Hợp đồng lao động là gì? Giấy tờ cần có khi ký hợp đồng 2026

Biên soạn:

· Cập nhật:

Hợp đồng lao động là gì? Giấy tờ cần có khi ký hợp đồng 2026

Hợp đồng lao động là sự thỏa thuận giữa người lao động và người sử dụng lao động về việc làm có trả công, tiền lương, điều kiện lao động, quyền và nghĩa vụ của mỗi bên (Điều 13 Bộ luật Lao động 2019). Khi ký, bạn thường cần thẻ căn cước hoặc CCCD còn hạn, thông tin cư trú, bằng cấp và giấy khám sức khỏe. Công ty chỉ được xem bản chính để đối chiếu, không được giữ lại.

Tóm tắt nhanh

  • Hợp đồng lao động có 3 dấu hiệu: làm việc theo thỏa thuận, được trả lương, chịu sự quản lý – điều hành của bên sử dụng lao động.
  • Giấy tờ phổ biến khi ký: thẻ căn cước/CCCD, sơ yếu lý lịch, giấy khám sức khỏe, bản sao văn bằng – chứng chỉ, thông tin về mã số thuế và sổ BHXH (nếu có).
  • Luật không quy định một “danh mục giấy tờ bắt buộc” cố định. Người lao động phải cung cấp thông tin trung thực về những vấn đề liên quan trực tiếp đến việc giao kết hợp đồng.
  • Doanh nghiệp giữ bản chính giấy tờ tùy thân, văn bằng, chứng chỉ của người lao động có thể bị phạt 20–25 triệu đồng (cá nhân) hoặc 40–50 triệu đồng (tổ chức) từ ngày 10/09/2026.
  • Hợp đồng lao động điện tử có giá trị như hợp đồng giấy, nhưng không bắt buộc phải dùng.

Hợp đồng lao động là gì?

Theo Bộ luật Lao động 2019, mọi thỏa thuận, dù gọi tên là “hợp đồng cộng tác”, “hợp đồng dịch vụ” hay “thỏa thuận làm việc”, đều được coi là hợp đồng lao động nếu có đủ các dấu hiệu sau:

Tóm tắt nhanh: Hợp đồng lao động là gì? Giấy tờ cần có khi ký hợp đồng 2026
Tóm tắt nhanh – Hợp đồng lao động là gì? Giấy tờ cần có khi ký hợp đồng 2026
  • Hai bên thỏa thuận về việc làm có trả công, tiền lương.
  • Người lao động làm việc dưới sự quản lý, điều hành, giám sát của người sử dụng lao động.
  • Có quy định về điều kiện lao động, quyền và nghĩa vụ của mỗi bên.

Hợp đồng lao động phải được giao kết trước khi người lao động bắt đầu làm việc. Nếu công ty nhận bạn vào làm mà chỉ hứa miệng hoặc ký “hợp đồng dịch vụ” cho công việc thực chất là lao động, bạn vẫn được bảo vệ như người làm việc theo hợp đồng lao động.

Lưu ý: Bộ luật Lao động 2019 vẫn là văn bản nền tảng hiện hành. Dự thảo luật sửa đổi Bộ luật Lao động mới đang trong quá trình xây dựng nên bài viết này áp dụng theo quy định đang có hiệu lực tại tháng 10/2026.

Các loại hợp đồng lao động hiện nay

Bộ luật Lao động 2019 chỉ còn hai loại hợp đồng lao động. Hợp đồng theo mùa vụ không còn là một loại riêng như trước đây, nhưng công việc mùa vụ có thể ký hợp đồng xác định thời hạn.

Loại hợp đồng Đặc điểm chính
Hợp đồng không xác định thời hạn Hai bên không xác định thời điểm chấm dứt hiệu lực.
Hợp đồng xác định thời hạn Thời hạn không quá 36 tháng kể từ ngày hợp đồng có hiệu lực.
Hợp đồng thử việc (thỏa thuận riêng) Có thể ghi trong hợp đồng lao động hoặc ký hợp đồng thử việc riêng; chỉ thử việc một lần cho một công việc.

