Hạn ngạch là gì? Hạn ngạch thuế quan nhập khẩu 2026

Biên soạn:

· Cập nhật:

Hạn ngạch là gì? Hạn ngạch thuế quan nhập khẩu 2026

Hạn ngạch (quota) là mức giới hạn về số lượng, khối lượng hoặc trị giá hàng hóa được phép xuất khẩu, nhập khẩu trong một thời gian nhất định. Ở Việt Nam, loại phổ biến nhất là hạn ngạch thuế quan: phần hàng nằm trong hạn ngạch được hưởng thuế suất thấp hơn, phần vượt hạn ngạch vẫn được nhập nhưng chịu thuế suất cao hơn.

Tóm tắt nhanh

  • Hạn ngạch thuế quan được quy định trong Luật Quản lý ngoại thương 2017, gồm hạn ngạch thuế quan xuất khẩu và hạn ngạch thuế quan nhập khẩu.
  • Hàng nhập khẩu trong hạn ngạch hưởng thuế suất ưu đãi hơn; ngoài hạn ngạch chịu thuế suất cao theo Phụ lục IV Nghị định 26/2023/NĐ-CP (đã được sửa đổi nhiều lần).
  • Hiện Việt Nam quản lý nhập khẩu bằng hạn ngạch thuế quan với 4 nhóm hàng: đường (tinh luyện và thô), muối, thuốc lá nguyên liệu, trứng gia cầm.
  • Năm 2026: muối 97.020 tấn, trứng gia cầm 75.809 tá, thuốc lá nguyên liệu 79.199 tấn.

Hạn ngạch là gì?

Nói đơn giản, hạn ngạch là “trần” do Nhà nước đặt ra cho một loại hàng hóa. Trần này có thể tính bằng tấn, tá, chiếc hoặc bằng giá trị (USD, đồng). Từ “quota” trong tiếng Anh có nghĩa tương tự và thường được doanh nghiệp xuất nhập khẩu dùng thay cho “hạn ngạch”.

Tóm tắt nhanh: Hạn ngạch là gì? Hạn ngạch thuế quan nhập khẩu 2026
Tóm tắt nhanh – Hạn ngạch là gì? Hạn ngạch thuế quan nhập khẩu 2026

Trong thương mại quốc tế, hạn ngạch thường xuất hiện ở hai dạng:

  • Hạn ngạch tuyệt đối: vượt mức trần là không được nhập hoặc xuất thêm.
  • Hạn ngạch thuế quan: vượt mức trần vẫn được nhập hoặc xuất, nhưng phải nộp thuế cao hơn.

Pháp luật Việt Nam hiện hành quy định chính thức về hạn ngạch thuế quan trong Luật Quản lý ngoại thương 2017. Đây cũng là nội dung người dùng tìm kiếm nhiều nhất khi hỏi “hạn ngạch là gì” trong lĩnh vực thuế.

Hạn ngạch thuế quan là gì và khác hạn ngạch thông thường ra sao?

Theo Luật Quản lý ngoại thương 2017 (Điều 20):

  • Hạn ngạch thuế quan xuất khẩu là biện pháp do cơ quan nhà nước có thẩm quyền áp dụng để quyết định số lượng, khối lượng, trị giá hàng hóa xuất khẩu với thuế suất cụ thể.
  • Hạn ngạch thuế quan nhập khẩu là biện pháp do cơ quan nhà nước có thẩm quyền áp dụng để quyết định số lượng, khối lượng, trị giá hàng hóa nhập khẩu với thuế suất ưu đãi hơn so với thuế suất ngoài hạn ngạch.

Điểm khác biệt cốt lõi: hạn ngạch thuế quan không cấm bạn nhập hoặc xuất phần vượt mức. Nó chỉ tạo ra hai tầng thuế. Vì vậy biện pháp này thuộc nhóm công cụ thuế quan, khác với lệnh cấm hoặc hạn chế số lượng thuần túy.

Luật cũng đặt ra một số nguyên tắc khi áp dụng:

  • Thực hiện theo điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên (như cam kết WTO, các hiệp định thương mại tự do).
  • Không áp dụng hạn ngạch thuế quan nhập khẩu đối với phần hàng dùng để sản xuất, gia công hàng xuất khẩu.
  • Phải công khai, minh bạch về số lượng, khối lượng, trị giá và về phương thức phân giao hạn ngạch.

