Theo Luật Hợp tác xã 2023, hợp tác xã (HTX) là tổ chức có tư cách pháp nhân do ít nhất 05 thành viên chính thức tự nguyện thành lập, hợp tác tương trợ trong sản xuất, kinh doanh, tạo việc làm. Liên hiệp hợp tác xã cũng có tư cách pháp nhân nhưng do ít nhất 03 hợp tác xã là thành viên chính thức thành lập để mở rộng quy mô sản xuất, kinh doanh.
Tóm tắt nhanh
- HTX: tối thiểu 5 thành viên chính thức (Luật 2012 yêu cầu 7). Liên hiệp HTX: tối thiểu 3 HTX thành viên chính thức (Luật 2012 yêu cầu 4).
- Thành viên của HTX chủ yếu là cá nhân; thành viên chính thức của liên hiệp HTX bắt buộc là hợp tác xã.
- Cả hai đều có tư cách pháp nhân, quản trị dân chủ, thành viên chính thức bình đẳng không phụ thuộc vốn góp.
- Tổ hợp tác (từ 2 thành viên) là mô hình khác, không có tư cách pháp nhân.
- Từ 23/07/2026, hồ sơ đăng ký nộp tại cơ quan đăng ký kinh doanh cấp xã theo Nghị định 295/2026/NĐ-CP.
Hợp tác xã là gì?
Khoản 7 Điều 4 Luật Hợp tác xã 2023 định nghĩa hợp tác xã là tổ chức kinh tế tập thể có tư cách pháp nhân, do ít nhất 05 thành viên chính thức tự nguyện lập ra. Mục đích là hợp tác, tương trợ trong sản xuất, kinh doanh, tạo việc làm, đáp ứng nhu cầu chung về kinh tế, văn hóa, xã hội của thành viên và góp phần xây dựng cộng đồng phát triển bền vững.
Luật có hiệu lực từ 01/07/2024 và thay thế Luật Hợp tác xã 2012. Một số trang còn ghi mức “7 thành viên” – đó là quy định cũ, không còn áp dụng cho HTX thành lập mới.
Thành viên của hợp tác xã gồm những ai?
Luật chia thành viên thành hai nhóm chính:
- Thành viên chính thức: góp vốn và sử dụng sản phẩm, dịch vụ của HTX; hoặc góp vốn và góp sức lao động; hoặc góp vốn đồng thời sử dụng sản phẩm, dịch vụ và góp sức lao động.
- Thành viên liên kết: gồm thành viên liên kết góp vốn (chỉ góp vốn, không sử dụng dịch vụ, không góp sức lao động) và thành viên liên kết không góp vốn.
Thành viên chính thức tham gia quản lý, điều hành HTX một cách dân chủ, bình đẳng, không phụ thuộc vào phần vốn góp. Thu nhập được phân phối chủ yếu theo mức độ sử dụng sản phẩm, dịch vụ hoặc mức độ đóng góp sức lao động, không chia thuần theo vốn như công ty.
Với thành viên là người lao động trực tiếp, bạn nên nắm độ tuổi lao động tối thiểu theo quy định hiện hành trước khi tham gia góp sức lao động.
Liên hiệp hợp tác xã là gì?
Khoản 8 Điều 4 Luật Hợp tác xã 2023 quy định liên hiệp hợp tác xã là tổ chức có tư cách pháp nhân do ít nhất 03 hợp tác xã là thành viên chính thức tự nguyện thành lập. Các HTX cùng hợp tác, tương trợ để mở rộng quy mô sản xuất, kinh doanh và nâng cao năng lực tham gia thị trường.
Nói đơn giản: HTX là “tổ chức của các cá nhân”, còn liên hiệp HTX là “tổ chức của các hợp tác xã”. Thành viên chính thức của liên hiệp là hợp tác xã; thành viên liên kết góp vốn hoặc không góp vốn là pháp nhân Việt Nam.