Về hình thức, hợp đồng lao động phải lập bằng văn bản, làm thành 2 bản, mỗi bên giữ 1 bản. Hai bên chỉ được thỏa thuận bằng lời nói với công việc có thời hạn dưới 1 tháng, trừ một số trường hợp luật yêu cầu phải ký văn bản (ví dụ nhóm lao động ủy quyền một người ký thay, hoặc người đại diện ký thay cho lao động chưa đủ 15 tuổi). Hợp đồng ký bằng phương tiện điện tử dưới dạng thông điệp dữ liệu có giá trị như hợp đồng bằng văn bản.

Giấy tờ người lao động cần chuẩn bị khi ký hợp đồng

Bộ luật Lao động không liệt kê cố định các loại giấy tờ. Điều luật chỉ yêu cầu người lao động cung cấp thông tin trung thực về họ tên, ngày tháng năm sinh, giới tính, nơi cư trú, trình độ học vấn, trình độ kỹ năng nghề, xác nhận tình trạng sức khỏe và các vấn đề khác liên quan trực tiếp đến việc giao kết hợp đồng mà người sử dụng lao động yêu cầu. Trên thực tế, bộ hồ sơ thường gồm:

Giấy tờ Mục đích Lưu ý
Thẻ căn cước hoặc CCCD còn hạn (hoặc căn cước điện tử trên VNeID) Xác định nhân thân, ghi số định danh vào hợp đồng CCCD còn hạn vẫn dùng bình thường. CMND cũ hiện không còn là giấy tờ chính để làm thủ tục.
Thông tin nơi cư trú Ghi địa chỉ trong hợp đồng, đăng ký BHXH Sổ hộ khẩu giấy đã hết giá trị từ 01/01/2023, công ty không thể bắt buộc nộp.
Sơ yếu lý lịch hoặc phiếu thông tin ứng viên Tổng hợp quá trình học tập, làm việc Là tài liệu công ty tự yêu cầu để quản lý nhân sự. Cần kê khai trung thực.
Giấy khám sức khỏe Xác nhận tình trạng sức khỏe phù hợp công việc Phải do cơ sở khám bệnh, chữa bệnh đủ điều kiện cấp. Một số ngành nghề (thực phẩm, nặng nhọc, độc hại) có yêu cầu riêng.
Bản sao bằng cấp, chứng chỉ, chứng chỉ hành nghề Chứng minh trình độ, kỹ năng nghề Mang bản chính để đối chiếu. Bản chính phải được trả lại ngay.
Số định danh cá nhân (dùng làm mã số thuế) và số sổ BHXH Kê khai thuế TNCN, đóng BHXH Từ 01/07/2025, số định danh cá nhân được dùng làm mã số thuế cá nhân.
Phiếu lý lịch tư pháp Dành cho vị trí đặc thù (tài chính, kế toán, bảo vệ…) Chỉ yêu cầu khi công việc thực sự cần. Không phải hồ sơ bắt buộc với mọi vị trí.

Sơ yếu lý lịch có cần chứng thực không?

Không có quy định chung buộc mọi sơ yếu lý lịch xin việc phải chứng thực. Nếu công ty yêu cầu bản có xác nhận, bạn có thể xem hướng dẫn về chứng thực sơ yếu lý lịch ở đâu theo quy định hiện hành. Từ 01/11/2025, việc chứng thực bản sao, chữ ký không còn phụ thuộc nơi cư trú theo Nghị định 280/2025/NĐ-CP.

Giấy khám sức khỏe: làm đúng cách

Giấy khám sức khỏe là căn cứ để công ty biết bạn có đủ sức khỏe làm việc. Việc nhờ người khác “làm giúp” hoặc mua giấy không qua khám thực tế là hành vi vi phạm, có thể bị xử lý hành chính hoặc hình sự nếu có yếu tố làm giả giấy tờ. Bạn xem thêm phân tích tại bài mua giấy khám sức khỏe xin việc có được không. Cách làm đúng là trực tiếp đến cơ sở y tế đủ điều kiện để khám và nhận kết quả.