Trong hạn ngạch và ngoài hạn ngạch khác nhau thế nào?

Tiêu chí Trong hạn ngạch Ngoài hạn ngạch
Điều kiện Có giấy phép nhập khẩu theo hạn ngạch (hoặc được thông báo quyền sử dụng hạn ngạch) do Bộ Công Thương cấp Số lượng nhập vượt phần được cấp, hoặc không có quyền sử dụng hạn ngạch
Thuế nhập khẩu Thuế suất ưu đãi, thấp hơn Thuế suất ngoài hạn ngạch theo Phụ lục IV Nghị định 26/2023/NĐ-CP
Số lượng Chỉ trong phạm vi ghi trên giấy phép Không giới hạn về mặt thuế nhưng chịu mức thuế cao

Ví dụ minh họa (số liệu giả định): Công ty A được cấp giấy phép nhập 5.000 tá trứng gia cầm trong hạn ngạch. Nếu công ty nhập 7.000 tá, 5.000 tá đầu được tính thuế trong hạn ngạch; 2.000 tá còn lại tính theo thuế suất ngoài hạn ngạch. Theo Phụ lục IV Nghị định 26/2023/NĐ-CP, trứng gà thuộc mã 0407.21.00 có thuế suất ngoài hạn ngạch ở mức 80%.

Lưu ý: Mức thuế cụ thể có thể được điều chỉnh bằng các nghị định sửa đổi Biểu thuế (Nghị định 26/2023/NĐ-CP đã được sửa đổi, bổ sung nhiều lần). Khi khai hải quan, bạn cần đối chiếu mã HS và biểu thuế tại thời điểm đăng ký tờ khai. Nếu điều ước quốc tế có quy định riêng về lượng hạn ngạch hoặc thuế ngoài hạn ngạch thì áp dụng theo các nghị định về biểu thuế ưu đãi đặc biệt tương ứng; trường hợp mức đó cao hơn Phụ lục IV thì áp dụng mức của Phụ lục IV.

Mặt hàng nào đang áp dụng hạn ngạch thuế quan?

Danh mục hàng hóa nhập khẩu quản lý theo hạn ngạch thuế quan gồm:

  • Đường tinh luyện, đường thô: toàn bộ các mã 8 số thuộc nhóm 1701.
  • Muối: mã HS 2501.
  • Thuốc lá nguyên liệu: mã HS 2401.
  • Trứng gia cầm: mã HS 0407 (không bao gồm trứng đã thụ tinh để ấp).

Ngoài hạn ngạch chung theo cam kết WTO, Việt Nam còn có hạn ngạch riêng theo một số hiệp định song phương, khu vực. Ví dụ: thuốc lá nguyên liệu và trứng gia cầm có xuất xứ từ các nước Liên minh Kinh tế Á – Âu (giai đoạn 2023–2027, thuốc lá 500 tấn/năm, trứng gia cầm năm 2026 là 13.031 tá); gạo và lá thuốc lá khô xuất xứ Campuchia theo Thông tư 06/2026/TT-BCT; đấu giá hạn ngạch nhập khẩu ô tô đã qua sử dụng theo CPTPP.

Lượng hạn ngạch thuế quan năm 2026

Hạn ngạch được công bố theo năm. Với năm 2026, Bộ Công Thương đã ban hành hai thông tư có hiệu lực từ 15/3/2026 đến hết 31/12/2026:

Mặt hàng Lượng hạn ngạch 2026 Văn bản
Muối (mã HS 2501) 97.020 tấn Thông tư 03/2026/TT-BCT
Trứng gia cầm (không có phôi) 75.809 tá Thông tư 03/2026/TT-BCT
Thuốc lá nguyên liệu (mã HS 2401) 79.199 tấn Thông tư 04/2026/TT-BCT

Hạn ngạch năm 2026 được phân giao cho ai?