Bảng so sánh hợp tác xã và liên hiệp hợp tác xã
| Tiêu chí | Hợp tác xã | Liên hiệp hợp tác xã |
|---|---|---|
| Căn cứ | Khoản 7 Điều 4 Luật HTX 2023 | Khoản 8 Điều 4 Luật HTX 2023 |
| Số lượng sáng lập tối thiểu | 05 thành viên chính thức | 03 hợp tác xã là thành viên chính thức |
| Thành viên chính thức | Chủ yếu là cá nhân (và tổ chức đủ điều kiện theo Luật, Điều lệ) | Là hợp tác xã |
| Thành viên liên kết | Góp vốn hoặc không góp vốn | Là pháp nhân Việt Nam, góp vốn hoặc không góp vốn |
| Tư cách pháp nhân | Có | Có |
| Mục tiêu | Hợp tác, tương trợ giữa các thành viên; đáp ứng nhu cầu chung về kinh tế, văn hóa, xã hội | Mở rộng quy mô sản xuất, kinh doanh, nâng cao năng lực tham gia thị trường của các HTX thành viên |
| Vốn góp tối đa của một thành viên | Không quá 30% vốn điều lệ | Không quá 40% vốn điều lệ |
| Vốn đầu tư nước ngoài trong thành viên chính thức | Dưới 35% tổng số thành viên chính thức | Dưới 35% tổng số thành viên chính thức (tính theo tổ chức kinh tế có vốn nước ngoài) |
| Người đại diện theo pháp luật | Có thể có một hoặc nhiều người | Có thể có một hoặc nhiều người |
| Phạm vi liên kết | Trong nhóm thành viên là cá nhân/tổ chức | Liên kết giữa các HTX, thường rộng hơn về quy mô, địa bàn |
Lưu ý: Cách tính tỷ lệ vốn đầu tư nước ngoài và các mức vốn góp tối đa có thể được hướng dẫn chi tiết trong Nghị định 113/2024/NĐ-CP và Điều lệ của từng tổ chức. Trước khi thành lập, bạn cần đối chiếu cả ba nguồn này.
Điểm giống nhau giữa hợp tác xã và liên hiệp hợp tác xã
- Đều là pháp nhân: có tên, trụ sở, tài sản riêng, tự chịu trách nhiệm bằng tài sản của mình.
- Nguyên tắc hoạt động: tự nguyện tham gia và ra khỏi tổ chức; dân chủ, bình đẳng; tự chủ, tự chịu trách nhiệm; quan tâm phát triển cộng đồng.
- Bộ máy: có Đại hội thành viên là cơ quan quyết định cao nhất, cùng Hội đồng quản trị, người điều hành (Giám đốc/Tổng giám đốc) và Ban kiểm soát hoặc kiểm soát viên theo quy định.
- Cuộc họp Đại hội thành viên: được tiến hành khi có ít nhất 50% tổng số thành viên chính thức hoặc đại biểu tham dự.
- Nghĩa vụ tài chính: phải kê khai, nộp thuế và xuất hóa đơn theo quy định. Bạn có thể tham khảo mẫu hóa đơn bán lẻ hợp lệ, lưu ý từ 01/07/2026 hóa đơn thực hiện theo Nghị định 254/2026/NĐ-CP thay Nghị định 123/2020 và Nghị định 70/2025.
Tổ hợp tác khác gì hợp tác xã?
Nhiều người nhầm tổ hợp tác với hợp tác xã. Theo Luật Hợp tác xã 2023, tổ hợp tác là tổ chức không có tư cách pháp nhân, hình thành trên cơ sở hợp đồng hợp tác do ít nhất 02 thành viên tự nguyện thành lập, cùng góp vốn, góp sức lao động, cùng hưởng lợi và cùng chịu trách nhiệm.
| Tiêu chí | Tổ hợp tác | Hợp tác xã |
|---|---|---|
| Số thành viên tối thiểu | 02 | 05 thành viên chính thức |
| Tư cách pháp nhân | Không | Có |
| Cơ sở hình thành | Hợp đồng hợp tác | Điều lệ, Giấy chứng nhận đăng ký hợp tác xã |
Nghị định 294/2026/NĐ-CP (hiệu lực 23/07/2026) hướng dẫn riêng về tổ hợp tác, trong đó có việc tổ hợp tác đáp ứng tiêu chí được hưởng chính sách hỗ trợ của Nhà nước tương tự hợp tác xã, phù hợp với đặc điểm của tổ hợp tác.
