Hiện nay pháp luật không có điều khoản bắt buộc doanh nghiệp phải trả lương cho sinh viên đi thực tập theo chương trình đào tạo. Hai bên tự thỏa thuận hỗ trợ hoặc trả công. Tuy nhiên, nếu bạn thực chất làm việc như nhân viên, có trả công và chịu sự quản lý, điều hành, thì quan hệ đó được xem là hợp đồng lao động và phải trả lương theo Bộ luật Lao động.
Tóm tắt nhanh
- Thực tập thuần túy (học tập, trải nghiệm theo yêu cầu của trường): doanh nghiệp có trách nhiệm tạo điều kiện, không bắt buộc trả lương.
- Thực tập nhưng thực tế làm việc có trả công, có người quản lý, giám sát: được coi là hợp đồng lao động, phải trả lương, và có thể phải đóng BHXH.
- Học nghề, tập nghề trực tiếp làm ra sản phẩm: được trả lương theo mức hai bên thỏa thuận.
- Thu nhập thực tập có thể bị khấu trừ 10% thuế TNCN nếu không có hợp đồng lao động hoặc hợp đồng dưới 3 tháng và mỗi lần trả từ 5 triệu đồng trở lên.
Thực tập có lương không theo pháp luật hiện hành?
Bộ luật Lao động 2019 không có điều khoản riêng về “thực tập sinh” theo nghĩa phổ thông, tức sinh viên đi thực tập theo chương trình của trường. Các luật khác cũng chưa quy định mức lương hay chế độ bắt buộc cho nhóm này.
Việc doanh nghiệp nhận sinh viên thực tập được pháp luật giáo dục xem là trách nhiệm hỗ trợ, tạo điều kiện cho người học. Luật Giáo dục 2019 (về trách nhiệm của xã hội) và Luật Giáo dục đại học 2025 đều theo hướng khuyến khích doanh nghiệp tiếp nhận người học thực hành, thực tập. Các luật này không đặt nghĩa vụ trả lương.
Vì vậy, với thực tập thuần túy, có ba khả năng:
- Thực tập không lương, doanh nghiệp chỉ hướng dẫn và xác nhận kết quả.
- Thực tập có hỗ trợ: tiền ăn, đi lại, phụ cấp do hai bên thỏa thuận.
- Thực tập có lương hoặc thù lao, thường gặp ở chương trình thực tập tuyển dụng của doanh nghiệp.
Bạn nên hỏi rõ quyền lợi trước khi bắt đầu và ghi lại bằng văn bản hoặc email để tránh tranh chấp.
Khi nào thực tập phải trả lương?
Tên gọi “thực tập” không quyết định bản chất. Theo Bộ luật Lao động 2019, nếu hai bên thỏa thuận dưới tên gọi khác nhưng nội dung thể hiện việc làm có trả công, tiền lương và có sự quản lý, điều hành, giám sát của một bên, thì vẫn là hợp đồng lao động. Người sử dụng lao động cũng phải giao kết hợp đồng lao động trước khi nhận người vào làm việc.
Các dấu hiệu cho thấy bạn đang là người lao động, không còn là thực tập thuần túy:
- Bạn làm công việc cố định, có chỉ tiêu hoặc doanh số như nhân viên chính thức.
- Có giờ giấc làm việc, bị chấm công, bị phân công và kiểm tra hằng ngày.
- Bạn nhận khoản tiền đều đặn mang tính trả công cho công việc, không phải hỗ trợ chi phí.
- Công việc tạo ra giá trị kinh doanh thực tế cho doanh nghiệp, không chỉ để học.
Lưu ý: Khi bị xác định là quan hệ lao động, doanh nghiệp phải ký hợp đồng lao động, trả lương đúng hạn và thực hiện các nghĩa vụ liên quan. Nếu không trả lương, doanh nghiệp có thể bị xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực lao động và bị buộc trả đủ tiền lương còn thiếu. Mức phạt cụ thể tùy số người lao động bị vi phạm, theo nghị định xử phạt hiện hành.
Cũng cần lưu ý ngược lại. Với quan hệ đào tạo thuần túy, doanh nghiệp không thể áp dụng kỷ luật lao động như với nhân viên, vì sinh viên thực tập không phải người lao động. Doanh nghiệp có thể đánh giá, phản hồi hoặc chấm dứt tiếp nhận theo thỏa thuận với nhà trường.
