“Đại cương” là những nội dung kiến thức nền, mang tính khái quát, được dạy chung cho nhiều ngành trước khi sinh viên học sâu chuyên ngành. Những môn học bắt buộc ở đại học thường gồm 5 môn lý luận chính trị, Pháp luật đại cương, Giáo dục quốc phòng và an ninh, Giáo dục thể chất, cùng ngoại ngữ và tin học theo quy định của từng trường.
Tóm tắt nhanh
- “Đại cương” là khối kiến thức nền, học chung ở năm đầu, trước khi vào kiến thức cơ sở ngành và chuyên ngành.
- Năm môn lý luận chính trị cho sinh viên không chuyên ngành này có tổng 11 tín chỉ: Triết học Mác – Lênin, Kinh tế chính trị Mác – Lênin, Chủ nghĩa xã hội khoa học, Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam, Tư tưởng Hồ Chí Minh.
- Giáo dục quốc phòng và anninh (GDQP-AN) và Giáo dục thể chất (GDTC) là môn bắt buộc, nhưng thường là “môn điều kiện”: phải đạt để tốt nghiệp, song không tính vào điểm trung bình tích lũy.
- Ngoại ngữ, tin học: mỗi trường tự quy định học phần và chuẩn đầu ra, không có chứng chỉ chung bắt buộc cho mọi trường.
Đại cương là gì?
Trong giáo dục đại học, “đại cương” nghĩa là nội dung khái quát, cơ bản, chưa đi vào chuyên sâu. Chương trình đào tạo đại học thường chia thành hai khối lớn: kiến thức giáo dục đại cương và kiến thức giáo dục chuyên nghiệp (gồm kiến thức cơ sở ngành, chuyên ngành, thực tập, khóa luận).
Khối đại cương có ba vai trò chính:
- Cung cấp nền tảng chung về chính trị, pháp luật, xã hội, tự nhiên để sinh viên tiếp thu chuyên ngành dễ hơn.
- Rèn kỹ năng cốt lõi: tư duy, phương pháp học, ngoại ngữ, tin học.
- Hình thành ý thức công dân, hiểu biết về Nhà nước, pháp luật và trách nhiệm với Tổ quốc.
Vì vậy, “môn đại cương” là cách gọi chung cho các học phần nằm trong khối này, chẳng hạn Pháp luật đại cương, Tâm lý học đại cương, Xã hội học đại cương, Kinh tế học đại cương. Không phải môn nào có chữ “đại cương” cũng bắt buộc với mọi ngành. Tên gọi, số tín chỉ và danh sách môn do từng trường xây dựng trong chương trình đào tạo, trên cơ sở quy định của Bộ Giáo dục và Đào tạo.
Những môn học bắt buộc ở đại học gồm những gì?
Các môn học bắt buộc ở đại học chia thành hai nhóm: nhóm do Nhà nước quy định chung cho mọi sinh viên, và nhóm do trường tự quy định theo ngành. Bảng dưới đây tóm tắt nhóm thứ nhất và những môn phổ biến.
| Nhóm môn | Môn cụ thể | Tính chất |
|---|---|---|
| Lý luận chính trị | Triết học Mác – Lênin; Kinh tế chính trị Mác – Lênin; Chủ nghĩa xã hội khoa học; Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam; Tư tưởng Hồ Chí Minh | Bắt buộc với các ngành không chuyên lý luận chính trị, tổng 11 tín chỉ |
| Pháp luật | Pháp luật đại cương (hoặc tên tương tự) | Phổ biến, thường 2 tín chỉ; do trường quyết định |
| Quốc phòng – an ninh | Giáo dục quốc phòng và an ninh (4 học phần) | Bắt buộc, cấp chứng chỉ riêng |
| Thể chất | Giáo dục thể chất | Bắt buộc, tối thiểu 3 tín chỉ |
| Ngoại ngữ, tin học | Tiếng Anh hoặc ngoại ngữ khác; Tin học đại cương | Trường tự quy định học phần và chuẩn đầu ra |
| Khoa học tự nhiên, xã hội | Toán, Xác suất thống kê, Tâm lý học, Xã hội học, Kinh tế học, Phương pháp nghiên cứu khoa học… | Bắt buộc hoặc tự chọn tùy ngành |
Lưu ý: Danh sách chi tiết luôn nằm trong chương trình đào tạo của ngành bạn theo học. Hai sinh viên khác trường, thậm chí khác khóa, có thể có danh sách môn đại cương khác nhau. Hãy đối chiếu với chương trình đào tạo công bố trên cổng thông tin đào tạo của trường.