Đăng ký thành lập hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã ở đâu từ năm 2026?
Từ 23/07/2026, thủ tục đăng ký thực hiện theo Nghị định 295/2026/NĐ-CP, thay thế Nghị định 92/2024/NĐ-CP. Do không còn cấp huyện, cơ quan đăng ký kinh doanh là phòng chuyên môn thuộc UBND cấp xã; nếu xã không thành lập phòng chuyên môn thì là chính UBND cấp xã. Việc nộp hồ sơ thực hiện tại Bộ phận Một cửa cấp xã.
Người đại diện hoặc người được ủy quyền có thể nộp hồ sơ và nhận kết quả tại cơ quan đăng ký kinh doanh cấp xã bất kỳ trong phạm vi tỉnh, thành phố nơi đặt trụ sở chính. Việc giải quyết hồ sơ do cơ quan cấp xã nơi đặt trụ sở chính thực hiện. Người thành lập chỉ phải nộp một bộ hồ sơ.
- Bước 1: Hội nghị thành lập: các sáng lập viên thống nhất tên gọi, ngành nghề, vốn góp, Điều lệ và bầu các chức danh quản lý.
- Bước 2: Chuẩn bị hồ sơ theo Luật Hợp tác xã 2023 và Nghị định 295/2026/NĐ-CP (giấy đề nghị đăng ký, Điều lệ, danh sách thành viên, danh sách và giấy tờ của người quản lý…). Người đại diện tự kê khai và chịu trách nhiệm về tính trung thực, chính xác của hồ sơ.
- Bước 3: Nộp hồ sơ tại Bộ phận Một cửa cấp xã, nộp lệ phí (nếu thuộc diện phải nộp).
- Bước 4: Nhận Giấy chứng nhận đăng ký hợp tác xã/liên hiệp hợp tác xã. Theo luật, thời hạn giải quyết là 03 ngày làm việc kể từ khi nhận hồ sơ hợp lệ.
- Bước 5: Hoàn thành các thủ tục sau đăng ký như đăng ký thuế, góp đủ vốn trong thời hạn Điều lệ quy định (tối đa 06 tháng kể từ ngày được cấp Giấy chứng nhận).
Cảnh báo: Kê khai hồ sơ không trung thực, không chính xác sẽ bị cơ quan đăng ký thông báo cho cơ quan thuế và cơ quan có thẩm quyền để xử lý. Cơ quan đăng ký chỉ chịu trách nhiệm về tính hợp lệ của hồ sơ, không chịu trách nhiệm về vi phạm của tổ chức trước hoặc sau khi đăng ký.
Các thành viên là cá nhân cần có mã số thuế (số định danh cá nhân) để kê khai nghĩa vụ liên quan; bạn có thể xem hướng dẫn đăng ký mã số thuế cá nhân qua mạng. Thành viên làm việc thường xuyên tại HTX cũng nên tìm hiểu quyền lợi bảo hiểm xã hội, trong đó có cách tính bảo hiểm xã hội 1 lần trên VssID khi cần.
Ví dụ tình huống thực tế
Tình huống 1: Anh A cùng 4 hộ nông dân trong xã muốn lập một tổ chức chung để mua vật tư và bao tiêu nông sản, có tư cách pháp nhân để ký hợp đồng. Nhóm đủ 5 thành viên chính thức nên có thể lập hợp tác xã. Nếu chỉ có 3 người và không cần pháp nhân, nhóm có thể chọn tổ hợp tác.
Tình huống 2: Ba hợp tác xã rau sạch trong cùng tỉnh muốn dùng chung thương hiệu, kho lạnh và đầu mối bán sang siêu thị. Ba HTX này có thể cùng lập liên hiệp hợp tác xã. Khi đó thành viên chính thức là 3 HTX, không phải từng xã viên riêng lẻ.
