Công dân không được thực hiện quyền bầu cử khi thuộc một trong 4 trường hợp: đang bị tước quyền bầu cử theo bản án, quyết định của Tòa án đã có hiệu lực; bị kết án tử hình đang chờ thi hành án; đang chấp hành hình phạt tù mà không được hưởng án treo; hoặc mất năng lực hành vi dân sự. Những người này không được ghi tên vào danh sách cử tri.
Tóm tắt nhanh
- 4 nhóm không được ghi tên vào danh sách cử tri: bị tước quyền bầu cử; chờ thi hành án tử hình; đang chấp hành án tù (không phải án treo); mất năng lực hành vi dân sự.
- Mốc thời gian quan trọng: nếu trước giờ bắt đầu bỏ phiếu 24 giờ bạn được khôi phục quyền, được trả tự do hoặc không còn bị coi là mất năng lực hành vi dân sự thì được bổ sung vào danh sách cử tri.
- Vẫn được đi bầu: người bị khởi tố bị can nhưng chưa bị tạm giam, người hưởng án treo, người bị tạm giữ, tạm giam, người bị hạn chế năng lực hành vi dân sự (nếu không thuộc 4 nhóm trên).
- Căn cứ chính: Điều 30 Luật Bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân 2015 (sửa đổi, bổ sung 2025).
Ai có quyền bầu cử?
Theo Luật Bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân, công dân Việt Nam đủ 18 tuổi trở lên tính đến ngày bầu cử có quyền bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân. Công dân đủ 21 tuổi trở lên có quyền ứng cử, nếu đáp ứng các tiêu chuẩn khác theo luật.
Nguyên tắc chung là mọi công dân có quyền bầu cử đều được ghi tên vào danh sách cử tri và được phát thẻ cử tri, trừ các trường hợp bị loại trừ tại Điều 30 của Luật. Bầu cử theo nguyên tắc phổ thông, bình đẳng, trực tiếp và bỏ phiếu kín, nên việc hạn chế quyền chỉ được áp dụng trong những trường hợp luật quy định rõ. Để hiểu thêm vì sao quyền bầu cử là quyền chính trị gắn với chế độ nhà nước, bạn có thể tham khảo bài bản chất của nhà nước là gì.
4 trường hợp không được thực hiện quyền bầu cử
Khoản 1 Điều 30 Luật Bầu cử liệt kê các trường hợp không được ghi tên vào danh sách cử tri. Đây cũng là đáp án cho câu hỏi trắc nghiệm “công dân không được thực hiện quyền bầu cử trong trường hợp nào”.
| STT | Trường hợp | Giải thích ngắn |
|---|---|---|
| 1 | Người đang bị tước quyền bầu cử theo bản án, quyết định của Tòa án đã có hiệu lực pháp luật | Tước một số quyền công dân là hình phạt bổ sung trong Bộ luật Hình sự. Chỉ có hiệu lực khi bản án đã có hiệu lực và trong thời hạn Tòa án tuyên. |
| 2 | Người bị kết án tử hình đang trong thời gian chờ thi hành án | Áp dụng từ khi bản án tử hình có hiệu lực cho đến khi thi hành án hoặc được giảm án. |
| 3 | Người đang chấp hành hình phạt tù mà không được hưởng án treo | Người phải ở trong trại giam để chấp hành án phạt tù. Người được hưởng án treo không thuộc nhóm này. |
| 4 | Người mất năng lực hành vi dân sự | Phải có quyết định của Tòa án tuyên bố mất năng lực hành vi dân sự theo Bộ luật Dân sự. |
Lưu ý: Một số trang tổng hợp có ghi “người đang bị khởi tố bị can” hoặc “người bị hạn chế năng lực hành vi dân sự” là không được bầu cử. Cách ghi này không đúng với Điều 30. Luật chỉ nêu 4 nhóm ở bảng trên.
Thời điểm nào được khôi phục hoặc bị xóa tên khỏi danh sách cử tri?
Câu hỏi “tại thời điểm nào” thường liên quan đến mốc 24 giờ trước giờ bỏ phiếu. Có hai chiều:
Được bổ sung vào danh sách cử tri
Người thuộc 4 nhóm trên, nếu đến trước thời điểm bắt đầu bỏ phiếu 24 giờ mà được khôi phục quyền bầu cử, được trả lại tự do hoặc được cơ quan có thẩm quyền xác nhận không còn mất năng lực hành vi dân sự, thì được bổ sung vào danh sách cử tri và được phát thẻ cử tri.