Cảnh báo: Dùng giấy tờ giả để xin việc có thể bị chấm dứt hợp đồng, bồi thường thiệt hại và bị xử lý theo pháp luật. Tội làm giả con dấu, tài liệu của cơ quan, tổ chức (Điều 341 Bộ luật Hình sự) khoản 1 có mức phạt tù từ 6 tháng đến 3 năm.

Giấy tờ trong một số trường hợp đặc biệt

Người lao động chưa đủ 18 tuổi

Độ tuổi lao động tối thiểu là đủ 15 tuổi, trừ một số công việc đặc thù theo quy định riêng. Khi giao kết hợp đồng với người từ đủ 15 đến dưới 18 tuổi, cần có sự đồng ý bằng văn bản của người đại diện theo pháp luật. Nghị định 283/2026/NĐ-CP có chế tài phạt nếu doanh nghiệp bỏ qua yêu cầu này. Chi tiết về độ tuổi xem tại bài độ tuổi lao động tối thiểu theo quy định mới nhất.

Nhóm người lao động ủy quyền một người ký

Với công việc theo mùa vụ hoặc công việc nhất định có thời hạn dưới 12 tháng, nhóm người lao động từ đủ 18 tuổi trở lên có thể ủy quyền cho một người trong nhóm ký hợp đồng. Hợp đồng này phải bằng văn bản và kèm danh sách ghi rõ họ tên, ngày sinh, giới tính, nơi cư trú và chữ ký của từng người.

Người lao động nước ngoài

Ngoài hộ chiếu, lao động nước ngoài làm việc tại Việt Nam thường phải có giấy phép lao động hoặc văn bản xác nhận không thuộc diện cấp phép. Doanh nghiệp sử dụng lao động nước ngoài không phép bị xử phạt nặng theo Nghị định 283/2026/NĐ-CP.

Người đại diện ký phía công ty

Người ký hợp đồng bên phía người sử dụng lao động phải là người có thẩm quyền: người đại diện theo pháp luật của doanh nghiệp, người đứng đầu cơ quan, tổ chức có tư cách pháp nhân, cá nhân trực tiếp sử dụng lao động, hoặc người được những người này ủy quyền hợp pháp. Nếu người ký là người được ủy quyền, bạn có quyền xem văn bản ủy quyền. Người được ủy quyền không được ủy quyền lại cho người khác ký.

Những việc người sử dụng lao động không được làm

Khi giao kết và thực hiện hợp đồng, người sử dụng lao động không được:

  • Giữ bản chính giấy tờ tùy thân, văn bằng, chứng chỉ của người lao động.
  • Yêu cầu người lao động đặt cọc hoặc thực hiện biện pháp bảo đảm bằng tiền hay tài sản khác cho việc thực hiện hợp đồng.
  • Buộc người lao động thực hiện hợp đồng lao động để trả nợ cho mình.

Từ ngày 10/09/2026, Nghị định 283/2026/NĐ-CP quy định mức phạt 20–25 triệu đồng đối với các hành vi này khi người vi phạm là cá nhân. Với tổ chức, mức phạt gấp đôi, tức 40–50 triệu đồng. Ngoài ra, người vi phạm bị buộc trả lại bản chính giấy tờ đã giữ.

Ví dụ: Anh Minh trúng tuyển vị trí kế toán và được yêu cầu nộp bản chính bằng đại học “để lưu hồ sơ” cùng 2 triệu đồng tiền cọc đồng phục. Cả hai yêu cầu này đều trái quy định. Anh có thể chỉ nộp bản sao, mang bản chính đến đối chiếu và từ chối đặt cọc. Nếu công ty vẫn giữ giấy tờ, anh có thể phản ánh với cơ quan quản lý lao động của tỉnh nơi công ty đặt trụ sở.

