Luật bảo hiểm xã hội 2025 chính là Luật Bảo hiểm xã hội số 41/2024/QH15, được Quốc hội thông qua ngày 29/6/2024 và có hiệu lực từ ngày 01/7/2025. Điểm mới nổi bật gồm: đóng đủ 15 năm là được hưởng lương hưu, mở rộng đối tượng đóng bắt buộc, siết điều kiện rút BHXH một lần, bổ sung trợ cấp hưu trí xã hội và thêm chế độ cho người đóng tự nguyện.
Tóm tắt nhanh
- Luật gồm 11 chương, 141 điều; hiệu lực từ 01/7/2025, thay Luật BHXH 2014.
- Điều kiện hưởng lương hưu: đủ tuổi nghỉ hưu và đóng BHXH từ đủ 15 năm (trước đây là 20 năm).
- Người bắt đầu đóng BHXH từ 01/7/2025 chỉ được rút BHXH một lần trong các trường hợp luật quy định, không còn rút chỉ vì nghỉ việc 12 tháng.
- Người từ đủ 75 tuổi chưa có lương hưu được nhận trợ cấp hưu trí xã hội 500.000 đồng/tháng.
- Từ 01/7/2026: sinh con thứ hai nghỉ thai sản 7 tháng; chồng nghỉ 10 ngày làm việc; mức tham chiếu 2,53 triệu đồng.
Luật BHXH 2024 và Luật bảo hiểm xã hội 2025 có phải một không?
Có. Đây là cùng một văn bản. Luật được thông qua năm 2024 nên gọi là Luật BHXH 2024, nhưng vì áp dụng từ 01/7/2025 nên nhiều người tìm kiếm với tên “Luật bảo hiểm xã hội 2025”. Luật gồm 11 chương, 141 điều, tăng 2 chương và 16 điều so với Luật BHXH 2014.
Luật được hướng dẫn bởi nhiều nghị định, trong đó có Nghị định 158/2025/NĐ-CP (BHXH bắt buộc) và Nghị định 176/2025/NĐ-CP (trợ cấp hưu trí xã hội). Từ 01/7/2026, một số chế độ thai sản tiếp tục được điều chỉnh bởi Luật Dân số 2025.
Mở rộng đối tượng tham gia BHXH bắt buộc và tự nguyện
Luật mở rộng diện bắt buộc để nhiều người hơn được bảo vệ. Một số nhóm đáng chú ý:
- Chủ hộ kinh doanh có đăng ký kinh doanh phải tham gia BHXH bắt buộc. Mức đóng theo luật là 25% (22% vào quỹ hưu trí – tử tuất, 3% vào quỹ ốm đau – thai sản).
- Người làm việc theo hợp đồng lao động từ đủ 1 tháng đến dưới 3 tháng thuộc diện đóng bắt buộc.
- Người quản lý doanh nghiệp, người quản lý điều hành hợp tác xã có hưởng tiền lương.
- Người hoạt động không chuyên trách ở cấp xã, thôn, tổ dân phố nay được hưởng đầy đủ hơn các chế độ (ốm đau, thai sản, tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp), không chỉ hưu trí và tử tuất như trước.
Người đóng BHXH tự nguyện cũng được mở rộng quyền lợi, nội dung này nằm ở phần dưới.
Đóng BHXH 15 năm được hưởng lương hưu
Đây là thay đổi được tìm kiếm nhiều nhất. Người lao động trong điều kiện bình thường được hưởng lương hưu khi đủ tuổi nghỉ hưu và có thời gian đóng BHXH từ đủ 15 năm. Luật BHXH 2014 trước đây yêu cầu 20 năm.
Tuổi nghỉ hưu năm 2026 và 2027
Tuổi nghỉ hưu vẫn tăng theo lộ trình của Bộ luật Lao động 2019. Năm 2026, nam đủ 61 tuổi 6 tháng, nữ đủ 57 tuổi. Đến năm 2027, nam là 61 tuổi 9 tháng, nữ là 57 tuổi 4 tháng. Lộ trình kết thúc khi nam đủ 62 tuổi (năm 2028) và nữ đủ 60 tuổi (năm 2035). Bạn có thể xem thêm về độ tuổi lao động tại bài độ tuổi lao động tối thiểu theo quy định mới nhất.
