Theo kinh tế chính trị Mác – Lênin, tiền tệ có 5 chức năng: thước đo giá trị, phương tiện lưu thông, phương tiện cất trữ, phương tiện thanh toán và tiền tệ thế giới. Nếu đề bài chỉ yêu cầu chỉ ra một chức năng, bạn có thể chọn “thước đo giá trị”: tiền dùng để biểu thị và so sánh giá trị của mọi hàng hóa, dịch vụ.
Tóm tắt nhanh
- Thước đo giá trị: dùng tiền để định giá hàng hóa, dịch vụ (giá cả).
- Phương tiện lưu thông: tiền làm trung gian trong công thức bán – mua (H – T – H).
- Phương tiện cất trữ: rút tiền khỏi lưu thông để dành cho nhu cầu tương lai.
- Phương tiện thanh toán: trả nợ, nộp thuế, trả lương, mua chịu, trả góp.
- Tiền tệ thế giới: dùng trong trao đổi, thanh toán quốc tế.
- Ở Việt Nam, đồng Việt Nam do Ngân hàng Nhà nước phát hành là phương tiện thanh toán hợp pháp trên lãnh thổ.
Tiền tệ là gì và vì sao có tiền?
Tiền tệ là loại hàng hóa đặc biệt, được tách ra từ thế giới hàng hóa để làm vật ngang giá chung cho tất cả hàng hóa khác. Nó thể hiện lao động xã hội và biểu hiện quan hệ giữa những người sản xuất, trao đổi hàng hóa.

Tiền ra đời từ quá trình phát triển lâu dài của trao đổi. Lúc đầu là trao đổi ngẫu nhiên (đổi vật lấy vật), sau đó là hình thái giá trị đầy đủ, rồi hình thái giá trị chung (một loại hàng như gia súc, vỏ sò, muối được dùng làm vật ngang giá). Cuối cùng, khi vật ngang giá chung cố định ở kim loại quý như vàng, bạc thì hình thái tiền xuất hiện. Ngày nay tiền giấy, tiền kim loại, tiền trong tài khoản và ví điện tử là các dạng tiền phổ biến.
Bản chất của tiền không nằm ở chất liệu mà ở vai trò xã hội. Vai trò đó được thể hiện qua 5 chức năng dưới đây.
Chức năng 1: Thước đo giá trị
Tiền dùng để đo lường và biểu thị giá trị của hàng hóa, dịch vụ. Giá trị hàng hóa được biểu hiện bằng một lượng tiền nhất định gọi là giá cả. Nhờ đó, những hàng hóa khác nhau như gạo, quần áo, xe máy, dịch vụ khám bệnh đều so sánh được với nhau.
Để đo giá trị, bản thân tiền cũng phải có giá trị. Trước đây, khi tiền là vàng, giá trị của vàng là cơ sở của việc đo lường. Hiện nay, mỗi nước dùng một đơn vị tiền tệ làm chuẩn giá cả. Ở Việt Nam là đồng Việt Nam (VND).
Ví dụ: một chiếc áo có giá 300.000 đồng, một bữa ăn có giá 60.000 đồng. Bạn biết ngay chiếc áo “đắt” gấp 5 lần bữa ăn mà không cần quy đổi sang hàng hóa khác.
Lưu ý: Giá cả có thể thay đổi theo cung – cầu dù giá trị hàng hóa chưa đổi. Vì vậy cần phân biệt giá trị, giá cả và giá trị của chính đồng tiền (sức mua).
Chức năng này gắn liền với nhiều quy định về giá trong đời sống. Ví dụ, một số mức mà pháp luật dùng để tính nghĩa vụ hay quyền lợi của người dân được quy ra tiền, như mức giảm trừ gia cảnh khi tính thuế thu nhập cá nhân.