Thực tập, học nghề, tập nghề và thử việc khác nhau thế nào?
Nhiều người dùng chung các từ này nhưng pháp luật phân biệt khá rõ.
| Hình thức | Bản chất | Có phải trả lương? |
|---|---|---|
| Thực tập theo chương trình đào tạo | Quan hệ đào tạo, học tập; nhà trường và doanh nghiệp phối hợp | Không bắt buộc, theo thỏa thuận |
| Học nghề, tập nghề tại nơi làm việc | Học nghề để làm việc cho doanh nghiệp (Điều 61 Bộ luật Lao động 2019) | Có, nếu trực tiếp hoặc tham gia lao động làm ra sản phẩm; mức do hai bên thỏa thuận |
| Thực hành, thực tập của người học nghề (giáo dục nghề nghiệp) | Thực hành tại doanh nghiệp theo hợp đồng với cơ sở đào tạo | Có, nếu trực tiếp lao động làm ra sản phẩm hợp quy cách; mức do các bên thỏa thuận |
| Thử việc | Làm thử trước khi giao kết hợp đồng lao động | Có, lương thử việc do hai bên thỏa thuận nhưng ít nhất bằng 85% lương của công việc đó |
Nếu doanh nghiệp gọi bạn là “thực tập sinh” nhưng thực chất cho bạn làm thử việc để tuyển dụng, hãy áp dụng quy định về thử việc, kể cả mức lương tối thiểu 85%.
Lương thực tập có phải bằng lương tối thiểu vùng không?
Mức lương tối thiểu vùng theo Nghị định 293/2025/NĐ-CP (hiệu lực từ 01/01/2026) áp dụng cho người lao động làm việc theo hợp đồng lao động. Vì vậy:
- Nếu bạn là thực tập thuần túy, khoản hỗ trợ hoặc thù lao không bị ràng buộc bởi lương tối thiểu vùng.
- Nếu bạn thực chất là người lao động (có hợp đồng lao động, kể cả khi gọi tên khác), lương phải bảo đảm không thấp hơn mức tối thiểu của vùng nơi làm việc.
| Vùng | Lương tối thiểu tháng (đồng) |
|---|---|
| Vùng I | 5.310.000 |
| Vùng II | 4.730.000 |
| Vùng III | 4.140.000 |
| Vùng IV | 3.700.000 |
Địa bàn thuộc từng vùng được liệt kê theo đơn vị hành chính cấp xã, phường trong phụ lục của nghị định, áp dụng với 34 tỉnh, thành hiện nay. Riêng thời gian thử việc, lương ít nhất bằng 85% lương của công việc đó.
Lưu ý: Người dưới 15 tuổi hoặc người chưa đủ tuổi lao động chỉ được làm việc trong những trường hợp pháp luật cho phép. Bạn có thể xem thêm độ tuổi lao động tối thiểu theo quy định mới nhất.
Thực tập có phải đóng bảo hiểm xã hội không?
Luật Bảo hiểm xã hội 2024 (hiệu lực từ 01/07/2025) quy định người làm việc theo hợp đồng lao động có thời hạn từ đủ 01 tháng trở lên, hoặc không xác định thời hạn, thuộc diện tham gia BHXH bắt buộc. Quy định này áp dụng kể cả khi hai bên đặt tên khác nhưng nội dung là việc làm có trả công, tiền lương và sự quản lý.
- Thực tập thuần túy, không có hợp đồng lao động: doanh nghiệp không có nghĩa vụ đóng BHXH, BHYT, BHTN cho bạn.
- Thực tập nhưng thực chất là hợp đồng lao động từ 01 tháng trở lên: thuộc diện đóng BHXH bắt buộc. Doanh nghiệp có thể bị truy đóng nếu cố tình gọi là “thực tập” để né nghĩa vụ.
- Hợp đồng thử việc riêng: theo Nghị định 158/2025/NĐ-CP hướng dẫn Luật BHXH 2024, người làm việc theo hợp đồng thử việc riêng không thuộc diện đóng BHXH bắt buộc.
Sau này, khi đã đóng BHXH và nghỉ việc, bạn có thể tham khảo cách tính bảo hiểm xã hội một lần trên VssID để biết mình đủ điều kiện hưởng những gì.
Thu nhập thực tập có bị đánh thuế TNCN không?