Cách tính tỷ lệ hưởng lương hưu
Lương hưu hằng tháng bằng tỷ lệ hưởng nhân với mức bình quân tiền lương làm căn cứ đóng BHXH. Tỷ lệ hưởng được quy định như sau:
| Đối tượng | Mốc tính | Tỷ lệ hưởng | Mỗi năm đóng thêm |
|---|---|---|---|
| Lao động nữ | 15 năm | 45% | Cộng thêm 2%/năm, tối đa 75% |
| Lao động nam | 15 năm | 40% | Cộng thêm 1%/năm đến đủ 20 năm (45%) |
| Lao động nam | Từ năm thứ 20 trở đi | 45% | Cộng thêm 2%/năm, tối đa 75% |
Ví dụ: chị Lan nghỉ hưu năm 2026 ở tuổi 57, đóng BHXH 16 năm, bình quân tiền lương đóng là 10 triệu đồng/tháng. Tỷ lệ hưởng của chị là 45% + 2% = 47%, tương ứng khoảng 4,7 triệu đồng/tháng (chưa tính hệ số trượt giá và các khoản điều chỉnh khác).
Lưu ý: Thời điểm hưởng lương hưu là ngày đầu tiên của tháng liền kề sau thời điểm nghỉ hưu. Một số trường hợp như làm công việc nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm hoặc suy giảm khả năng lao động có thể nghỉ hưu sớm hơn nếu đủ 15 năm đóng BHXH bắt buộc và đáp ứng điều kiện luật định.
Rút BHXH một lần từ 01/7/2025 thay đổi thế nào?
Luật mới khuyến khích bảo lưu thời gian đóng để hưởng lương hưu thay vì nhận một lần. Quy định chia làm hai nhóm:
Nhóm có thời gian đóng BHXH trước 01/7/2025
Nhóm này vẫn được rút BHXH một lần nếu sau 12 tháng không thuộc diện đóng bắt buộc, không đóng tự nguyện và chưa đủ 20 năm đóng. Nghị định 158/2025/NĐ-CP hướng dẫn rằng điều kiện này áp dụng khi tại thời điểm giải quyết, bạn còn thời gian đóng trước ngày 01/7/2025 để tính hưởng.
Nhóm bắt đầu đóng BHXH từ 01/7/2025
Nhóm này chỉ được rút BHXH một lần khi đã chấm dứt tham gia, có đề nghị và thuộc một trong các trường hợp:
- Đủ tuổi hưởng lương hưu nhưng chưa đủ 15 năm đóng BHXH;
- Ra nước ngoài để định cư;
- Mắc bệnh ung thư, bại liệt, xơ gan mất bù, lao nặng, AIDS hoặc bệnh khác theo danh mục của Bộ Y tế;
- Suy giảm khả năng lao động từ 81% trở lên hoặc là người khuyết tật đặc biệt nặng.
Người vừa đủ điều kiện hưởng lương hưu vừa đủ điều kiện rút một lần ở một số trường hợp được lựa chọn một trong hai. Cách tính số tiền nhận được xem tại bài cách tính bảo hiểm xã hội 1 lần trên VssID.
Cảnh báo: Rút BHXH một lần đồng nghĩa với việc chấm dứt toàn bộ thời gian đã đóng. Nếu đã đóng gần đủ 15 năm, bạn nên cân nhắc đóng tiếp (kể cả tự nguyện) để có lương hưu và thẻ BHYT khi về già.
Chế độ thai sản: thay đổi đến năm 2026
Luật BHXH 2024 giữ nguyên điều kiện cơ bản: lao động nữ sinh con phải đóng BHXH từ đủ 6 tháng trở lên trong 12 tháng trước khi sinh. Tiền thai sản hằng tháng bằng 100% mức bình quân tiền lương tháng đóng BHXH của 6 tháng liền kề trước khi nghỉ, nhân với số tháng nghỉ.
Luật mở rộng thêm một số trường hợp, ví dụ lao động nữ phải nghỉ việc để điều trị vô sinh, và người hoạt động không chuyên trách ở cấp xã nay được hưởng chế độ thai sản.
Thay đổi từ 01/7/2026 theo Luật Dân số 2025
- Sinh con thứ hai: lao động nữ nghỉ thai sản 7 tháng (thay vì 6 tháng) và trợ cấp thai sản tính tương ứng với 7 tháng nghỉ.
- Lao động nam khi vợ sinh con: nghỉ 5 ngày làm việc; 7 ngày nếu vợ sinh mổ hoặc sinh dưới 32 tuần tuổi; 10 ngày nếu vợ sinh đôi hoặc sinh con thứ hai.