Bị xóa tên khỏi danh sách cử tri
Ngược lại, người đã có tên trong danh sách cử tri nhưng đến thời điểm bắt đầu bỏ phiếu bị Tòa án tước quyền bầu cử, phải đi chấp hành hình phạt tù hoặc bị tuyên mất năng lực hành vi dân sự thì Ủy ban nhân dân cấp xã xóa tên người đó khỏi danh sách và thu hồi thẻ cử tri. Từ đó, người này không được thực hiện quyền bầu cử trong kỳ bầu cử đó.
Cảnh báo: Việc bầu thay, bầu hộ hoặc lợi dụng danh sách cử tri để gian lận là hành vi vi phạm pháp luật về bầu cử. Mỗi cử tri phải tự mình bỏ phiếu theo nguyên tắc bỏ phiếu kín, trừ trường hợp người không tự viết được phiếu thì nhờ người khác viết hộ nhưng tự mình bỏ vào hòm phiếu.
Những trường hợp dễ nhầm nhưng vẫn được bầu cử
- Người bị khởi tố bị can nhưng chưa bị tạm giam: chưa có bản án có hiệu lực nên chưa bị tước quyền bầu cử.
- Người bị phạt tù nhưng được hưởng án treo: không phải chấp hành án trong trại giam nên vẫn được ghi tên vào danh sách cử tri.
- Người bị tạm giữ, tạm giam: vẫn được ghi tên vào danh sách cử tri để bầu đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân cấp tỉnh tại nơi bị giam giữ. Nếu trại tạm giam không tổ chức khu vực bỏ phiếu riêng, Tổ bầu cử mang hòm phiếu phụ đến tận nơi.
- Người đang chấp hành biện pháp đưa vào cơ sở giáo dục bắt buộc, cơ sở cai nghiện bắt buộc: cũng được ghi tên và bầu theo cách tương tự người bị tạm giam. Họ bầu đại biểu Quốc hội và Hội đồng nhân dân cấp tỉnh tại nơi đang ở.
- Người bị hạn chế năng lực hành vi dân sự: luật chỉ loại trừ người “mất” năng lực hành vi dân sự, nên người “bị hạn chế” vẫn được bầu cử.
- Người khuyết tật (khiếm thính, khiếm thị…): nếu Tòa án chưa tuyên mất năng lực hành vi dân sự thì vẫn được ghi tên vào danh sách cử tri.
- Người được hoãn hoặc tạm đình chỉ chấp hành hình phạt tù: do đang không trực tiếp chấp hành án trong trại giam, người này thường được xem xét ghi tên, nếu không bị tước quyền bầu cử theo bản án. Bạn nên hỏi Ủy ban nhân dân cấp xã nơi cư trú để được xác nhận cụ thể.
Ví dụ tình huống thực tế
Tình huống 1. Anh A bị Tòa án tuyên 18 tháng tù cho hưởng án treo. Bản án đã có hiệu lực, Tòa không tuyên tước quyền bầu cử. Anh A vẫn được ghi tên vào danh sách cử tri và đi bầu bình thường.
Tình huống 2. Anh B đã có tên trong danh sách cử tri. Hai ngày trước ngày bầu cử, anh bị bắt đi chấp hành án phạt tù theo bản án có hiệu lực. Đến thời điểm bắt đầu bỏ phiếu, anh B đang chấp hành án tù nên bị xóa tên và thu hồi thẻ cử tri.
Tình huống 3. Chị C bị tạm giam để điều tra, chưa có bản án. Chị vẫn được ghi tên vào danh sách cử tri tại nơi tạm giam và được bầu đại biểu Quốc hội, đại biểu Hội đồng nhân dân cấp tỉnh.
Tình huống 4. Anh D chấp hành xong án tù trước giờ bỏ phiếu 24 giờ hơn một ngày. Nếu không bị tước quyền bầu cử, anh D được bổ sung vào danh sách cử tri tại nơi đăng ký thường trú và được phát thẻ cử tri.
Cách kiểm tra tên trong danh sách cử tri và xử lý khi bị sai sót
Danh sách cử tri do Ủy ban nhân dân cấp xã lập theo từng khu vực bỏ phiếu, rồi niêm yết công khai để cử tri kiểm tra. Từ khi chính quyền địa phương hai cấp hoạt động, cấp huyện không còn, nên cấp xã là nơi trực tiếp lập và xử lý danh sách. Bạn có thể làm theo các bước sau:
- Bước 1: Xem danh sách niêm yết tại trụ sở Ủy ban nhân dân xã, phường hoặc nhà văn hóa, nhà sinh hoạt cộng đồng nơi bạn cư trú.
- Bước 2: Nếu bạn có tên trong danh sách nhưng thuộc trường hợp không được bầu cử, hoặc ngược lại bạn đủ điều kiện nhưng bị sót tên, hãy gửi khiếu nại đến Ủy ban nhân dân cấp xã.
- Bước 3: Nếu không đồng ý với kết quả giải quyết, bạn có thể khiếu nại lên Tòa án nhân dân khu vực theo quy định của luật.
