Giấy tờ có giá là gì? Giấy tờ có giá ngắn hạn gồm loại nào

Biên soạn:

· Cập nhật:

Giấy tờ có giá là gì? Giấy tờ có giá ngắn hạn gồm loại nào

Giấy tờ có giá là bằng chứng xác nhận nghĩa vụ trả nợ giữa tổ chức phát hành với người sở hữu trong một thời hạn nhất định, kèm điều kiện trả lãi và các điều kiện khác. Bộ luật Dân sự 2015 xếp giấy tờ có giá vào nhóm tài sản. Giấy tờ có giá ngắn hạn là loại có thời hạn dưới 12 tháng, như tín phiếu, kỳ phiếu hoặc chứng chỉ tiền gửi ngắn hạn.

Tóm tắt nhanh

  • Giấy tờ có giá là một loại tài sản (Điều 105 Bộ luật Dân sự 2015), có thể trị giá bằng tiền và chuyển giao trong giao dịch.
  • Giấy tờ có giá ngắn hạn: thời hạn dưới 12 tháng. Dài hạn: từ 12 tháng trở lên (điển hình là trái phiếu).
  • Các loại phổ biến: tín phiếu, kỳ phiếu, chứng chỉ tiền gửi, trái phiếu, cổ phiếu, séc, hối phiếu, công trái.
  • Sổ đỏ, căn cước, giấy khai sinh, giấy vay tiền viết tay… không phải giấy tờ có giá dù “có giá trị”.

Giấy tờ có giá là gì theo quy định hiện hành?

Bộ luật Dân sự 2015 chỉ nêu giấy tờ có giá là một trong bốn loại tài sản (cùng với vật, tiền và quyền tài sản) mà không đưa ra định nghĩa chi tiết. Định nghĩa được dùng phổ biến nằm trong Luật Ngân hàng Nhà nước Việt Nam 2010 (Luật số 46/2010/QH12): giấy tờ có giá là bằng chứng xác nhận nghĩa vụ trả nợ giữa tổ chức phát hành giấy tờ có giá với người sở hữu trong một thời hạn nhất định, điều kiện trả lãi và các điều kiện khác.

Tóm tắt nhanh: Giấy tờ có giá là gì? Giấy tờ có giá ngắn hạn gồm loại nào
Tóm tắt nhanh – Giấy tờ có giá là gì? Giấy tờ có giá ngắn hạn gồm loại nào

Cách định nghĩa này vẫn được Ngân hàng Nhà nước nhắc lại trong các thông tư mới ban hành gần đây, ví dụ Thông tư về lưu ký và sử dụng giấy tờ có giá tại Ngân hàng Nhà nước (Thông tư 09/2026/TT-NHNN). Theo đó, giấy tờ có giá tồn tại dưới hai hình thức: loại ghi sổ (bút toán ghi sổ hoặc dữ liệu điện tử) và loại chứng chỉ (giấy chứng nhận vật lý).

Hiểu nôm na, giấy tờ có giá không phải “giấy tờ quan trọng” mà là công cụ tài chính: ai nắm giữ có quyền đòi một khoản tiền hoặc quyền tài sản nhất định từ người phát hành.

Giấy tờ có giá có những đặc điểm nào?

  • Xác nhận quyền tài sản: người sở hữu có quyền yêu cầu tổ chức phát hành thanh toán gốc, lãi hoặc thực hiện nghĩa vụ ghi trên giấy tờ.
  • Trị giá được bằng tiền: có mệnh giá hoặc giá trị xác định (ví dụ mệnh giá tối thiểu 100.000 đồng hoặc bội số của 100.000 đồng đối với nhiều loại giấy tờ có giá lưu ký tại Ngân hàng Nhà nước).
  • Có thể chuyển giao: được mua, bán, cho, tặng, trao đổi, thừa kế… theo quy định pháp luật chuyên ngành, trừ loại ghi danh bị hạn chế chuyển nhượng.
  • Có thời hạn và điều kiện trả lãi: đây là điểm phân biệt rõ với giấy tờ hành chính thông thường.
  • Có tính thanh khoản: có thể chuyển thành tiền thông qua bán lại, chiết khấu hoặc chờ đến hạn thanh toán.