Các môn lý luận chính trị bắt buộc ở đại học
Trước khóa tuyển sinh 2008, sinh viên học 5 môn lý luận chính trị. Giai đoạn 2008–2009 đến 2018–2019 gộp còn 3 môn (Nguyên lý cơ bản của Chủ nghĩa Mác – Lênin, Tư tưởng Hồ Chí Minh, Đường lối cách mạng của Đảng Cộng sản Việt Nam). Từ khóa tuyển sinh 2019–2020 đến nay, theo hướng dẫn của Bộ Giáo dục và Đào tạo, chương trình quay lại 5 môn cho các ngành không chuyên về lý luận chính trị:
- Triết học Mác – Lênin: 3 tín chỉ.
- Kinh tế chính trị Mác – Lênin: 2 tín chỉ.
- Chủ nghĩa xã hội khoa học: 2 tín chỉ.
- Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam: 2 tín chỉ.
- Tư tưởng Hồ Chí Minh: 2 tín chỉ.
Tổng cộng 11 tín chỉ. Sinh viên khóa cũ có thể đã học theo chương trình 3 môn. Nếu bạn đang đối chiếu để xét tương đương, hãy hỏi phòng đào tạo của trường.
Pháp luật đại cương và các môn khoa học xã hội
Pháp luật đại cương giới thiệu những vấn đề cơ bản về Nhà nước và pháp luật: nguồn gốc, bản chất, quy phạm pháp luật, vi phạm pháp luật và trách nhiệm pháp lý, rồi tóm lược một số ngành luật như hiến pháp, dân sự, hình sự, lao động, hành chính. Nhiều trường xếp môn này vào nhóm bắt buộc, thường 2 tín chỉ, với các ngành không chuyên luật.
Để học tốt môn này, bạn có thể đọc thêm về bản chất của nhà nước và quyền bất khả xâm phạm về thân thể của công dân, hai nội dung hay xuất hiện trong đề thi. Ngoài ra, một số trường còn đưa các môn như Tiếng Việt thực hành, Soạn thảo văn bản vào khối đại cương. Khi đó, bài về phong cách ngôn ngữ hành chính sẽ giúp bạn ôn tập.
Những môn đại cương khác hay gặp
- Toán cao cấp, Xác suất thống kê, Vật lý đại cương, Hóa học đại cương (khối kỹ thuật, tự nhiên).
- Tâm lý học đại cương, Xã hội học đại cương, Logic học, Cơ sở văn hóa Việt Nam, Lịch sử văn minh thế giới (khối xã hội – nhân văn).
- Kinh tế vi mô, kinh tế vĩ mô, Nguyên lý thống kê (khối kinh tế).
- Phương pháp nghiên cứu khoa học, Kỹ năng mềm (nhiều trường đưa vào).
Giáo dục quốc phòng và an ninh, giáo dục thể chất
Giáo dục quốc phòng và an ninh (GDQP-AN)
GDQP-AN là môn học bắt buộc đối với sinh viên đại học. Chương trình hiện hành theo Thông tư 05/2020/TT-BGDĐT gồm 4 học phần: Đường lối quốc phòng và an ninh của Đảng Cộng sản Việt Nam; Công tác quốc phòng và an ninh; Quân sự chung; Kỹ thuật chiến đấu bộ binh và chiến thuật. Sinh viên đạt từ 5,0 điểm trở lên (thang 10) thì được cấp chứng chỉ. Chứng chỉ này là một trong các điều kiện xét tốt nghiệp.
Về chi phí: theo Nghị quyết của Quốc hội về cơ chế, chính sách đặc thù, vượt trội để phát triển giáo dục và đào tạo (hiệu lực từ 01/01/2026), Nhà nước bảo đảm nguồn lực miễn học phí và giáo trình môn GDQP-AN cho sinh viên theo lộ trình Chính phủ quy định. Mức miễn thực tế phụ thuộc vào lộ trình áp dụng, nên bạn cần xem thông báo của trường.