- Trợ cấp một lần: bằng 2 lần mức tham chiếu cho mỗi con. Khi mức tham chiếu là 2,53 triệu đồng/tháng từ 01/7/2026, khoản này là 5,06 triệu đồng/con (trước đó là 4,68 triệu đồng/con).
Khi cần nghỉ để chăm con hoặc nghỉ phép, bạn có thể tham khảo mẫu đơn xin nghỉ phép đơn giản để gửi người sử dụng lao động.
Chế độ ốm đau và BHXH tự nguyện
Ốm đau dài ngày
Luật bỏ quy định cho người mắc bệnh dài ngày nghỉ tối đa đến 180 ngày. Thay vào đó, thời gian hưởng được tính theo năm và theo điều kiện làm việc. Người nghỉ do bệnh thuộc danh mục chữa trị dài ngày được hưởng từ 30 đến 70 ngày mỗi năm với mức 75% mức đóng, sau đó tiếp tục điều trị thì được hưởng mức thấp hơn (65%, 55%, 50% tùy thời gian đóng).
BHXH tự nguyện được hưởng thêm chế độ
Từ 01/7/2025, người đóng BHXH tự nguyện được hưởng 4 chế độ: trợ cấp thai sản, hưu trí, tử tuất và bảo hiểm tai nạn lao động theo Luật An toàn, vệ sinh lao động. Trợ cấp thai sản là điểm mới so với trước đây, theo hướng dẫn hiện hành khoảng 2 triệu đồng cho mỗi con.
Trợ cấp hưu trí xã hội cho người cao tuổi
Đây là chế độ hoàn toàn mới do ngân sách nhà nước bảo đảm, hướng dẫn bởi Nghị định 176/2025/NĐ-CP (hiệu lực 01/7/2025). Công dân Việt Nam được hưởng khi đủ các điều kiện:
- Điều kiện 1: từ đủ 75 tuổi trở lên. Người từ đủ 70 đến dưới 75 tuổi thuộc hộ nghèo, hộ cận nghèo cũng được xét.
- Điều kiện 2: không hưởng lương hưu hoặc trợ cấp BHXH hằng tháng, hoặc đang hưởng mức thấp hơn mức trợ cấp hưu trí xã hội.
- Điều kiện 3: có văn bản đề nghị hưởng trợ cấp.
Mức hưởng là 500.000 đồng/tháng; một số địa phương hỗ trợ thêm. Nếu đồng thời thuộc diện hưởng trợ cấp xã hội hằng tháng khác thì được chọn chế độ cao hơn. Thời gian hưởng tính từ tháng Chủ tịch UBND cấp xã ký quyết định, phù hợp mô hình chính quyền địa phương hai cấp hiện nay.
Mức đóng và mức tham chiếu thay lương cơ sở
Tỷ lệ đóng bắt buộc có thay đổi không?
Không. Tỷ lệ đóng BHXH bắt buộc vẫn giữ như trước: người lao động đóng 8%, người sử dụng lao động đóng 17,5% (chưa tính BHYT và bảo hiểm thất nghiệp). Mức thấp nhất làm căn cứ đóng gắn với mức lương tối thiểu tháng; từ 01/01/2026, lương tối thiểu vùng I là 5.310.000 đồng/tháng theo Nghị định 293/2025/NĐ-CP.
Mức tham chiếu là gì?
Luật dùng “mức tham chiếu” thay cho “mức lương cơ sở” để tính một số mức đóng, mức hưởng. Khi chưa bãi bỏ lương cơ sở thì mức tham chiếu bằng lương cơ sở. Mức này là 2,34 triệu đồng/tháng trước 01/7/2026 và 2,53 triệu đồng/tháng từ 01/7/2026, dùng để tính các khoản như trợ cấp một lần khi sinh con.
Các khoản BHXH, BHYT, BHTN bạn đóng còn là khoản được loại trừ khi tính thu nhập chịu thuế. Xem thêm bài hướng dẫn tra cứu giảm trừ gia cảnh mới nhất.
Lưu ý thực tế cho người lao động và người sử dụng lao động
- Chậm đóng, trốn đóng: Luật bổ sung quy định cụ thể hơn về xử lý. Hành vi trốn đóng với quy mô lớn có thể bị xử lý hình sự theo Bộ luật Hình sự.
- Kiểm tra quá trình đóng: bạn nên thường xuyên đối chiếu thời gian và mức lương đóng trên ứng dụng VssID để tránh thiếu sót khi giải quyết chế độ.