Có thể có, tùy hình thức trả và số tiền. Từ 01/07/2026, việc khấu trừ tại nguồn thực hiện theo Luật Thuế thu nhập cá nhân 2025 và Nghị định 253/2026/NĐ-CP:
- Cá nhân cư trú không ký hợp đồng lao động hoặc ký hợp đồng dưới 03 tháng, được trả tiền lương, tiền công, thù lao từ 05 triệu đồng/lần trở lên: bên trả khấu trừ 10% trên thu nhập trước khi trả.
- Nếu mỗi lần trả dưới 05 triệu đồng: bên trả chỉ khấu trừ 10% khi cá nhân có yêu cầu.
- Nếu bạn chỉ có khoản thu nhập này và ước tính tổng thu nhập chịu thuế sau giảm trừ gia cảnh chưa đến mức phải nộp thuế, bạn có thể làm bản cam kết (mẫu 08/CK-TNCN) để không bị khấu trừ.
- Nếu ký hợp đồng lao động từ 03 tháng trở lên, thuế tính theo biểu lũy tiến của tiền lương, tiền công, sau khi trừ các khoản giảm trừ.
Mức giảm trừ gia cảnh áp dụng từ kỳ tính thuế 2026 là 15,5 triệu đồng/tháng cho bản thân người nộp thuế và 6,2 triệu đồng/tháng cho mỗi người phụ thuộc. Bạn xem thêm cách tra cứu giảm trừ gia cảnh mới nhất.
Để doanh nghiệp khấu trừ và cam kết đúng, bạn cần có mã số thuế cá nhân, hiện là số định danh cá nhân. Tham khảo quy định về mã số thuế cá nhân hiện hành và hướng dẫn đăng ký mã số thuế cá nhân qua mạng.
Lưu ý: Ngưỡng 05 triệu đồng/lần là quy định từ 01/07/2026. Trước thời điểm này, ngưỡng áp dụng là 02 triệu đồng/lần theo Thông tư 111/2013/TT-BTC. Nếu bạn đọc tài liệu cũ, hãy lưu ý sự khác biệt này.
Quyền lợi khác của thực tập sinh và cách tự bảo vệ
Dù không có lương, bạn vẫn có những quyền cơ bản trong quá trình thực tập:
- Được làm việc trong môi trường an toàn, đúng nội dung đã thỏa thuận với nhà trường và doanh nghiệp.
- Được hướng dẫn, đánh giá công bằng và nhận xác nhận thực tập nếu hoàn thành.
- Không bị yêu cầu làm công việc nguy hiểm, độc hại hoặc không liên quan đến nội dung thực tập mà không có bảo đảm an toàn.
- Được nhà trường hỗ trợ giải quyết khi phát sinh tranh chấp, vì nhà trường là bên cử bạn đi thực tập.
Để tự bảo vệ, bạn nên làm các việc sau:
- Bước 1: Hỏi rõ trước khi nhận việc: thời gian, nội dung công việc, có hỗ trợ hay trả lương không, mức bao nhiêu, trả khi nào.
- Bước 2: Ghi thỏa thuận bằng văn bản, kể cả thỏa thuận thực tập ngắn hoặc email xác nhận quyền lợi.
- Bước 3: Lưu lại bằng chứng công việc thực tế: tin nhắn giao việc, lịch làm, báo cáo bạn đã nộp.
- Bước 4: Nếu thực chất làm như nhân viên mà không được trả công, trao đổi với doanh nghiệp, báo với khoa hoặc phòng quan hệ doanh nghiệp của trường. Khi cần, bạn có thể gửi phản ánh đến cơ quan quản lý lao động của tỉnh nơi doanh nghiệp đặt trụ sở.
Cảnh báo: Không nên chấp nhận cam kết “làm không công để được nhận vào làm chính thức” nếu không có văn bản rõ ràng. Lời hứa miệng rất khó chứng minh khi xảy ra tranh chấp.
Nếu cần nghỉ trong thời gian thực tập vì lý do cá nhân, bạn có thể tham khảo mẫu đơn xin nghỉ phép đơn giản để trình bày với người hướng dẫn.
Hai tình huống thực tế
Tình huống 1: Thực tập tốt nghiệp theo yêu cầu của trường
Minh là sinh viên năm cuối, được trường bố trí thực tập 3 tháng tại một công ty. Công ty cử người hướng dẫn, Minh làm các việc hỗ trợ để học nghiệp vụ và công ty hỗ trợ tiền ăn 1 triệu đồng/tháng. Đây là quan hệ đào tạo. Công ty không bắt buộc trả lương, không phải đóng BHXH. Khoản hỗ trợ là do hai bên thỏa thuận.