  • Muối: thương nhân trực tiếp dùng muối làm nguyên liệu sản xuất thuốc, sản phẩm y tế và hóa chất.
  • Trứng gia cầm: thương nhân trực tiếp sử dụng trứng làm nguyên liệu sản xuất.
  • Thuốc lá nguyên liệu: thương nhân có giấy phép sản xuất sản phẩm thuốc lá hoặc giấy phép chế biến nguyên liệu thuốc lá, có nhu cầu dùng nguyên liệu nhập khẩu để sản xuất thuốc lá điếu tiêu thụ trong nước.

Cả ba nhóm hàng đều được phân giao theo phương thức cấp giấy phép nhập khẩu theo Nghị định 69/2018/NĐ-CP và Thông tư 12/2018/TT-BCT.

Lưu ý: Thông tư hạn ngạch chỉ có hiệu lực trong năm. Từ 01/01/2027 sẽ áp dụng lượng hạn ngạch mới do Bộ Công Thương công bố cho năm 2027.

Ai quyết định và phân giao hạn ngạch?

Theo quy định hiện hành, lượng hạn ngạch thuế quan nhập khẩu năm sau đối với muối, trứng gia cầm, đường tinh luyện, đường thô do Bộ Nông nghiệp và Môi trường quyết định và thông báo cho Bộ Công Thương chậm nhất trước ngày 15/11 hằng năm. Sau đó Bộ Công Thương công bố, phân giao cho thương nhân và cấp giấy phép nhập khẩu.

Thương nhân được cấp giấy phép nhập khẩu theo hạn ngạch (hoặc được thông báo bằng văn bản quyền sử dụng hạn ngạch) sẽ hưởng thuế suất trong hạn ngạch đối với số lượng ghi trên giấy phép hoặc thông báo. Các quy định chi tiết đã được Bộ Công Thương hợp nhất tại Văn bản hợp nhất số 47/VBHN-BCT ngày 04/6/2026.

Doanh nghiệp nhập khẩu theo hạn ngạch thế nào?

Doanh nghiệp nhập khẩu theo hạn ngạch thế nào? (4 bước) – Hạn ngạch là gì? Hạn ngạch thuế quan nhập khẩu 2026
Sơ đồ: Doanh nghiệp nhập khẩu theo hạn ngạch thế nào?
  1. Bước 1: Theo dõi thông tư hạn ngạch của năm do Bộ Công Thương ban hành để biết lượng, đối tượng và thời điểm phân giao.
  2. Bước 2: Chuẩn bị hồ sơ đề nghị cấp giấy phép nhập khẩu theo hạn ngạch thuế quan, đáp ứng điều kiện của từng mặt hàng (ví dụ: có giấy phép sản xuất thuốc lá đối với thuốc lá nguyên liệu).
  3. Bước 3: Nhận giấy phép hoặc văn bản thông báo quyền sử dụng hạn ngạch từ Bộ Công Thương.
  4. Bước 4: Khai hải quan, áp dụng thuế suất trong hạn ngạch cho đúng số lượng được cấp; phần vượt tính thuế ngoài hạn ngạch.

Để khai báo thuế, doanh nghiệp cần có mã số thuế hợp lệ. Nếu bạn là cá nhân kinh doanh, có thể xem hướng dẫn về mã số thuế cá nhân theo quy định hiện hành và cách đăng ký mã số thuế cá nhân qua mạng.

Cảnh báo: Nhập khẩu hàng thuộc danh mục quản lý bằng hạn ngạch mà khai sai số lượng, mã hàng hoặc xuất xứ để hưởng thuế suất thấp có thể bị truy thu thuế và xử phạt vi phạm hành chính về thuế, hải quan. Trường hợp nghiêm trọng có thể bị xem xét trách nhiệm hình sự.

Mục đích, ưu điểm và hạn chế của hạn ngạch

Vì sao Nhà nước áp dụng hạn ngạch?

  • Bảo vệ sản xuất trong nước trước hàng nhập khẩu, nhất là nông sản và nguyên liệu nhạy cảm.
  • Thực hiện cam kết quốc tế, vì lượng hạn ngạch tối thiểu và mức thuế ngoài hạn ngạch thường được ghi trong WTO và các hiệp định thương mại.
  • Điều tiết cung cầu, bảo đảm nguồn nguyên liệu cho một số ngành (như muối cho sản xuất dược phẩm, y tế, hóa chất).

