Không được. Hóa đơn phải do chính bên bán hàng hóa, dịch vụ lập và giao cho người mua. Nếu bạn nhờ một công ty khác xuất hóa đơn cho giao dịch không phải của công ty đó, hành vi này bị xem là mua bán hoặc sử dụng hóa đơn bất hợp pháp. Ngoại lệ duy nhất là bên bán ủy nhiệm lập hóa đơn hợp pháp, bằng văn bản và đúng điều kiện.
Tóm tắt nhanh
- Người bán hàng hóa, cung cấp dịch vụ phải lập hóa đơn cho giao dịch của mình. Hóa đơn phải phản ánh đúng người bán, người mua và nghiệp vụ thực tế.
- Nhờ công ty khác “xuất hộ” khi họ không bán hàng hay không cung cấp dịch vụ cho bạn là mua bán trái phép hóa đơn. Đây là hành vi bị cấm.
- Được phép: ủy nhiệm cho bên thứ ba lập hóa đơn thay mình. Bên ủy nhiệm vẫn chịu trách nhiệm về hóa đơn đó.
- Mức phạt hành chính khi cho, bán hóa đơn là 20–50 triệu đồng. Vi phạm nặng có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự (Điều 203 và Điều 200 Bộ luật Hình sự).
- Thông tin cập nhật tháng 10/2026, theo Nghị định 254/2026/NĐ-CP về hóa đơn điện tử.
Nguyên tắc: ai bán thì người đó lập hóa đơn
Từ 01/07/2026, hóa đơn điện tử, chứng từ điện tử được hướng dẫn bởi Nghị định 254/2026/NĐ-CP, thay thế Nghị định 123/2020/NĐ-CP và Nghị định 70/2025/NĐ-CP. Theo đó, người bán phải lập hóa đơn điện tử khi bán hàng hóa, cung cấp dịch vụ. Hóa đơn phải đúng định dạng, ghi đủ nội dung và phản ánh trung thực nghiệp vụ kinh tế phát sinh.
“Trung thực” nghĩa là tên người bán, người mua, hàng hóa, giá trị trên hóa đơn phải khớp với giao dịch thật. Công ty A không thể xuất hóa đơn cho hàng mà công ty B bán, trừ khi có cơ chế ủy nhiệm hợp pháp.
Khi nào được nhờ bên khác lập hóa đơn hợp pháp?
Ủy nhiệm lập hóa đơn
Pháp luật cho phép người bán ủy nhiệm cho bên thứ ba lập hóa đơn điện tử cho hoạt động bán hàng hóa, cung cấp dịch vụ của chính mình. Một số điểm cần nhớ:
- Việc ủy nhiệm phải được xác lập bằng văn bản giữa bên ủy nhiệm và bên nhận ủy nhiệm. Nội dung thường gồm mục đích, thời hạn và phương thức thanh toán hóa đơn ủy nhiệm.
- Hóa đơn ủy nhiệm phải thể hiện đầy đủ tên, địa chỉ, mã số thuế của cả bên ủy nhiệm và bên nhận ủy nhiệm.
- Bên nhận ủy nhiệm phải lập hóa đơn đúng phạm vi ủy nhiệm, đúng bản chất giao dịch và bảo mật dữ liệu. Họ không được dùng dữ liệu hóa đơn ngoài mục đích được giao.
- Bên bán vẫn phải chịu trách nhiệm về tính hợp pháp của hóa đơn được lập thay mình.
Cách thức, thủ tục chi tiết thực hiện theo hướng dẫn của Bộ Tài chính. Bạn nên đối chiếu thông tư hướng dẫn hiện hành trước khi ký thỏa thuận ủy nhiệm.
Thu hộ, chi hộ có thật
Một số mô hình kinh doanh có bên thu hộ hoặc chi hộ thật sự, ví dụ thu hộ phí bảo hiểm. Khi đó mỗi bên lập hóa đơn theo đúng phần giao dịch của mình. Đây là quan hệ kinh tế có thật, có hợp đồng, có dòng tiền. Nó khác hoàn toàn với việc “mượn tên” để xuất hóa đơn.
Lưu ý: Ủy nhiệm không có nghĩa là công ty khác trở thành người bán. Người bán thật vẫn là bên ủy nhiệm. Hợp đồng, hóa đơn, kê khai thuế phải nhất quán với điều đó.
Những trường hợp “nhờ xuất hóa đơn” bị cấm
Các tình huống dưới đây thường gặp trong thực tế và đều không hợp pháp:
- Bạn bán hàng nhưng chưa có tư cách pháp lý hoặc chưa đăng ký kinh doanh, rồi nhờ một công ty bạn bè “cho mượn hóa đơn” để xuất cho khách.
- Công ty khác không bán gì cho bạn nhưng vẫn xuất hóa đơn đầu vào để bạn đưa vào chi phí, khấu trừ thuế GTGT.
- Xuất hóa đơn lệch nội dung: ghi sai tên hàng, sai giá trị, sai người bán so với giao dịch thực tế.