Lưu ý: Công ty vẫn có quyền yêu cầu bạn cung cấp thông tin liên quan trực tiếp đến công việc, nhưng không được dùng việc này để ràng buộc bạn. Đồng thời, công ty có nghĩa vụ cung cấp thông tin trung thực cho bạn về công việc, địa điểm, điều kiện làm việc, thời giờ làm việc, tiền lương, hình thức trả lương, BHXH, BHYT, BHTN khi bạn yêu cầu.

Ký hợp đồng lao động điện tử cần gì?

Nghị định 337/2025/NĐ-CP (hiệu lực từ 01/01/2026) quy định về hợp đồng lao động điện tử. Hợp đồng này có giá trị pháp lý như hợp đồng bằng văn bản giấy. Từ 01/07/2026, việc giao kết và thực hiện hợp đồng điện tử được thực hiện theo nghị định này, gắn với nền tảng hợp đồng lao động điện tử do Bộ Nội vụ quản lý.

  • Người lao động và đại diện công ty phải xác thực danh tính bằng giấy tờ tùy thân hợp lệ hoặc tài khoản định danh điện tử mức độ 2.
  • Hợp đồng phải được ký số và sử dụng dịch vụ dấu thời gian.
  • Hợp đồng điện tử được gắn mã định danh do hệ thống cấp.

Nhà nước khuyến khích dùng hợp đồng điện tử nhưng không bắt buộc. Công ty và bạn vẫn có thể ký hợp đồng giấy, hai hình thức có giá trị ngang nhau.

Quy trình ký hợp đồng và nội dung bắt buộc

Quy trình ký hợp đồng và nội dung bắt buộc (5 bước) – Hợp đồng lao động là gì? Giấy tờ cần có khi ký hợp đồng 2026
Sơ đồ: Quy trình ký hợp đồng và nội dung bắt buộc
  1. Bước 1: Nhận thông báo trúng tuyển, hỏi rõ vị trí, mức lương, địa điểm làm việc và thời gian thử việc (nếu có).
  2. Bước 2: Chuẩn bị giấy tờ cần thiết, mang bản chính để đối chiếu và nộp bản sao khi công ty yêu cầu.
  3. Bước 3: Đọc kỹ dự thảo hợp đồng, nhất là lương, phụ cấp, thời giờ làm việc, chế độ bảo hiểm và điều khoản chấm dứt.
  4. Bước 4: Ký hợp đồng thành 2 bản (hoặc ký số nếu dùng hợp đồng điện tử), giữ lại 1 bản có chữ ký và dấu của công ty.
  5. Bước 5: Kiểm tra việc công ty đăng ký tham gia BHXH, BHYT, BHTN cho bạn đúng thời điểm.

Hợp đồng lao động phải có những nội dung gì?

Theo Điều 21 Bộ luật Lao động 2019, hợp đồng lao động cần có các nội dung chủ yếu:

  • Tên, địa chỉ người sử dụng lao động; họ tên, chức danh người ký bên công ty.
  • Họ tên, ngày sinh, giới tính, nơi cư trú, số thẻ căn cước/CCCD hoặc giấy tờ hợp pháp khác của người lao động.
  • Công việc và địa điểm làm việc.
  • Thời hạn hợp đồng.
  • Mức lương, hình thức trả lương, thời hạn trả lương, phụ cấp và các khoản bổ sung.
  • Chế độ nâng bậc, nâng lương.
  • Thời giờ làm việc, thời giờ nghỉ ngơi.
  • Trang bị bảo hộ lao động cho người lao động.
  • Bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, bảo hiểm thất nghiệp.
  • Đào tạo, bồi dưỡng, nâng cao trình độ kỹ năng nghề.

Sau khi ký, cần lưu ý gì về thuế và bảo hiểm?