Tình huống 2: “Thực tập” nhưng làm như nhân viên
Lan nhận lời “thực tập” 4 tháng tại một cửa hàng, làm 8 giờ mỗi ngày, có chấm công, có chỉ tiêu bán hàng và được trả tiền hằng tháng. Dù hợp đồng ghi là thực tập, các yếu tố trả công, quản lý và giám sát cho thấy đây là quan hệ lao động. Lan có quyền được ký hợp đồng lao động, nhận lương theo thỏa thuận (không thấp hơn mức tối thiểu vùng) và có thể thuộc diện đóng BHXH bắt buộc nếu thời hạn hợp đồng từ đủ 01 tháng.
Căn cứ pháp lý
- Bộ luật Lao động 2019 (các quy định về người lao động, hợp đồng lao động, thử việc, học nghề và tập nghề tại nơi làm việc, tiền lương).
- Luật Giáo dục 2019 (trách nhiệm của xã hội đối với giáo dục).
- Luật Giáo dục đại học 2025 và pháp luật về giáo dục nghề nghiệp (trách nhiệm của doanh nghiệp khi tiếp nhận người học thực hành, thực tập).
- Nghị định 293/2025/NĐ-CP quy định mức lương tối thiểu đối với người lao động làm việc theo hợp đồng lao động (hiệu lực từ 01/01/2026).
- Luật Bảo hiểm xã hội 2024; Nghị định 158/2025/NĐ-CP hướng dẫn Luật Bảo hiểm xã hội.
- Luật Thuế thu nhập cá nhân 2025 (Luật số 109/2025/QH15); Nghị định 253/2026/NĐ-CP; Thông tư 87/2026/TT-BTC.
- Nghị quyết 110/2025/UBTVQH15 về mức giảm trừ gia cảnh.
Thông tin cập nhật tháng 10/2026.
Câu hỏi thường gặp
Đi thực tập có bắt buộc phải có lương không?
Không. Với thực tập theo chương trình đào tạo, pháp luật không bắt buộc doanh nghiệp trả lương. Quyền lợi do doanh nghiệp, nhà trường và sinh viên thỏa thuận. Nếu thực chất bạn làm việc có trả công và chịu sự quản lý như nhân viên thì phải áp dụng pháp luật lao động.
Thực tập sinh có được ký hợp đồng lao động không?
Có. Nếu doanh nghiệp tuyển bạn làm việc có trả lương, hai bên nên ký hợp đồng lao động. Khi đó bạn được hưởng quyền của người lao động, gồm lương tối thiểu vùng và BHXH nếu đủ điều kiện. Hợp đồng thực tập thuần túy thì pháp luật không bắt buộc ký.
Lương thử việc của thực tập sinh là bao nhiêu?
Nếu bạn làm thử việc để được tuyển dụng, lương do hai bên thỏa thuận nhưng ít nhất bằng 85% mức lương của công việc đó. Quy định này không áp dụng cho thực tập thuần túy trong chương trình đào tạo.
Thực tập có phải đóng BHXH và thuế không?
Thực tập thuần túy không thuộc diện đóng BHXH bắt buộc. Về thuế, nếu bạn nhận từ 5 triệu đồng/lần trở lên mà không có hợp đồng lao động hoặc hợp đồng dưới 3 tháng thì thường bị khấu trừ 10% thuế TNCN, trừ khi đủ điều kiện làm cam kết.
Công ty không trả lương dù tôi làm như nhân viên thì phải làm sao?
Bạn nên thu thập bằng chứng về công việc và khoản đã thỏa thuận, trao đổi với công ty và báo cho nhà trường. Nếu quan hệ đủ dấu hiệu của hợp đồng lao động, bạn có thể gửi phản ánh đến cơ quan quản lý lao động của tỉnh hoặc khởi kiện yêu cầu thanh toán tiền công.
Tóm lại, câu trả lời cho “thực tập có lương không” phụ thuộc vào bản chất công việc. Thực tập học tập thuần túy không bắt buộc có lương, còn làm việc có trả công, có sự quản lý của doanh nghiệp thì phải theo luật lao động. Bạn hãy thỏa thuận rõ bằng văn bản ngay từ đầu để bảo vệ quyền lợi của mình.