Giấy tờ có giá ngắn hạn là gì?

Trong lĩnh vực ngân hàng, giấy tờ có giá thường được chia theo thời hạn. Luật Ngân hàng Nhà nước 2010 gọi giao dịch ngắn hạn là giao dịch với kỳ hạn dưới 12 tháng các giấy tờ có giá. Vì vậy, giấy tờ có giá ngắn hạn là giấy tờ có giá có thời hạn dưới 12 tháng tính từ khi phát hành đến ngày đến hạn thanh toán. Từ 12 tháng trở lên là giấy tờ có giá dài hạn.

Tiêu chí Giấy tờ có giá ngắn hạn Giấy tờ có giá dài hạn
Thời hạn Dưới 12 tháng Từ 12 tháng trở lên
Ví dụ điển hình Tín phiếu, kỳ phiếu, chứng chỉ tiền gửi ngắn hạn Trái phiếu, chứng chỉ tiền gửi dài hạn
Mục đích phát hành Huy động vốn ngắn hạn, điều tiết thanh khoản, chính sách tiền tệ Huy động vốn trung và dài hạn
Mức độ biến động giá Thường thấp hơn do gần ngày đáo hạn Thường cao hơn theo lãi suất thị trường

Một số quy định tiêu biểu liên quan đến yếu tố thời hạn:

  • Theo hướng dẫn của Ngân hàng Nhà nước về phát hành giấy tờ có giá của tổ chức tín dụng (Thông tư 01/2021/TT-NHNN và văn bản sửa đổi), trái phiếu có thời hạn từ một năm trở lên; thời hạn của kỳ phiếu, tín phiếu, chứng chỉ tiền gửi do tổ chức tín dụng quy định.
  • Tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài chỉ được mua kỳ phiếu, tín phiếu, chứng chỉ tiền gửi do tổ chức tín dụng khác phát hành khi thời hạn còn lại dưới 12 tháng (tính từ ngày thanh toán tiền mua đến ngày đến hạn thanh toán gốc, lãi).
  • Tín phiếu Ngân hàng Nhà nước được xác định là giấy tờ có giá ngắn hạn, do Ngân hàng Nhà nước phát hành để thực hiện chính sách tiền tệ quốc gia.

Lưu ý: mốc “dưới 12 tháng” là cách phân loại trong pháp luật ngân hàng. Với từng loại công cụ cụ thể (trái phiếu doanh nghiệp, trái phiếu Chính phủ, chứng khoán…) bạn cần xem thêm luật chuyên ngành tương ứng.

Giấy tờ có giá gồm những loại nào?

Pháp luật Việt Nam không có một danh mục khép kín duy nhất, mà các loại giấy tờ có giá nằm rải rác trong nhiều văn bản: Luật Ngân hàng Nhà nước, Luật Các tổ chức tín dụng 2024, Luật Các công cụ chuyển nhượng 2005, Luật Chứng khoán, Luật Quản lý nợ công… Ngành Tòa án cũng từng có công văn giải đáp nghiệp vụ liệt kê các loại giấy tờ có giá để áp dụng thống nhất khi giải quyết vụ việc.

Loại Đặc điểm chính Thường thuộc nhóm
Tín phiếu Chứng nhận khoản nợ ngắn hạn, do Ngân hàng Nhà nước, Kho bạc Nhà nước, tổ chức tín dụng… phát hành Ngắn hạn (dưới 12 tháng)
Kỳ phiếu Cam kết trả tiền vô điều kiện cho người thụ hưởng hoặc theo lệnh của người đó Chủ yếu ngắn hạn
Chứng chỉ tiền gửi Xác nhận khoản tiền gửi có kỳ hạn tại ngân hàng Ngắn hạn hoặc dài hạn tùy kỳ hạn
Trái phiếu (Chính phủ, doanh nghiệp, ngân hàng…) Chứng nhận nghĩa vụ nợ của tổ chức phát hành, trả lãi định kỳ hoặc khi đáo hạn Dài hạn (từ 1 năm trở lên)
Công trái Do Nhà nước phát hành để huy động vốn cho công trình, mục tiêu cụ thể Thường dài hạn
Cổ phiếu Xác nhận quyền sở hữu phần vốn trong công ty cổ phần (không có kỳ hạn trả nợ) Giấy tờ có giá theo nghĩa rộng
Séc, hối phiếu đòi nợ, hối phiếu nhận nợ Công cụ chuyển nhượng, có thời hạn thanh toán theo Luật Các công cụ chuyển nhượng Công cụ thanh toán

