (Điều 356): người thi hành công vụ làm trái quy định vì vụ lợi hoặc động cơ cá nhân.
- Không tố giác tội phạm, che giấu tội phạm: người biết rõ tội phạm đang được chuẩn bị hoặc đã thực hiện mà không tố giác, hoặc giúp che giấu, có thể bị xử lý trong những trường hợp luật quy định.
- Đồng phạm: nếu cố ý cùng tham gia một tội, mỗi người chịu trách nhiệm theo vai trò (người tổ chức, người thực hành, người giúp sức).
Bảng so sánh nhanh các tội danh
| Vai trò | Tội danh có thể áp dụng | Điều luật | Mức phạt tù cao nhất |
|---|---|---|---|
| Người có chức vụ nhận tiền để làm/không làm việc | Nhận hối lộ | Điều 354 | 20 năm hoặc tù chung thân |
| Người đưa tiền, lợi ích | Đưa hối lộ | Điều 364 | Đến 20 năm |
| Người làm trung gian | Môi giới hối lộ | Điều 365 | Đến 15 năm |
| Người nhận tiền nhưng không có ý định/khả năng lo | Lừa đảo chiếm đoạt tài sản | Điều 174 | 20 năm hoặc tù chung thân |
| Người có thẩm quyền làm sai lệch hồ sơ | Làm sai lệch hồ sơ vụ án, vụ việc | Điều 375 | Đến 15 năm |
Cách bảo vệ quyền lợi hợp pháp thay cho chạy án
Mục đích bảo vệ quyền lợi của người bị điều tra, truy tố, xét xử hoàn toàn có thể đạt được bằng con đường hợp pháp:
- Bước 1: Nắm rõ quyền của mình: được biết lý do bị bắt, giữ; được trình bày lời khai; được nhờ người bào chữa; không bị bức cung, nhục hình. Xem thêm bài quyền bất khả xâm phạm về thân thể của công dân.
- Bước 2: Mời luật sư hoặc người bào chữa hợp pháp tham gia từ giai đoạn sớm nhất để thu thập chứng cứ, đề nghị thay đổi biện pháp ngăn chặn, đề nghị áp dụng tình tiết giảm nhẹ.
- Bước 3: Thành khẩn khai báo, tự nguyện bồi thường thiệt hại, khắc phục hậu quả, xin lỗi bị hại, tích cực hợp tác – đây là các tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự theo luật.
- Bước 4: Nếu cho rằng hành vi, quyết định của người tiến hành tố tụng là trái pháp luật, thực hiện khiếu nại, tố cáo đúng thẩm quyền; nếu không đồng ý bản án, quyết định thì kháng cáo, đề nghị kháng nghị theo thủ tục phúc thẩm, giám đốc thẩm hoặc tái thẩm.
- Bước 5: Nếu bị người khác gợi ý, đòi tiền “để lo cho vụ án”, hãy lưu giữ bằng chứng (tin nhắn, ghi âm hợp pháp, chuyển khoản) và trình báo cơ quan Công an, Viện kiểm sát hoặc cơ quan điều tra có thẩm quyền.
Lưu ý: Không có khoản “phí” nào được trả riêng cho cán bộ tố tụng để họ giải quyết vụ án theo hướng có lợi. Mọi khoản thu hợp pháp đều có căn cứ pháp luật và biên lai theo quy định.
Căn cứ pháp lý
- Bộ luật Hình sự 2015 (Luật số 100/2015/QH13), sửa đổi, bổ sung năm 2017 (Luật số 12/2017/QH14) và năm 2025 (Luật số 86/2025/QH15): các điều 174, 354, 356, 358, 359, 364, 365, 369, 375.
- Bộ luật Tố tụng hình sự 2015: các quy định về quyền của người bị buộc tội, người bào chữa, tố giác tội phạm, khiếu nại, tố cáo trong tố tụng hình sự.
- Luật Phòng, chống tham nhũng 2018 (quy định về hành vi tham nhũng, trách nhiệm tố cáo).
Thông tin cập nhật tháng 10/2026. Nội dung chỉ mang tính phổ biến pháp luật, không thay thế ý kiến của cơ quan có thẩm quyền trong từng vụ việc cụ thể.
Câu hỏi thường gặp
Chạy án có phải là một tội trong Bộ luật Hình sự không?
Không. “Chạy án” là cách nói dân gian. Tùy hành vi cụ thể, người liên quan có thể bị xử lý về tội nhận hối lộ, đưa hối lộ, môi giới hối lộ, lừa đảo chiếm đoạt tài sản hoặc làm sai lệch hồ sơ vụ án.
Công an nhận tiền chạy án nhưng chưa làm gì thì có bị xử lý không?
Có thể. Tội nhận hối lộ bao gồm cả hành vi “sẽ nhận” lợi ích để làm hoặc không làm một việc. Nếu người đó không có ý định hay khả năng tác động mà chỉ lấy tiền thì có thể bị xem xét tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản.
Đưa tiền chạy án rồi bị lừa mất tiền thì phải làm gì?
Bạn nên trình báo sớm cho cơ quan có thẩm quyền và cung cấp trung thực chứng cứ. Chủ động khai báo trước khi bị phát giác là tình tiết có thể giúp người đưa hối lộ được miễn trách nhiệm hình sự, nhưng quyết định cuối cùng thuộc về cơ quan tố tụng.
Đưa hối lộ bao nhiêu tiền thì bị truy cứu trách nhiệm hình sự?
Theo Điều 364 BLHS, tiền, tài sản hoặc lợi ích vật chất từ 2 triệu đồng trở lên, hoặc lợi ích phi vật chất, có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự. Mức phạt tăng dần theo giá trị và tính chất của hành vi.
Từ 2025, nhận hối lộ còn bị tử hình không?
Không. Luật số 86/2025/QH15 bãi bỏ hình phạt tử hình đối với tội nhận hối lộ từ ngày 01/07/2025. Mức cao nhất hiện nay là tù chung thân.
Tóm lại, “chạy án” không giúp người liên quan thoát tội mà còn kéo theo nhiều tội danh mới cho cả người đưa, người nhận và người trung gian. Cách an toàn nhất là dùng đúng các quyền tố tụng, người bào chữa, thái độ hợp tác và các tình tiết giảm nhẹ mà pháp luật cho phép.