- Trả “phí hóa đơn” (thường tính theo phần trăm giá trị) cho đơn vị cung cấp hóa đơn mà không có giao dịch thật.
Ví dụ: anh Nam nhận thầu công trình nhỏ nhưng không có pháp nhân. Chủ đầu tư yêu cầu hóa đơn, anh nhờ công ty của người quen xuất hộ và trả 3% giá trị. Công ty kia không thi công, không ký hợp đồng thật với chủ đầu tư. Đây là hành vi cho, bán hóa đơn của bên xuất, và là sử dụng hóa đơn bất hợp pháp của bên nhận.
Cảnh báo: Không có chuyện “xuất hộ cho tiện, hai bên cùng thỏa thuận thì không sao”. Việc hai bên đồng ý không làm hóa đơn trở nên hợp pháp. Cả bên xuất và bên dùng đều có thể bị xử lý.
Nhờ công ty khác xuất hóa đơn bị xử lý thế nào?
Xử phạt hành chính
Nghị định 125/2020/NĐ-CP quy định xử phạt vi phạm hành chính về thuế, hóa đơn. Văn bản này đã được sửa đổi bởi Nghị định 102/2021/NĐ-CP, Nghị định 310/2025/NĐ-CP (hiệu lực 16/01/2026) và Nghị định 291/2026/NĐ-CP (hiệu lực 21/07/2026). Theo Điều 22 sau sửa đổi, hành vi cho, bán hóa đơn bị phạt tiền từ 20.000.000 đến 50.000.000 đồng. Ngoài ra còn bị buộc hủy hóa đơn vi phạm (nếu có) và nộp lại số lợi bất hợp pháp.
Bên sử dụng hóa đơn bất hợp pháp hoặc sử dụng bất hợp pháp hóa đơn cũng bị xử phạt. Nếu hành vi làm thiếu thuế, bên vi phạm còn bị truy thu thuế và phạt theo mức tính trên số thuế thiếu hoặc số thuế trốn, tùy tính chất vụ việc.
Truy cứu trách nhiệm hình sự
Điều 203 Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung 2017) quy định tội in, phát hành, mua bán trái phép hóa đơn, chứng từ thu nộp ngân sách nhà nước. Ở khung cơ bản, người phạm tội có thể bị phạt tiền từ 50 đến 200 triệu đồng, cải tạo không giam giữ đến 3 năm hoặc phạt tù từ 6 tháng đến 3 năm. Điều kiện gồm: mua bán phôi từ 50 đến dưới 100 số, hoặc hóa đơn đã ghi nội dung từ 10 đến dưới 30 số, hoặc thu lợi bất chính từ 30 đến dưới 100 triệu đồng. Các khung sau nặng hơn, nhất là khi có tổ chức hoặc có tính chất chuyên nghiệp.
Nếu dùng hóa đơn đó để kê khai nhằm trốn thuế với số tiền lớn, người vi phạm có thể bị xử lý về tội trốn thuế theo Điều 200 Bộ luật Hình sự. Ngưỡng truy cứu thường bắt đầu từ 100 triệu đồng trở lên, hoặc thấp hơn trong một số trường hợp như đã bị xử phạt hành chính hay đã bị kết án mà còn vi phạm.
| Hành vi | Bên liên quan | Hậu quả chính |
|---|---|---|
| Xuất hóa đơn cho giao dịch không phải của mình | Bên xuất | Phạt 20–50 triệu đồng; có thể bị xử lý hình sự theo Điều 203 |
| Dùng hóa đơn đó để kê khai, tính chi phí, khấu trừ | Bên nhận, bên dùng | Bị loại chi phí, truy thu thuế, phạt; có thể bị xử lý về trốn thuế |
| Ủy nhiệm lập hóa đơn đúng quy định | Bên ủy nhiệm, bên nhận ủy nhiệm | Hợp pháp, nếu có văn bản và hóa đơn ghi đủ thông tin hai bên |
Rủi ro với doanh nghiệp, cá nhân dùng hóa đơn đó
Người mua tưởng chỉ là “lấy hóa đơn cho đủ hồ sơ”, nhưng rủi ro khá lớn:
- Chi phí có hóa đơn bất hợp pháp bị loại khi tính thuế thu nhập doanh nghiệp. Thuế GTGT đầu vào không được khấu trừ.
- Cơ quan thuế đối chiếu dữ liệu hóa đơn điện tử, hợp đồng, thanh toán qua ngân hàng. Giao dịch không có thật hoặc lệch bản chất rất dễ bị phát hiện.
- Từ 01/07/2026, Nghị định 254/2026/NĐ-CP còn có chính sách khuyến khích người tiêu dùng tố giác người bán không lập, không giao hóa đơn. Người tố giác đáp ứng điều kiện có thể được xem xét khen thưởng.
Nếu bạn nhận tiền công, tiền thù lao với tư cách cá nhân, hãy xem thêm quy định về giảm trừ gia cảnh mới nhất để biết nghĩa vụ thuế thu nhập cá nhân của mình, thay vì tìm cách “mượn” hóa đơn.
