Hợp đồng song vụ là hợp đồng mà mỗi bên đều có nghĩa vụ đối với bên kia (khoản 1 Điều 402 Bộ luật Dân sự 2015). Mỗi bên vừa là người có quyền, vừa là người có nghĩa vụ. Hợp đồng mua bán, thuê nhà, cung cấp dịch vụ là các ví dụ quen thuộc. Hợp đồng chỉ có một bên phải thực hiện nghĩa vụ là hợp đồng đơn vụ.
Tóm tắt nhanh
- Khái niệm: hai bên đều có nghĩa vụ, nghĩa vụ của bên này tương ứng với quyền của bên kia.
- Ví dụ: mua bán tài sản, thuê tài sản, dịch vụ có trả phí, vay có lãi.
- Điểm đặc thù: có quyền hoãn thực hiện nghĩa vụ, quyền cầm giữ tài sản, quy tắc xử lý khi không thực hiện được nghĩa vụ (Điều 410–414 BLDS 2015).
- Phân loại khác: hợp đồng đơn vụ, hợp đồng chính – phụ, hợp đồng vì lợi ích của người thứ ba, hợp đồng có điều kiện.
- Bộ luật Dân sự 2015 vẫn là văn bản gốc đang áp dụng tại thời điểm tháng 10/2026.
Hợp đồng song vụ là gì?
Theo khoản 1 Điều 402 Bộ luật Dân sự 2015, hợp đồng song vụ là hợp đồng mà mỗi bên đều có nghĩa vụ đối với nhau. Nói cách khác, nghĩa vụ của bên này chính là quyền của bên kia, và ngược lại.
Đặc điểm nhận biết:
- Có tính đối ứng: bên này thực hiện nghĩa vụ vì bên kia cũng cam kết thực hiện nghĩa vụ của mình.
- Quyền và nghĩa vụ đan xen: mỗi chủ thể đồng thời là bên có quyền và bên có nghĩa vụ.
- Nghĩa vụ phụ thuộc lẫn nhau: vì vậy luật có các cơ chế riêng như hoãn thực hiện, cầm giữ tài sản, hủy bỏ hợp đồng khi bên kia vi phạm.
Ví dụ về hợp đồng song vụ
Phần lớn hợp đồng bạn gặp hằng ngày là hợp đồng song vụ:
- Hợp đồng mua bán tài sản: bên bán giao tài sản và chuyển quyền sở hữu; bên mua trả tiền. Khi mua bán xe, nhà, đất, các bên thường lập thêm giấy tờ theo từng loại tài sản, bạn có thể tham khảo bài mua xe máy cũ cần giấy tờ gì và mẫu giấy bán xe máy cá nhân.
- Hợp đồng thuê tài sản: bên cho thuê giao tài sản cho bên thuê dùng; bên thuê trả tiền thuê và giữ gìn, hoàn trả tài sản.
- Hợp đồng dịch vụ, hợp đồng gia công: bên cung ứng làm công việc; bên sử dụng trả thù lao.
- Hợp đồng vay có lãi: bên vay phải trả gốc và lãi; bên cho vay phải giao tiền đúng thỏa thuận.
- Hợp đồng ủy quyền có thù lao: bên được ủy quyền thực hiện công việc, bên ủy quyền trả thù lao.
Tình huống minh họa: anh A ký hợp đồng bán lô hàng cho chị B với giá 200 triệu đồng, giao hàng ngày 10 và thanh toán ngày 15. Anh A có nghĩa vụ giao hàng, chị B có nghĩa vụ trả tiền. Mỗi bên đều là người có quyền và người có nghĩa vụ nên đây là hợp đồng song vụ.
Phân biệt hợp đồng song vụ và hợp đồng đơn vụ
Khoản 2 Điều 402 BLDS 2015 quy định hợp đồng đơn vụ là hợp đồng mà chỉ một bên có nghĩa vụ. Bên kia chỉ có quyền.
| Tiêu chí | Hợp đồng song vụ | Hợp đồng đơn vụ |
|---|---|---|
| Nghĩa vụ | Cả hai bên đều có nghĩa vụ | Chỉ một bên có nghĩa vụ |
| Quyền | Quyền của bên này tương ứng nghĩa vụ của bên kia | Bên kia chỉ hưởng quyền |
| Tính đối ứng | Có | Không |
| Hoãn thực hiện, cầm giữ | Được áp dụng (Điều 411, 412) | Không đặt ra vì không có nghĩa vụ đối ứng |
| Ví dụ | Mua bán, thuê tài sản, dịch vụ có phí | Tặng cho không điều kiện, các trường hợp cho vay không lãi theo thỏa thuận |
Lưu ý: cách xếp loại phụ thuộc vào nội dung thỏa thuận cụ thể. Cùng là hợp đồng vay hoặc ủy quyền, có thù lao hay lãi suất hay không sẽ làm thay đổi tính chất song vụ hay đơn vụ. Bạn nên đọc kỹ điều khoản nghĩa vụ của từng bên. Với giấy vay tiền cá nhân, bạn có thể tham khảo mẫu giấy ghi nợ viết tay.