Về hình thức, giấy tờ có giá có thể là loại vô danh (ai cầm là người sở hữu) hoặc ghi danh (ghi tên chủ sở hữu). Loại ghi sổ không thể chuyển nhượng như loại chứng chỉ tùy theo điều kiện phát hành của từng sản phẩm.

Giấy tờ nào không phải là giấy tờ có giá?

Nhiều người hiểu “giấy tờ có giá” là mọi giấy tờ quan trọng, đáng giá. Cách hiểu này sai về pháp lý. Những giấy tờ dưới đây xác nhận thông tin cá nhân, quyền sử dụng hoặc quan hệ hợp đồng, không phải công cụ tài chính nên không được coi là giấy tờ có giá:

Lưu ý: sổ tiết kiệm, thẻ ATM, vàng miếng hay tiền mã hóa có cách điều chỉnh pháp lý riêng. Nếu cần xác định có phải “giấy tờ có giá” trong một tranh chấp hay vụ việc cụ thể, bạn nên đối chiếu quy định chuyên ngành và hướng dẫn của cơ quan có thẩm quyền, không nên tự suy đoán.

Giao dịch với giấy tờ có giá: chuyển nhượng, thừa kế, bảo đảm

Chuyển quyền sở hữu

Theo hướng dẫn của Ngân hàng Nhà nước về giấy tờ có giá do tổ chức tín dụng phát hành, giấy tờ có giá được chuyển quyền sở hữu dưới các hình thức mua, bán, cho, tặng, trao đổi, thừa kế và hình thức khác phù hợp với pháp luật liên quan. Mỗi loại giấy tờ có thủ tục chuyển nhượng riêng (ký hậu séc, chuyển nhượng trái phiếu qua tổ chức lưu ký…).

Dùng làm tài sản bảo đảm

Giấy tờ có giá có thể được cầm cố để bảo đảm nghĩa vụ. Trong nghiệp vụ của Ngân hàng Nhà nước, tái cấp vốn cho tổ chức tín dụng có thể thực hiện dưới hình thức cho vay có bảo đảm bằng cầm cố giấy tờ có giá hoặc chiết khấu giấy tờ có giá.

Trách nhiệm pháp lý khi làm giả hoặc chiếm đoạt

Việc làm giả, tàng trữ, lưu hành công cụ chuyển nhượng giả hoặc giấy tờ có giá giả có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung các năm 2017, 2025). Khi giấy tờ có giá bị chiếm đoạt, giá trị của nó được tính vào giá trị tài sản bị chiếm đoạt để xác định mức xử lý.

Cảnh báo: các lời mời mua “giấy tờ có giá” hứa lãi suất cao bất thường, không rõ tổ chức phát hành hoặc không có hồ sơ phát hành hợp pháp rất dễ là lừa đảo. Hãy kiểm tra tổ chức phát hành có được phép phát hành theo giấy phép hay không trước khi giao tiền.

Ví dụ tình huống thực tế

Tình huống 1. Anh Nam mua chứng chỉ tiền gửi kỳ hạn 9 tháng của một ngân hàng thương mại. Đây là giấy tờ có giá ngắn hạn vì thời hạn dưới 12 tháng. Đến ngày đáo hạn, anh Nam được nhận lại tiền gốc cùng lãi theo cam kết. Nếu sản phẩm cho phép chuyển nhượng, anh có thể bán lại trước hạn theo điều kiện phát hành.