Cá nhân, hộ kinh doanh cần hóa đơn thì làm thế nào?
- Bước 1: Xác định tư cách bán hàng. Nếu kinh doanh thường xuyên, hãy đăng ký hộ kinh doanh hoặc thành lập doanh nghiệp để tự lập hóa đơn.
- Bước 2: Đăng ký mã số thuế. Từ 01/07/2025, cá nhân dùng số định danh cá nhân làm mã số thuế. Bạn có thể xem cách đăng ký mã số thuế cá nhân qua mạng hoặc quy định về mã số thuế cá nhân hiện hành.
- Bước 3: Kiểm tra bạn có thuộc trường hợp không bắt buộc dùng hóa đơn điện tử theo Điều 7 Nghị định 254/2026/NĐ-CP hay không. Ví dụ, hộ kinh doanh cho thuê nhà thuộc nhóm không bắt buộc. Dù vậy, khi người mua yêu cầu và thuộc diện phải lập, bạn vẫn phải thực hiện.
- Bước 4: Nếu muốn nhờ bên thứ ba hỗ trợ lập hóa đơn, ký văn bản ủy nhiệm rõ ràng. Hóa đơn phải ghi cả hai bên. Bạn có thể tham khảo mẫu hóa đơn bán lẻ hợp lệ để nắm các nội dung cơ bản.
- Bước 5: Lưu hợp đồng, chứng từ thanh toán, biên bản giao nhận để chứng minh giao dịch thật.
Căn cứ pháp lý
- Luật Quản lý thuế 2025 (Luật số 108/2025/QH15)
- Nghị định 254/2026/NĐ-CP ngày 30/06/2026 về hóa đơn điện tử, chứng từ điện tử (hiệu lực 01/07/2026)
- Nghị định 125/2020/NĐ-CP về xử phạt vi phạm hành chính về thuế, hóa đơn, được sửa đổi bởi Nghị định 102/2021/NĐ-CP, Nghị định 310/2025/NĐ-CP và Nghị định 291/2026/NĐ-CP
- Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung 2017, 2025): Điều 200, Điều 203
Thông tin cập nhật tháng 10/2026. Mức phạt và điều khoản có thể thay đổi khi có văn bản mới, bạn nên đối chiếu văn bản hiện hành trước khi áp dụng.
Câu hỏi thường gặp
Nhờ công ty khác xuất hóa đơn cho khách hàng của mình có bị phạt không?
Có, nếu công ty đó không phải bên bán thực tế và không có ủy nhiệm hợp pháp. Bên xuất bị coi là cho, bán hóa đơn, mức phạt hành chính 20–50 triệu đồng. Bên nhờ có thể bị xử phạt về sử dụng hóa đơn bất hợp pháp.
Ủy nhiệm lập hóa đơn khác gì với nhờ xuất hóa đơn?
Ủy nhiệm là người bán thật giao cho bên thứ ba lập hóa đơn thay mình, có văn bản và hóa đơn ghi cả hai bên. Nhờ xuất hóa đơn trái phép là dùng tư cách pháp lý của người không tham gia giao dịch. Bản chất giao dịch không khớp với hóa đơn.
Công ty xuất hóa đơn hộ có bị truy cứu hình sự không?
Có thể. Nếu quy mô đạt ngưỡng của Điều 203 Bộ luật Hình sự, ví dụ hóa đơn đã ghi nội dung từ 10 số hoặc thu lợi bất chính từ 30 triệu đồng, thì người vi phạm có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự.
Tôi là cá nhân làm tự do, chưa có công ty, có xuất được hóa đơn không?
Bạn cần có tư cách kinh doanh phù hợp, thường là đăng ký hộ kinh doanh hoặc doanh nghiệp, và có mã số thuế. Không nên mượn hóa đơn của người khác. Một số trường hợp nhỏ lẻ không bắt buộc dùng hóa đơn điện tử, bạn cần đối chiếu Điều 7 Nghị định 254/2026/NĐ-CP.
Đã lỡ dùng hóa đơn nhờ xuất hộ thì xử lý thế nào?
Bạn nên rà soát, điều chỉnh kê khai và nộp bổ sung thuế trước khi cơ quan thuế phát hiện hoặc ban hành quyết định kiểm tra. Tự nguyện khắc phục là tình tiết có lợi khi xem xét xử lý. Với vụ việc nghiêm trọng, hãy nhờ luật sư hoặc kế toán có chuyên môn xem hồ sơ cụ thể.
Tóm lại, hóa đơn phải gắn với giao dịch thật và người bán thật. Bạn chỉ được nhờ bên khác lập hóa đơn khi đó là ủy nhiệm hợp pháp, có văn bản và thể hiện đầy đủ thông tin hai bên. Mọi hình thức “mượn” hay “mua” hóa đơn không có giao dịch tương ứng đều tiềm ẩn rủi ro bị phạt hành chính, truy thu thuế và cả trách nhiệm hình sự.