Thực hiện hợp đồng song vụ như thế nào?
Điều 410 BLDS 2015 đặt ra các quy tắc sau:
- Có thỏa thuận thời hạn: mỗi bên phải thực hiện nghĩa vụ khi đến hạn. Bên này không được hoãn chỉ vì bên kia chưa thực hiện, trừ các trường hợp ngoại lệ tại Điều 411 và Điều 413.
- Không thỏa thuận bên nào làm trước: các bên phải thực hiện nghĩa vụ đồng thời với nhau (ví dụ giao hàng và nhận tiền cùng lúc).
- Không thể thực hiện đồng thời: nghĩa vụ nào mất nhiều thời gian hơn thì phải được thực hiện trước.
Quyền hoãn thực hiện nghĩa vụ và cầm giữ tài sản
Khi nào được hoãn thực hiện nghĩa vụ?
Điều 411 BLDS 2015 cho phép hoãn trong hai trường hợp chính:
- Bên phải thực hiện trước: được hoãn nếu khả năng thực hiện nghĩa vụ của bên kia bị giảm sút nghiêm trọng đến mức không thể thực hiện như đã cam kết. Việc hoãn kéo dài đến khi bên kia có khả năng thực hiện hoặc có biện pháp bảo đảm.
- Bên phải thực hiện sau: được hoãn thực hiện nghĩa vụ đến hạn nếu bên thực hiện trước chưa thực hiện nghĩa vụ của mình khi đến hạn.
Ví dụ: hợp đồng quy định bên bán giao hàng trước, bên mua trả tiền sau 5 ngày. Đến hạn bên bán chưa giao hàng thì bên mua có quyền chưa trả tiền cho đến khi nhận hàng.
Cảnh báo: hoãn thực hiện mà không có căn cứ có thể bị coi là vi phạm hợp đồng và phải chịu trách nhiệm theo thỏa thuận hoặc theo luật. Trước khi hoãn, bạn nên thông báo bằng văn bản và lưu lại chứng cứ.
Cầm giữ tài sản trong hợp đồng song vụ
Điều 412 BLDS 2015 quy định: bên có quyền đang chiếm giữ hợp pháp tài sản là đối tượng của hợp đồng song vụ được cầm giữ tài sản khi bên có nghĩa vụ không thực hiện hoặc thực hiện không đúng thỏa thuận. Ví dụ: cửa hàng sửa xe đang giữ chiếc xe đã sửa xong, chủ xe không trả công thì cửa hàng được giữ xe cho đến khi được thanh toán.
Khi một bên không thực hiện được nghĩa vụ
Do lỗi của bên kia (Điều 413)
Nếu bạn không thể thực hiện nghĩa vụ vì lỗi của bên còn lại, bạn có quyền chọn một trong hai hướng: yêu cầu bên kia vẫn phải thực hiện nghĩa vụ đối với mình, hoặc hủy bỏ hợp đồng và yêu cầu bồi thường thiệt hại. Ví dụ: bên nhận gia công không làm được vì bên đặt hàng không cung cấp nguyên liệu như đã thỏa thuận.
Do không bên nào có lỗi (Điều 414)
Nếu các bên đều không có lỗi (ví dụ sự kiện bất khả kháng làm không thể thực hiện), bên không thực hiện được nghĩa vụ không có quyền yêu cầu bên kia thực hiện nghĩa vụ đối với mình. Nếu đã thực hiện được một phần, bên đó có quyền yêu cầu bên kia thực hiện phần nghĩa vụ tương ứng.
Các loại hợp đồng dân sự chủ yếu
Điều 402 BLDS 2015 liệt kê các loại hợp đồng chủ yếu. Đây cũng là căn cứ để phân loại hợp đồng dân sự trong thực tế.
| Loại hợp đồng | Đặc điểm | Ví dụ |
|---|---|---|
| Hợp đồng song vụ | Mỗi bên đều có nghĩa vụ đối với nhau | Mua bán, thuê tài sản |
| Hợp đồng đơn vụ | Chỉ một bên có nghĩa vụ | Tặng cho không điều kiện |
| Hợp đồng chính | Hiệu lực không phụ thuộc vào hợp đồng phụ | Hợp đồng vay tiền |
| Hợp đồng phụ | Hiệu lực phụ thuộc vào hợp đồng chính | Hợp đồng thế chấp, bảo lãnh bảo đảm cho khoản vay |
| Hợp đồng vì lợi ích của người thứ ba | Các bên giao kết để đem lại lợi ích cho người thứ ba | Hợp đồng bảo hiểm có người thụ hưởng |
| Hợp đồng có điều kiện | Việc thực hiện phụ thuộc vào một sự kiện nhất định | Cam kết mua nhà khi được cấp tín dụng |
Ngoài ra, bạn còn gặp cách phân loại theo hình thức (văn bản, lời nói hoặc hành vi cụ thể), theo tên gọi của hợp đồng thông dụng (mua bán, tặng cho, vay, thuê, mượn, ủy quyền, dịch vụ…) và hợp đồng theo mẫu do một bên soạn sẵn.