- Bước 4: Khi đi bỏ phiếu, mang theo thẻ cử tri và giấy tờ tùy thân như thẻ căn cước. Về nơi cấp thẻ, bạn xem thêm bài đi làm căn cước công dân ở đâu theo quy định.
Công dân có đăng ký thường trú được ghi tên vào danh sách cử tri tại nơi thường trú. Người chuyển đến tạm trú ở nơi khác và có nguyện vọng tham gia bầu cử tại nơi tạm trú có thể đề nghị ghi tên theo quy định, nhưng chỉ để bầu đại biểu Quốc hội và Hội đồng nhân dân cấp tỉnh. Nếu cần đăng ký nơi ở mới, xem đăng ký tạm trú online được thực hiện như thế nào.
Quyền bầu cử còn gắn với các quyền cơ bản khác của công dân. Bạn có thể đọc thêm quyền bất khả xâm phạm về thân thể của công dân để hiểu vì sao tạm giữ, tạm giam không đồng nghĩa với mất quyền bầu cử. Nếu bạn cần kiểm tra thông tin giấy tờ tùy thân trước ngày bầu cử, hãy xem tra cứu số thẻ căn cước công dân online.
Kỳ bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và đại biểu Hội đồng nhân dân các cấp nhiệm kỳ 2026–2031 đã diễn ra ngày 15/3/2026. Các quy định về đối tượng không được ghi tên vào danh sách cử tri ở Điều 30 vẫn là căn cứ áp dụng cho các cuộc bầu cử sau, kể cả bầu cử bổ sung.
Căn cứ pháp lý
- Luật Bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân số 85/2015/QH13 (Điều 2, Điều 29, Điều 30)
- Luật số 83/2025/QH15 sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân (hiệu lực từ 01/7/2025)
- Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung 2017, 2025) – quy định về hình phạt bổ sung tước một số quyền công dân
- Bộ luật Dân sự 2015 – quy định về tuyên bố mất năng lực hành vi dân sự
- Nghị quyết số 199/2025/QH15 về ngày bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và đại biểu Hội đồng nhân dân các cấp nhiệm kỳ 2026–2031
Thông tin cập nhật tháng 10/2026.
Câu hỏi thường gặp
Người đang bị khởi tố bị can có mất quyền bầu cử không?
Không. Điều 30 Luật Bầu cử không có trường hợp này. Chỉ khi bị Tòa án tước quyền bầu cử bằng bản án có hiệu lực, hoặc đang chấp hành án tù, thì mới không được ghi tên vào danh sách cử tri.
Người được hưởng án treo có được đi bầu cử không?
Có. Luật chỉ loại trừ người đang chấp hành hình phạt tù mà không được hưởng án treo. Người hưởng án treo vẫn được ghi tên vào danh sách cử tri, trừ khi bản án tuyên tước quyền bầu cử.
Người đang bị tạm giam có được bầu cử không?
Có. Người bị tạm giữ, tạm giam được ghi tên vào danh sách cử tri để bầu đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân cấp tỉnh tại nơi bị giam giữ. Họ không bị tước quyền chỉ vì đang bị giam để điều tra.
Người mắc bệnh tâm thần có bị mất quyền bầu cử không?
Chỉ khi Tòa án đã tuyên bố người đó mất năng lực hành vi dân sự. Nếu chưa có quyết định của Tòa án, người bệnh vẫn thuộc đối tượng được ghi tên vào danh sách cử tri.
Bao lâu trước ngày bỏ phiếu thì còn được bổ sung vào danh sách cử tri?
Người từng thuộc nhóm không được bầu cử được bổ sung nếu đến trước thời điểm bắt đầu bỏ phiếu 24 giờ mà đã được khôi phục quyền, được trả tự do hoặc không còn trong tình trạng mất năng lực hành vi dân sự.
Người chưa đủ 18 tuổi có quyền bầu cử không?
Không. Công dân phải đủ 18 tuổi trở lên tính đến ngày bầu cử mới có quyền bầu cử. Ai sinh nhật rơi vào đúng hoặc trước ngày bầu cử thì đủ tuổi bầu cử.
Tóm lại, chỉ có 4 nhóm bị loại khỏi danh sách cử tri: người bị tước quyền bầu cử theo bản án có hiệu lực, người chờ thi hành án tử hình, người đang chấp hành án tù không được hưởng án treo và người mất năng lực hành vi dân sự. Mọi trường hợp khác, kể cả đang bị khởi tố, tạm giữ, tạm giam hay hưởng án treo, vẫn được thực hiện quyền bầu cử. Mốc cần nhớ là 24 giờ trước khi bắt đầu bỏ phiếu để được bổ sung tên vào danh sách.