  • Bảo hiểm xã hội: Theo Luật BHXH 2024 (hiệu lực từ 01/07/2025), người làm việc theo hợp đồng lao động có thời hạn từ đủ 1 tháng thuộc diện tham gia BHXH bắt buộc. Nếu sau này nghỉ việc và muốn rút BHXH một lần, bạn xem cách tính BHXH 1 lần trên VssID.
  • Thuế TNCN: Bạn cung cấp số định danh cá nhân để công ty kê khai. Nếu chưa đăng ký, xem hướng dẫn tự đăng ký mã số thuế cá nhân qua mạng. Khi có người phụ thuộc, bạn tham khảo mức giảm trừ gia cảnh mới nhất. Từ kỳ tính thuế 2026, mức giảm trừ là 15,5 triệu đồng/tháng cho bản thân và 6,2 triệu đồng/tháng cho mỗi người phụ thuộc.

Câu hỏi thường gặp

Hợp đồng lao động là gì và có bắt buộc bằng văn bản không?

Hợp đồng lao động là thỏa thuận về việc làm có trả công, tiền lương, điều kiện lao động, quyền và nghĩa vụ của hai bên. Hợp đồng phải bằng văn bản và làm thành 2 bản. Chỉ công việc có thời hạn dưới 1 tháng mới được thỏa thuận bằng lời nói, trừ một số trường hợp luật bắt buộc lập văn bản.

Đi ký hợp đồng lao động cần mang theo những giấy tờ gì?

Thông thường bạn mang thẻ căn cước hoặc CCCD, bản sao bằng cấp, giấy khám sức khỏe, sơ yếu lý lịch và thông tin mã số thuế, sổ BHXH nếu có. Danh sách cụ thể phụ thuộc vị trí và yêu cầu hợp lý của từng đơn vị. Công ty chỉ nên yêu cầu thông tin liên quan trực tiếp đến việc giao kết hợp đồng.

Công ty giữ bản chính bằng cấp của tôi có đúng luật không?

Không đúng. Người sử dụng lao động không được giữ bản chính giấy tờ tùy thân, văn bằng, chứng chỉ của người lao động. Từ 10/09/2026, hành vi này bị phạt 20–25 triệu đồng với cá nhân, 40–50 triệu đồng với tổ chức và buộc trả lại giấy tờ.

Có phải đặt cọc khi ký hợp đồng lao động không?

Không. Pháp luật cấm người sử dụng lao động yêu cầu người lao động đặt cọc hoặc thực hiện biện pháp bảo đảm bằng tiền hay tài sản khác cho việc thực hiện hợp đồng lao động. Hành vi này cũng nằm trong nhóm bị phạt theo Nghị định 283/2026/NĐ-CP.

Hợp đồng lao động điện tử có bắt buộc từ 01/07/2026 không?

Không bắt buộc. Hợp đồng điện tử và hợp đồng giấy có giá trị pháp lý ngang nhau. Nếu chọn hợp đồng điện tử, các bên phải thực hiện theo Nghị định 337/2025/NĐ-CP, gồm xác thực danh tính, ký số và dấu thời gian.

Ký hợp đồng lao động xong tôi có được giữ một bản không?

Có. Hợp đồng lao động làm thành 2 bản, người lao động giữ 1 bản và người sử dụng lao động giữ 1 bản. Bạn nên giữ bản gốc có đủ chữ ký để làm căn cứ khi có tranh chấp, đóng BHXH hoặc chốt sổ khi nghỉ việc.

Hợp đồng lao động là cơ sở pháp lý quan trọng nhất để bảo vệ quyền lợi của bạn. Hãy chuẩn bị giấy tờ trung thực, chỉ nộp bản sao, giữ lại một bản hợp đồng có chữ ký và từ chối mọi yêu cầu giữ bản chính hay đặt cọc không đúng quy định. Khi cần ghi nhận việc nghỉ làm trong quá trình thực hiện hợp đồng, bạn có thể tham khảo thêm mẫu đơn xin nghỉ phép đơn giản.

Lưu ý: Nội dung bài viết mang tính chất tham khảo, được biên soạn theo quy định pháp luật tại thời điểm cập nhật. Với vụ việc cụ thể, bạn nên liên hệ cơ quan có thẩm quyền hoặc luật sư để được hướng dẫn chính xác. Xem miễn trừ trách nhiệm.

Ban biên tập Luật Sư X

Có thể bạn quan tâm

Xem tất cả →