Chức năng 2: Phương tiện lưu thông
Tiền làm môi giới trong trao đổi hàng hóa. Quá trình này được viết là H – T – H: bán hàng lấy tiền (H – T), rồi dùng tiền mua hàng khác (T – H). So với đổi vật lấy vật, hình thức này khắc phục hạn chế về thời gian và không gian: bạn không cần tìm đúng người vừa có hàng bạn cần, vừa muốn hàng của bạn.
Khi làm phương tiện lưu thông, tiền xuất hiện dưới dạng tiền mặt (tiền vàng, tiền đúc, tiền giấy, tiền kim loại). Tiền giấy do Nhà nước phát hành, có giá trị danh nghĩa là chủ yếu, còn giá trị thực của tờ giấy rất nhỏ. Vì vậy, Nhà nước phải bảo đảm giá trị của tiền thông qua chính sách tiền tệ.
Lượng tiền cần cho lưu thông phụ thuộc tổng giá cả hàng hóa cần bán, số vòng quay trung bình của đồng tiền và lượng tiền dùng để thanh toán chịu. Nếu in quá nhiều tiền so với lượng hàng hóa, tiền mất giá và lạm phát xảy ra.
Ví dụ: người nông dân bán gạo lấy tiền rồi dùng tiền mua phân bón. Người bán lẻ cũng cần hóa đơn bán lẻ hợp lệ để ghi nhận việc tiền đã đổi lấy hàng.
Chức năng 3: Phương tiện cất trữ
Tiền được rút khỏi lưu thông và cất giữ để dùng khi cần. Việc cất trữ có ý nghĩa vì tiền là đại biểu của của cải xã hội dưới hình thái giá trị, mua được mọi thứ vào bất kỳ lúc nào.
Để làm chức năng này, tiền phải là tiền thực chất, tức tiền vàng, bạc hoặc các tài sản có giá trị thực. Tiền giấy không có giá trị nội tại nên nếu bị lạm phát thì giá trị cất trữ giảm. Vì thế, ngày nay người dân thường gửi tiết kiệm, mua vàng hoặc đầu tư để giữ giá trị.
Chức năng cất trữ cũng có tác dụng như “bể chứa” tự phát điều tiết lượng tiền trong lưu thông: kinh tế cần nhiều tiền thì tiền cất trữ đi vào lưu thông; cần ít thì tiền rút ra cất trữ.
Ví dụ: bạn gửi tiết kiệm 100 triệu đồng tại ngân hàng để dành mua nhà sau 5 năm.
Chức năng 4: Phương tiện thanh toán
Tiền được dùng để chi trả sau khi giao dịch đã xảy ra: trả nợ, nộp thuế, trả tiền thuê, trả lương, mua bán chịu, trả góp. Chức năng này xuất hiện khi kinh tế hàng hóa phát triển đến mức có mua bán chịu (trao hàng trước, trả tiền sau).
Chức năng này có mặt tích cực là đáp ứng kịp thời nhu cầu của người mua, mở rộng sản xuất. Nó cũng làm tăng nguy cơ rủi ro: một khâu không trả được nợ có thể kéo theo nhiều khâu khác, gây khủng hoảng.
Ngày nay, phương tiện thanh toán còn gồm cả chuyển khoản, thẻ ngân hàng, ví điện tử. Giao dịch có thể thực hiện hoàn toàn không dùng tiền mặt.
Ví dụ: anh A vay bạn 20 triệu đồng và hẹn 6 tháng trả. Khi đến hạn, anh A trả tiền: tiền đang làm phương tiện thanh toán. Các bên nên lập văn bản rõ ràng, bạn có thể tham khảo mẫu giấy ghi nợ viết tay để biết nội dung cần có.
Chức năng 5: Tiền tệ thế giới
Khi trao đổi hàng hóa vượt ra ngoài biên giới quốc gia, tiền làm chức năng tiền tệ thế giới: thanh toán quốc tế, trả nợ giữa các nước, di chuyển của cải từ nước này sang nước khác, mua bán hàng hóa quốc tế.