Hạn chế

  • Người được cấp hạn ngạch có lợi thế về chi phí so với người không được cấp.
  • Nếu phân giao thiếu công khai, dễ phát sinh tiêu cực, vì thế luật yêu cầu công khai, minh bạch, khách quan.
  • Người tiêu dùng có thể phải mua hàng với giá cao hơn khi nguồn nhập khẩu bị hạn chế.

Phân biệt hạn ngạch thuế quan với các loại thuế khác

Hạn ngạch thuế quan chỉ liên quan đến thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu của hàng hóa qua biên giới. Nó khác với thuế thu nhập cá nhân (xem thêm mức giảm trừ gia cảnh mới nhất), lệ phí trước bạ (xem cách tính lệ phí trước bạ xe máy) hay hóa đơn bán hàng (xem mẫu hóa đơn bán lẻ hợp lệ). Khi bán lại hàng nhập khẩu trong nước, doanh nghiệp vẫn phải thực hiện nghĩa vụ hóa đơn, thuế GTGT như thông thường.

Câu hỏi thường gặp

Hạn ngạch là gì, hiểu ngắn gọn thế nào?

Hạn ngạch là mức giới hạn do Nhà nước đặt ra về số lượng, khối lượng hoặc trị giá hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu trong một thời gian. Với hạn ngạch thuế quan, phần nằm trong mức giới hạn được hưởng thuế thấp hơn, phần vượt chịu thuế cao hơn.

Hạn ngạch thuế quan nhập khẩu và xuất khẩu khác nhau thế nào?

Hạn ngạch thuế quan nhập khẩu xác định lượng hàng nhập được hưởng thuế suất ưu đãi so với thuế ngoài hạn ngạch. Hạn ngạch thuế quan xuất khẩu xác định lượng hàng xuất khẩu với thuế suất cụ thể, và được áp dụng theo điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên.

Nhập khẩu vượt hạn ngạch có bị cấm không?

Không. Với hạn ngạch thuế quan, phần vượt vẫn được nhập khẩu nhưng chịu thuế suất ngoài hạn ngạch cao hơn. Tuy nhiên, hàng hóa vẫn phải tuân thủ các điều kiện nhập khẩu khác theo quy định.

Hạn ngạch thuế quan hiện áp dụng cho những mặt hàng nào?

Gồm đường tinh luyện, đường thô, muối, thuốc lá nguyên liệu và trứng gia cầm. Ngoài ra còn có các hạn ngạch riêng theo hiệp định, ví dụ với một số hàng hóa từ Liên minh Kinh tế Á – Âu hoặc Campuchia.

Ai là người cấp giấy phép nhập khẩu theo hạn ngạch?

Bộ Công Thương phân giao hạn ngạch và cấp giấy phép nhập khẩu cho thương nhân đủ điều kiện. Lượng hạn ngạch của muối, trứng gia cầm, đường do Bộ Nông nghiệp và Môi trường quyết định và thông báo cho Bộ Công Thương.

Hạn ngạch năm 2026 có dùng sang năm 2027 được không?

Các thông tư hạn ngạch năm 2026 có hiệu lực đến hết 31/12/2026. Lượng hạn ngạch năm 2027 sẽ do cơ quan có thẩm quyền công bố riêng; bạn nên theo dõi thông tư mới của Bộ Công Thương.

Tóm lại, hạn ngạch thuế quan là công cụ cho phép Nhà nước kiểm soát lượng hàng nhập khẩu hưởng thuế ưu đãi mà không cấm hẳn phần vượt mức. Doanh nghiệp xuất nhập khẩu nên theo dõi thông tư hạn ngạch hằng năm và biểu thuế hiện hành để xác định đúng mức thuế phải nộp.

Lưu ý: Nội dung bài viết mang tính chất tham khảo, được biên soạn theo quy định pháp luật tại thời điểm cập nhật. Với vụ việc cụ thể, bạn nên liên hệ cơ quan có thẩm quyền hoặc luật sư để được hướng dẫn chính xác. Xem miễn trừ trách nhiệm.

Ban biên tập Luật Sư X

Có thể bạn quan tâm

Xem tất cả →