Một hợp đồng có thể thuộc nhiều nhóm cùng lúc. Chẳng hạn, hợp đồng mua bán là hợp đồng chính và đồng thời là hợp đồng song vụ. Hợp đồng đất đai có thể phải tuân thủ thêm quy định chuyên ngành, bạn xem thêm bài cách làm giấy tờ mua bán đất viết tay theo quy định.
Lưu ý khi giao kết hợp đồng song vụ
- Ghi rõ nghĩa vụ từng bên: đối tượng, giá, thời hạn, địa điểm, phương thức thanh toán, bên nào làm trước.
- Quy định thứ tự thực hiện: nếu không ghi, luật sẽ áp dụng quy tắc thực hiện đồng thời như trên.
- Thỏa thuận chế tài: phạt vi phạm, bồi thường thiệt hại, điều kiện hủy bỏ hoặc đơn phương chấm dứt hợp đồng.
- Chú ý hình thức: hợp đồng chuyển quyền sử dụng đất, nhà ở và một số tài sản khác có thể phải công chứng, chứng thực hoặc đăng ký theo luật chuyên ngành.
- Lưu giữ chứng cứ: biên bản giao nhận, chứng từ thanh toán, tin nhắn, thông báo vi phạm.
- Ký, đóng dấu đúng thẩm quyền: với tổ chức, cần người đại diện hợp pháp; xem thêm cách đóng dấu giáp lai khi hợp đồng có nhiều trang.
Tóm lại, nhận diện đúng hợp đồng song vụ giúp bạn biết khi nào được hoãn thực hiện, khi nào được cầm giữ tài sản và khi nào có thể hủy bỏ hợp đồng để bảo vệ quyền lợi của mình.
Căn cứ pháp lý
- Bộ luật Dân sự 2015 (Luật số 91/2015/QH13): Điều 402, Điều 410, Điều 411, Điều 412, Điều 413, Điều 414.
- Các luật chuyên ngành điều chỉnh từng loại hợp đồng cụ thể (đất đai, nhà ở, thương mại, lao động…).
- Thông tin cập nhật tháng 10/2026.
Câu hỏi thường gặp
Hợp đồng song vụ là gì?
Là hợp đồng mà mỗi bên đều có nghĩa vụ đối với bên kia, theo khoản 1 Điều 402 Bộ luật Dân sự 2015. Ví dụ điển hình là hợp đồng mua bán: bên bán giao hàng, bên mua trả tiền.
Hợp đồng song vụ khác hợp đồng đơn vụ ở điểm nào?
Hợp đồng song vụ có nghĩa vụ ở cả hai phía và nghĩa vụ mang tính đối ứng. Hợp đồng đơn vụ chỉ một bên có nghĩa vụ, bên còn lại chỉ có quyền, ví dụ hợp đồng tặng cho không kèm điều kiện.
Hợp đồng mua bán, hợp đồng thuê nhà có phải hợp đồng song vụ không?
Có. Trong hợp đồng mua bán, bên bán phải giao tài sản và bên mua phải trả tiền. Trong hợp đồng thuê, bên cho thuê giao tài sản cho dùng và bên thuê trả tiền thuê, nên cả hai đều là hợp đồng song vụ.
Bên kia chưa thực hiện nghĩa vụ thì tôi có được không thực hiện không?
Chỉ trong trường hợp luật cho phép. Nếu bạn là bên thực hiện sau, bạn được hoãn khi bên thực hiện trước chưa làm đến hạn. Nếu bạn là bên thực hiện trước, bạn được hoãn khi khả năng thực hiện của bên kia bị giảm sút nghiêm trọng (Điều 411). Hoãn không có căn cứ có thể bị coi là vi phạm.
Khi có vi phạm, tôi có quyền hủy bỏ hợp đồng song vụ không?
Có thể. Chẳng hạn, nếu bạn không thực hiện được nghĩa vụ do lỗi của bên kia, bạn có quyền hủy bỏ hợp đồng và yêu cầu bồi thường thiệt hại theo Điều 413. Các trường hợp hủy bỏ, đơn phương chấm dứt khác cần căn cứ vào thỏa thuận và quy định của Bộ luật Dân sự.
Bộ luật Dân sự có được thay thế chưa?
Tại thời điểm tháng 10/2026, Bộ luật Dân sự 2015 vẫn là bộ luật dân sự đang áp dụng. Bạn nên theo dõi các văn bản hướng dẫn và luật chuyên ngành khi ký loại hợp đồng đặc thù.