Chỉ những đồng tiền được chấp nhận rộng rãi, có sức mua ổn định và có thể đổi ra ngoại tệ mới đủ điều kiện làm tiền tệ thế giới. Ví dụ điển hình là đô la Mỹ (USD), euro (EUR) hay vàng trong dự trữ quốc tế. Việc quy đổi giữa các đồng tiền dựa trên tỷ giá hối đoái, phản ánh sức mua của các đồng tiền với nhau.
Ví dụ: một doanh nghiệp Việt Nam xuất khẩu cà phê và nhận thanh toán bằng USD từ khách hàng nước ngoài.
Mối quan hệ giữa 5 chức năng
Năm chức năng không tách rời nhau mà bổ sung và tác động qua lại. Thước đo giá trị là chức năng cơ bản: có định giá thì mới mua bán, thanh toán được. Phương tiện lưu thông và phương tiện thanh toán là hai chức năng thể hiện rõ nhất vai trò của tiền trong đời sống hằng ngày. Cất trữ giúp điều tiết lượng tiền. Tiền tệ thế giới là sự mở rộng ra thị trường quốc tế.
| Chức năng | Nội dung chính | Ví dụ |
|---|---|---|
| Thước đo giá trị | Biểu thị giá trị hàng hóa bằng giá cả | Áo giá 300.000 đồng |
| Phương tiện lưu thông | Môi giới trao đổi, công thức H – T – H | Bán gạo, lấy tiền mua phân bón |
| Phương tiện cất trữ | Rút khỏi lưu thông để dành | Gửi tiết kiệm |
| Phương tiện thanh toán | Trả nợ, nộp thuế, mua chịu | Trả tiền vay đúng hạn |
| Tiền tệ thế giới | Thanh toán quốc tế | Thu USD khi xuất khẩu |
Phân biệt “chức năng của tiền” và “vai trò của tiền”
Chức năng là những tác dụng vốn có của tiền do bản chất của nó quyết định (5 chức năng nêu trên). Vai trò là ý nghĩa của tiền đối với nền kinh tế – xã hội như thúc đẩy sản xuất, phân phối thu nhập hay điều tiết kinh tế vĩ mô. Khi làm bài thi, bạn nên trả lời đúng cụm từ đề hỏi.
Quy định pháp luật Việt Nam về tiền tệ
Về mặt pháp lý, Ngân hàng Nhà nước là cơ quan duy nhất phát hành tiền giấy, tiền kim loại của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam. Tiền do Ngân hàng Nhà nước phát hành là phương tiện thanh toán hợp pháp trên lãnh thổ. Điều này phản ánh vai trò quản lý nhà nước đối với tiền tệ; bạn có thể xem thêm bản chất của nhà nước để hiểu vì sao Nhà nước nắm quyền phát hành tiền.
- Thanh toán không dùng tiền mặt: Nghị định 52/2024/NĐ-CP (có hiệu lực từ 01/07/2024, thay Nghị định 101/2012 và Nghị định 80/2016) quy định về mở, sử dụng tài khoản thanh toán và các dịch vụ thanh toán không dùng tiền mặt. Phương tiện thanh toán gồm séc, lệnh chi, ủy nhiệm chi, nhờ thu, ủy nhiệm thu, thẻ ngân hàng và các phương tiện khác theo quy định của Ngân hàng Nhà nước.
- Ví điện tử: tiền điện tử là giá trị tiền Việt Nam đồng lưu trữ trên phương tiện điện tử, được cung ứng trên cơ sở đối ứng với số tiền khách hàng trả trước. Ví điện tử và thẻ trả trước là phương tiện lưu trữ tiền điện tử.
- Cấm làm giả: các tổ chức cung ứng dịch vụ thanh toán bị cấm làm giả, lưu giữ, lưu hành hoặc sử dụng phương tiện thanh toán giả.
- Ngoại tệ: theo pháp luật về ngoại hối, trên lãnh thổ Việt Nam, giao dịch, niêm yết giá và quảng cáo nói chung phải dùng đồng Việt Nam, trừ các trường hợp pháp luật cho phép.