Tình huống 3: Một HTX đã hoạt động muốn gia nhập liên hiệp có sẵn. HTX này cần có đơn tự nguyện gia nhập, góp vốn và đáp ứng điều kiện theo luật và Điều lệ của liên hiệp.
Căn cứ pháp lý
- Luật Hợp tác xã số 17/2023/QH15 (hiệu lực từ 01/07/2024).
- Nghị định 113/2024/NĐ-CP hướng dẫn Luật Hợp tác xã 2023.
- Nghị định 294/2026/NĐ-CP về tổ hợp tác (hiệu lực từ 23/07/2026).
- Nghị định 295/2026/NĐ-CP về đăng ký tổ hợp tác, hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã (hiệu lực từ 23/07/2026, thay thế Nghị định 92/2024/NĐ-CP).
- Nghị quyết 202/2025/QH15 về sắp xếp đơn vị hành chính cấp tỉnh; mô hình chính quyền địa phương 2 cấp từ 01/07/2025.
- Nghị định 254/2026/NĐ-CP về hóa đơn, chứng từ (hiệu lực từ 01/07/2026).
Thông tin cập nhật tháng 10/2026.
Câu hỏi thường gặp
Hợp tác xã có phải là doanh nghiệp không?
Hợp tác xã là tổ chức kinh tế tập thể, thành lập, tổ chức và hoạt động theo Luật Hợp tác xã chứ không theo Luật Doanh nghiệp. HTX vẫn là pháp nhân, có thể ký hợp đồng, kinh doanh và thực hiện nghĩa vụ thuế như các tổ chức kinh tế khác.
Thành lập hợp tác xã cần tối thiểu bao nhiêu thành viên?
Cần ít nhất 05 thành viên chính thức theo Luật Hợp tác xã 2023, giảm so với 07 thành viên của Luật 2012. Luật không quy định số thành viên tối đa.
Liên hiệp hợp tác xã có cần ít nhất 3 hợp tác xã không?
Có. Liên hiệp hợp tác xã phải do ít nhất 03 hợp tác xã là thành viên chính thức tự nguyện thành lập. Cá nhân không thể là thành viên chính thức của liên hiệp.
Hợp tác xã nộp hồ sơ đăng ký ở đâu hiện nay?
Tại cơ quan đăng ký kinh doanh cấp xã (phòng chuyên môn thuộc UBND xã, phường hoặc chính UBND cấp xã). Từ 23/07/2026, bạn có thể nộp và nhận kết quả tại bất kỳ cơ quan đăng ký cấp xã nào trong tỉnh, thành phố nơi đặt trụ sở chính.
Một cá nhân có được góp vốn không hạn chế vào hợp tác xã không?
Không. Vốn góp tối đa của một thành viên không quá 30% vốn điều lệ đối với HTX và không quá 40% đối với liên hiệp HTX. Điều này nhằm giữ nguyên tắc quản lý dân chủ, không để một người chi phối.
Tổ hợp tác và hợp tác xã khác nhau ở điểm nào?
Tổ hợp tác chỉ cần từ 02 thành viên, hoạt động dựa trên hợp đồng hợp tác và không có tư cách pháp nhân. Hợp tác xã cần từ 05 thành viên chính thức, có điều lệ và có tư cách pháp nhân.
Tóm lại, hợp tác xã là tổ chức của các thành viên (chủ yếu là cá nhân) với tối thiểu 05 thành viên chính thức, còn liên hiệp hợp tác xã là tổ chức của các hợp tác xã với tối thiểu 03 HTX thành viên. Cả hai đều là pháp nhân, vận hành theo nguyên tắc dân chủ và đăng ký tại cấp xã theo Nghị định 295/2026/NĐ-CP. Khi lập hồ sơ, bạn cần đối chiếu Luật Hợp tác xã 2023, các nghị định hướng dẫn và Điều lệ của tổ chức.