Lưu ý: Bộ Giáo dục và Đào tạo đang lấy ý kiến về quy định mới về tổ chức dạy, học và đánh giá kết quả môn GDQP-AN. Khi văn bản được ban hành, nội dung có thể được điều chỉnh. Hãy theo dõi thông báo chính thức của trường và trung tâm GDQP-AN.
Giáo dục thể chất (GDTC)
Theo Thông tư 25/2015/TT-BGDĐT, chương trình GDTC ở trình độ đại học do trường tự xây dựng, khối lượng tối thiểu 3 tín chỉ, và điểm không tính vào điểm trung bình chung học tập. Quy định này không áp dụng với các cơ sở và ngành đào tạo chuyên về thể dục, thể thao. Sinh viên khuyết tật hoặc không đủ sức khỏe có thể được trường xem xét học nội dung phù hợp hoặc miễn, giảm theo quy định.
Ngoại ngữ và tin học có bắt buộc không?
Hầu hết chương trình đều có học phần ngoại ngữ (thường là tiếng Anh) và tin học. Tuy nhiên, Quy chế đào tạo trình độ đại học (Thông tư 08/2021/TT-BGDĐT) giao cho trường xây dựng chương trình và chuẩn đầu ra. Quy chế yêu cầu sinh viên đạt chuẩn đầu ra của chương trình đào tạo mà không ấn định một chứng chỉ ngoại ngữ, tin học chung. Vì thế:
- Trường A có thể yêu cầu IELTS, TOEIC hoặc chứng chỉ tương đương; trường B chỉ cần hoàn thành học phần.
- Chuẩn đầu ra được công bố trong quy chế của trường, thường áp dụng theo khóa tuyển sinh.
- Một số trường coi ngoại ngữ, tin học căn bản là môn điều kiện, không tính vào điểm trung bình.
Các môn bắt buộc có tính vào điểm trung bình không?
Phụ thuộc vào loại môn:
- Môn lý luận chính trị, pháp luật đại cương, toán, khoa học cơ bản: thường được tính vào điểm trung bình học kỳ và điểm trung bình tích lũy, ảnh hưởng đến học bổng và xếp loại tốt nghiệp.
- GDQP-AN và GDTC: phần lớn các trường coi là học phần điều kiện, không tính vào điểm trung bình chung, nhưng bạn phải hoàn thành và có chứng chỉ để đủ điều kiện tốt nghiệp. Kết quả vẫn được ghi trong bảng điểm.
- Ngoại ngữ, tin học: tùy trường; có nơi tính điểm, có nơi chỉ xét đạt hay không đạt.
Nợ môn, miễn học, học lại thì sao?
Bạn cần nắm ba tình huống thường gặp:
- Chưa hoàn thành GDQP-AN, GDTC hoặc chuẩn đầu ra ngoại ngữ, tin học khi hết thời gian học tối đa: theo Quy chế đào tạo trình độ đại học, trong 3 năm kể từ khi thôi học, bạn có thể hoàn thiện điều kiện còn thiếu và đề nghị xét công nhận tốt nghiệp. Quy chế riêng của trường có thể áp dụng điều kiện chặt hơn hoặc rộng hơn, nhưng không được thấp hơn quy chế chung.
- Đã có chứng chỉ ở trường khác: nhiều trường cho nộp đơn xin miễn thi, miễn học GDQP-AN và GDTC nếu bạn đã hoàn tất ở trường đại học khác. Hãy liên hệ phòng đào tạo để biết hồ sơ.
- Điểm chưa đạt: bạn phải học lại hoặc thi lại theo quy chế của trường và có thể phải đóng thêm học phí học lại.
Cảnh báo: Không nên nhờ người khác học hộ, thi hộ hay dùng chứng chỉ không có thật để đủ điều kiện. Đây là hành vi gian lận bị kỷ luật theo quy chế, có thể bị đình chỉ học hoặc buộc thôi học, và có thể bị xử lý pháp luật nếu liên quan đến giấy tờ giả. Cách đúng là đăng ký học lại, thi lại hoặc xin miễn học theo thủ tục của trường.