Tình huống 2. Chị Lan cho bạn vay 50 triệu đồng và nhận một giấy vay tiền viết tay. Tờ giấy này chỉ là chứng cứ của hợp đồng vay, không phải giấy tờ có giá, nên không thể “chuyển nhượng” như một tín phiếu hay kỳ phiếu.

Tình huống 3. Ông Hùng thế chấp sổ đỏ tại ngân hàng. Sổ đỏ là giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, không phải giấy tờ có giá; việc thế chấp tuân theo quy định về đất đai và bảo đảm nghĩa vụ chứ không theo quy định về cầm cố giấy tờ có giá.

Căn cứ pháp lý: Giấy tờ có giá là gì? Giấy tờ có giá ngắn hạn gồm loại nào
Các văn bản pháp luật áp dụng – Giấy tờ có giá là gì? Giấy tờ có giá ngắn hạn gồm loại nào

Câu hỏi thường gặp

Giấy tờ có giá ngắn hạn là gì?

Là giấy tờ có giá có thời hạn dưới 12 tháng kể từ ngày phát hành đến ngày đến hạn thanh toán, như tín phiếu, kỳ phiếu, chứng chỉ tiền gửi ngắn hạn. Loại có thời hạn từ 12 tháng trở lên là giấy tờ có giá dài hạn, tiêu biểu là trái phiếu.

Giấy tờ có giá có phải là tài sản không?

Có. Điều 105 Bộ luật Dân sự 2015 quy định tài sản gồm vật, tiền, giấy tờ có giá và quyền tài sản. Vì vậy giấy tờ có giá có thể được mua bán, tặng cho, thừa kế hoặc dùng để bảo đảm nghĩa vụ theo quy định.

Sổ đỏ có phải là giấy tờ có giá không?

Không. Sổ đỏ (giấy chứng nhận quyền sử dụng đất) là giấy tờ xác nhận quyền sử dụng đất và quyền sở hữu tài sản gắn liền với đất, không phải bằng chứng nghĩa vụ trả nợ của tổ chức phát hành. Việc chuyển nhượng, thế chấp sổ đỏ theo Luật Đất đai 2024 và pháp luật dân sự.

Cổ phiếu, séc có phải giấy tờ có giá không?

Trong thực tiễn pháp lý, cổ phiếu, séc, hối phiếu, kỳ phiếu thường được xếp vào nhóm giấy tờ có giá theo nghĩa rộng, mỗi loại do luật chuyên ngành điều chỉnh (Luật Chứng khoán, Luật Các công cụ chuyển nhượng). Định nghĩa “bằng chứng xác nhận nghĩa vụ trả nợ” áp dụng rõ nhất với tín phiếu, trái phiếu, chứng chỉ tiền gửi.

Cá nhân có được mua giấy tờ có giá do ngân hàng phát hành không?

Có thể. Theo hướng dẫn của Ngân hàng Nhà nước, đối tượng mua giấy tờ có giá do tổ chức tín dụng phát hành gồm tổ chức và cá nhân Việt Nam, tổ chức và cá nhân nước ngoài, trừ một số trường hợp có hạn chế riêng. Điều kiện cụ thể do ngân hàng phát hành công bố trước khi phát hành.

Tóm lại, giấy tờ có giá là công cụ xác nhận quyền đòi nợ hoặc quyền tài sản, có trị giá bằng tiền và có thể chuyển giao. Mốc dưới 12 tháng là tiêu chí để nhận diện giấy tờ có giá ngắn hạn. Khi gặp giao dịch cụ thể, bạn cần xác định đúng loại giấy tờ, tổ chức phát hành và văn bản chuyên ngành điều chỉnh để tránh nhầm lẫn với các giấy tờ thông thường.

Lưu ý: Nội dung bài viết mang tính chất tham khảo, được biên soạn theo quy định pháp luật tại thời điểm cập nhật. Với vụ việc cụ thể, bạn nên liên hệ cơ quan có thẩm quyền hoặc luật sư để được hướng dẫn chính xác. Xem miễn trừ trách nhiệm.

Ban biên tập Luật Sư X

Có thể bạn quan tâm

Xem tất cả →