- Tiền ảo, tiền mã hóa: không được xem là tiền tệ hay phương tiện thanh toán hợp pháp theo quy định về thanh toán hiện hành. Bạn không nên dùng chúng như tiền khi giao dịch.
Cảnh báo: Làm giả tiền, tàng trữ hoặc lưu hành tiền giả là hành vi vi phạm pháp luật nghiêm trọng và có thể bị xử lý hình sự. Khi nhận tiền mặt có giá trị lớn, bạn nên chuyển khoản hoặc kiểm tra kỹ tiền để tránh rủi ro.
Trong giao dịch dân sự có giá trị lớn như mua bán xe máy giữa cá nhân, các bên nên ghi rõ giá, hình thức và thời điểm thanh toán trong văn bản. Đây là cách sử dụng đúng chức năng phương tiện thanh toán của tiền và tránh tranh chấp.

Căn cứ pháp lý
- Luật Ngân hàng Nhà nước Việt Nam 2010 (số 46/2010/QH12), đã được sửa đổi, bổ sung.
- Luật Các tổ chức tín dụng 2024.
- Nghị định 52/2024/NĐ-CP về thanh toán không dùng tiền mặt.
- Thông tư 40/2024/TT-NHNN về hoạt động cung ứng dịch vụ trung gian thanh toán.
- Pháp lệnh Ngoại hối 2005 (sửa đổi, bổ sung 2013).
- Giáo trình Kinh tế chính trị Mác – Lênin (Bộ Giáo dục và Đào tạo) – nội dung lý luận về nguồn gốc, bản chất và chức năng của tiền tệ.
Thông tin cập nhật tháng 10/2026.
Câu hỏi thường gặp
Tiền tệ có mấy chức năng?
Tiền tệ có 5 chức năng: thước đo giá trị, phương tiện lưu thông, phương tiện cất trữ, phương tiện thanh toán và tiền tệ thế giới. Một số tài liệu khác chia theo cách gọi khác nhưng nội dung tương tự.
Hãy chỉ ra một trong những chức năng của tiền tệ?
Bạn có thể nêu chức năng thước đo giá trị: tiền biểu thị giá trị hàng hóa bằng giá cả. Ví dụ, một chiếc áo giá 300.000 đồng cho thấy giá trị của áo được đo bằng tiền.
Chức năng nào của tiền là quan trọng nhất?
Thước đo giá trị là chức năng cơ bản vì có định giá thì mới có lưu thông và thanh toán. Tuy vậy, các chức năng bổ sung cho nhau nên không thể tách rời.
Chức năng phương tiện thanh toán khác phương tiện lưu thông thế nào?
Phương tiện lưu thông là tiền trả ngay khi mua bán (tiền trao, hàng giao). Phương tiện thanh toán là tiền trả sau khi giao dịch đã xảy ra như trả nợ, nộp thuế, mua chịu.
Tiền ảo như Bitcoin có làm được 5 chức năng của tiền không?
Tại Việt Nam, tiền ảo không phải là tiền tệ hay phương tiện thanh toán hợp pháp. Giá của chúng biến động mạnh nên cũng khó bảo đảm đầy đủ vai trò thước đo giá trị hay cất trữ ổn định.
Tiền điện tử trong ví có được xem là tiền không?
Tiền điện tử trong ví điện tử là giá trị tiền Việt Nam đồng được lưu trữ ở dạng điện tử, có đối ứng với số tiền bạn đã nạp. Vì vậy, đây là một hình thức của đồng Việt Nam, không phải loại tiền mới.
Tóm lại, 5 chức năng của tiền gồm thước đo giá trị, phương tiện lưu thông, cất trữ, thanh toán và tiền tệ thế giới. Hiểu rõ từng chức năng cùng ví dụ cụ thể sẽ giúp bạn làm bài và nắm được cách pháp luật Việt Nam quản lý đồng tiền trong giao dịch hằng ngày.