Khi cần giải trình vì nghỉ học, nộp muộn bài hoặc vi phạm nội quy lớp, bạn có thể tham khảo cách viết bản kiểm điểm không làm bài tập. Với các môn có học phần đi thực tế, hướng dẫn viết bài thu hoạch sau khi đi thực tế sẽ hữu ích. Sinh viên tham gia tổ chức Đoàn có thể xem thêm nhiệm vụ và quyền của đoàn viên.
Căn cứ pháp lý
- Luật Giáo dục đại học hiện hành.
- Thông tư 08/2021/TT-BGDĐT ban hành Quy chế đào tạo trình độ đại học (và các văn bản sửa đổi, thay thế nếu có).
- Thông tư 05/2020/TT-BGDĐT về chương trình môn học Giáo dục quốc phòng và an ninh.
- Thông tư 25/2015/TT-BGDĐT về chương trình môn học Giáo dục thể chất trình độ đại học.
- Hướng dẫn của Bộ Giáo dục và Đào tạo năm 2019 về chương trình các môn lý luận chính trị trình độ đại học (số 4890).
- Nghị quyết của Quốc hội về cơ chế, chính sách đặc thù, vượt trội để đột phá phát triển giáo dục và đào tạo (hiệu lực từ 01/01/2026).
Thông tin cập nhật tháng 10/2026.
Câu hỏi thường gặp
Môn đại cương là gì?
Môn đại cương là các học phần thuộc khối kiến thức nền, dạy chung cho nhiều ngành, như lý luận chính trị, Pháp luật đại cương, Tâm lý học đại cương, toán, ngoại ngữ, tin học. Sinh viên thường học chúng ở năm đầu, trước khi vào cơ sở ngành và chuyên ngành.
Những môn học bắt buộc ở đại học gồm những môn nào?
Các ngành không chuyên lý luận chính trị đều học 5 môn lý luận chính trị (11 tín chỉ), GDQP-AN và GDTC. Ngoài ra thường có Pháp luật đại cương, ngoại ngữ, tin học và các môn toán, khoa học cơ bản tùy ngành. Danh sách cụ thể do trường quyết định.
Học đại học có bắt buộc học quân sự (GDQP-AN) không?
Có. GDQP-AN là môn học bắt buộc với sinh viên đại học và chứng chỉ là một điều kiện xét tốt nghiệp. Sinh viên đã có chứng chỉ ở trường khác hoặc thuộc diện được miễn theo quy định thì có thể làm thủ tục miễn học theo hướng dẫn của trường.
Điểm GDQP-AN và thể chất có tính vào điểm trung bình không?
Phần lớn các trường không tính hai môn này vào điểm trung bình tích lũy và xếp loại tốt nghiệp. Riêng GDTC, Thông tư 25/2015/TT-BGDĐT quy định điểm không tính vào điểm trung bình chung. Dù vậy, bạn vẫn phải đạt để đủ điều kiện tốt nghiệp.
Có phải có chứng chỉ ngoại ngữ, tin học mới được tốt nghiệp đại học không?
Điều này do trường quy định. Quy chế chung yêu cầu đạt chuẩn đầu ra của chương trình đào tạo, còn mức chuẩn ngoại ngữ, tin học do từng trường công bố. Bạn nên xem quy định chuẩn đầu ra áp dụng cho khóa của mình.
Từ năm 2019 đến nay sinh viên học bao nhiêu môn lý luận chính trị?
Với các ngành không chuyên lý luận chính trị, sinh viên học 5 môn với tổng thời lượng 11 tín chỉ: Triết học Mác – Lênin (3), Kinh tế chính trị Mác – Lênin (2), Chủ nghĩa xã hội khoa học (2), Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam (2), Tư tưởng Hồ Chí Minh (2).
Tóm lại, “đại cương” là phần nền của chương trình đại học, còn các môn bắt buộc gồm lý luận chính trị, GDQP-AN, GDTC cùng những học phần pháp luật, ngoại ngữ, tin học do trường thiết kế. Bạn nên đối chiếu chương trình đào tạo và quy chế của trường mình để lập kế hoạch học đúng tiến độ và đủ điều kiện tốt nghiệp.