- Hộ kinh doanh: chủ hộ có đăng ký kinh doanh cần rà soát nghĩa vụ đóng BHXH bắt buộc.
- Bảo hiểm hưu trí bổ sung: Luật bổ sung khung quy định về loại hình tự nguyện này, nhằm tăng thu nhập khi nghỉ hưu bên cạnh lương hưu từ quỹ BHXH.
- Quỹ BHXH: Luật quy định các biện pháp nâng cao hiệu quả đầu tư, bảo đảm an toàn quỹ.
Lưu ý: Các mức tiền, tỷ lệ và hướng dẫn chi tiết có thể thay đổi khi Chính phủ ban hành văn bản mới. Thông tin trong bài được cập nhật tháng 10/2026; trước khi giải quyết hồ sơ, bạn nên đối chiếu với cơ quan BHXH nơi tham gia.
Căn cứ pháp lý
- Luật Bảo hiểm xã hội số 41/2024/QH15 (hiệu lực 01/7/2025)
- Nghị định 158/2025/NĐ-CP quy định chi tiết về bảo hiểm xã hội bắt buộc
- Nghị định 176/2025/NĐ-CP về trợ cấp hưu trí xã hội
- Luật Dân số số 113/2025/QH15 (sửa đổi quy định thai sản, hiệu lực 01/7/2026)
- Bộ luật Lao động 2019 (tuổi nghỉ hưu, thời gian nghỉ thai sản)
- Nghị định 73/2024/NĐ-CP (mức lương cơ sở trước 01/7/2026) và văn bản điều chỉnh lương cơ sở từ 01/7/2026
- Nghị định 293/2025/NĐ-CP về mức lương tối thiểu
Câu hỏi thường gặp
Luật BHXH 2024 có hiệu lực từ khi nào?
Luật Bảo hiểm xã hội số 41/2024/QH15 có hiệu lực từ ngày 01/7/2025 và thay thế Luật BHXH 2014. Riêng các quy định thai sản sửa đổi bởi Luật Dân số 2025 áp dụng từ 01/7/2026.
Đóng BHXH 15 năm có được hưởng lương hưu không?
Có, nếu bạn đã đủ tuổi nghỉ hưu. Năm 2026, nam cần đủ 61 tuổi 6 tháng, nữ đủ 57 tuổi. Với 15 năm đóng, nữ hưởng 45%, nam hưởng 40% mức bình quân tiền lương đóng BHXH.
Từ 01/7/2025 còn được rút BHXH một lần không?
Còn, nhưng có phân nhóm. Người có thời gian đóng trước 01/7/2025 vẫn được rút khi đủ điều kiện cũ (nghỉ 12 tháng, chưa đủ 20 năm đóng). Người bắt đầu đóng từ 01/7/2025 chỉ được rút trong các trường hợp luật quy định như chưa đủ 15 năm khi đủ tuổi nghỉ hưu, định cư nước ngoài hoặc bệnh hiểm nghèo.
Sinh con thứ hai được nghỉ thai sản bao lâu?
Từ 01/7/2026, lao động nữ sinh con thứ hai được nghỉ 7 tháng, trong đó thời gian nghỉ trước sinh không quá 2 tháng. Cơ quan BHXH hướng dẫn trợ cấp thai sản được tính tương ứng 7 tháng nếu bạn đủ điều kiện.
Người đóng BHXH tự nguyện được thêm quyền lợi gì?
Từ 01/7/2025, người đóng tự nguyện được hưởng thêm trợ cấp thai sản và bảo hiểm tai nạn lao động, bên cạnh hưu trí và tử tuất.
Người 75 tuổi chưa có lương hưu nhận bao nhiêu tiền mỗi tháng?
Mức trợ cấp hưu trí xã hội là 500.000 đồng/tháng theo Nghị định 176/2025/NĐ-CP, kèm điều kiện về tuổi và văn bản đề nghị. Một số địa phương có thể hỗ trợ thêm bằng ngân sách riêng.
Luật bảo hiểm xã hội 2024 thay đổi theo hướng mở rộng độ bao phủ, hạ ngưỡng hưởng lương hưu xuống 15 năm và khuyến khích bảo lưu thời gian đóng thay vì rút một lần. Bạn nên xác định nhóm của mình (đóng trước hay sau 01/7/2025, bắt buộc hay tự nguyện) để áp dụng đúng quy định và theo dõi các văn bản hướng dẫn mới.
