Theo Luật Doanh nghiệp 2020 (đang có hiệu lực, đã sửa đổi năm 2022 và 2025), doanh nghiệp nhà nước là doanh nghiệp do Nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ, hoặc nắm giữ trên 50% vốn điều lệ, tổng số cổ phần có quyền biểu quyết. Vì vậy, nói doanh nghiệp nhà nước chỉ là doanh nghiệp “Nhà nước sở hữu toàn bộ” là chưa đầy đủ.
Tóm tắt nhanh
- Khái niệm nằm ở khoản 11 Điều 4 và Điều 88 Luật Doanh nghiệp 2020.
- Có 2 nhóm: Nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ; Nhà nước nắm giữ trên 50% vốn điều lệ hoặc tổng số cổ phần có quyền biểu quyết.
- Hình thức pháp lý chỉ có thể là công ty trách nhiệm hữu hạn hoặc công ty cổ phần.
- Doanh nghiệp mà Nhà nước chỉ góp từ 50% trở xuống không phải doanh nghiệp nhà nước, nhưng vẫn là doanh nghiệp có vốn nhà nước và chịu sự quản lý vốn theo luật riêng.
- Cách hiểu “100% vốn” từng đúng với Luật Doanh nghiệp 2014, nay đã được mở rộng.
Doanh nghiệp nhà nước là gì theo luật hiện hành?
Khoản 11 Điều 4 Luật Doanh nghiệp 2020 giải thích: doanh nghiệp nhà nước bao gồm các doanh nghiệp do Nhà nước nắm giữ trên 50% vốn điều lệ, tổng số cổ phần có quyền biểu quyết theo quy định tại Điều 88. Điều 88 sau đó chia ra hai nhóm cụ thể, và giao Chính phủ hướng dẫn chi tiết.

Đến tháng 10/2026, chưa có đạo luật nào thay thế Luật Doanh nghiệp 2020. Luật số 76/2025/QH15 (hiệu lực 01/07/2025) chỉ sửa đổi, bổ sung một số điều như chủ sở hữu hưởng lợi, cổ tức, giá thị trường. Các nội dung này không làm thay đổi cách phân loại doanh nghiệp nhà nước tại Điều 88.
Doanh nghiệp nhà nước có phải là doanh nghiệp do Nhà nước sở hữu không?
Câu trả lời là “đúng một phần”, và phụ thuộc vào thời điểm của luật. Quy định về doanh nghiệp nhà nước đã đổi qua ba giai đoạn:
| Văn bản | Cách xác định doanh nghiệp nhà nước |
|---|---|
| Luật Doanh nghiệp 2005 (sửa đổi 2009) | Doanh nghiệp mà Nhà nước sở hữu trên 50% vốn điều lệ. |
| Luật Doanh nghiệp 2014 | Chỉ gồm doanh nghiệp do Nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ. |
| Luật Doanh nghiệp 2020 (hiện hành) | Gồm doanh nghiệp do Nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ và doanh nghiệp do Nhà nước nắm giữ trên 50% vốn điều lệ hoặc tổng số cổ phần có quyền biểu quyết. |
Do đó, nếu bạn gặp đề thi hoặc tài liệu cũ ghi “doanh nghiệp nhà nước là doanh nghiệp 100% vốn Nhà nước”, hãy hiểu đó là quy định của giai đoạn 2014–2020. Hiện nay, đó chỉ là nhóm thứ nhất của doanh nghiệp nhà nước.
Lưu ý: Luật dùng cụm “nắm giữ” thay cho “sở hữu”. Cụm từ này bao quát cả trường hợp Nhà nước nắm vốn thông qua cơ quan đại diện chủ sở hữu hoặc thông qua một doanh nghiệp nhà nước khác, nên chính xác hơn để xác định quyền chi phối.
Các loại doanh nghiệp nhà nước
Nhóm 1: Doanh nghiệp do Nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ
Nhóm này luôn là công ty trách nhiệm hữu hạn một thành viên, gồm hai dạng:
- Công ty mẹ của tập đoàn kinh tế nhà nước, công ty mẹ của tổng công ty nhà nước, công ty mẹ trong nhóm công ty mẹ – công ty con.
- Công ty độc lập do Nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ.
Nhóm 2: Doanh nghiệp do Nhà nước nắm giữ trên 50% vốn điều lệ hoặc tổng số cổ phần có quyền biểu quyết
Nhóm này là công ty trách nhiệm hữu hạn hai thành viên trở lên hoặc công ty cổ phần, bao gồm:
- Công ty mẹ của tập đoàn kinh tế, tổng công ty hoặc nhóm công ty mẹ – công ty con mà Nhà nước nắm giữ trên 50% vốn điều lệ hoặc cổ phần có quyền biểu quyết.
- Công ty độc lập do Nhà nước nắm giữ trên 50% vốn điều lệ hoặc cổ phần có quyền biểu quyết.
Ví dụ: Một công ty cấp nước đô thị do UBND tỉnh làm đại diện chủ sở hữu và nắm 100% vốn điều lệ là doanh nghiệp nhà nước nhóm 1. Một công ty cổ phần được cổ phần hóa, trong đó Nhà nước còn giữ 65% cổ phần có quyền biểu quyết là doanh nghiệp nhà nước nhóm 2. Nếu Nhà nước chỉ còn 40% thì công ty này không còn là doanh nghiệp nhà nước.
Doanh nghiệp nhà nước hoạt động dưới hình thức nào?
Doanh nghiệp nhà nước được tổ chức quản lý dưới hình thức công ty trách nhiệm hữu hạn hoặc công ty cổ phần. Mô hình “công ty nhà nước” theo Luật Doanh nghiệp nhà nước 2003 hay Luật Doanh nghiệp nhà nước 2014 không còn tồn tại như một loại hình riêng. Các công ty này đã được chuyển đổi thành công ty trách nhiệm hữu hạn một thành viên theo các nghị định hướng dẫn.
Về nguyên tắc, doanh nghiệp nhà nước áp dụng các quy định chung của Luật Doanh nghiệp theo loại hình tương ứng, cộng thêm các quy định riêng tại Chương IV về doanh nghiệp nhà nước. Doanh nghiệp 100% vốn nhà nước chịu mức quản lý chặt chẽ hơn doanh nghiệp nhóm 2. Về tổ chức, hoạt động, hồ sơ pháp lý, bạn cần đối chiếu điều lệ doanh nghiệp và các nghị định hướng dẫn hiện hành.
Phân biệt với doanh nghiệp có vốn nhà nước và đơn vị sự nghiệp công
| Loại hình | Đặc điểm chính | Có phải doanh nghiệp nhà nước? |
|---|---|---|
| Doanh nghiệp Nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ | Công ty TNHH một thành viên do Nhà nước là chủ sở hữu | Có |
| Doanh nghiệp Nhà nước nắm giữ trên 50% vốn điều lệ hoặc cổ phần có quyền biểu quyết | Công ty cổ phần, công ty TNHH hai thành viên trở lên, Nhà nước giữ quyền chi phối | Có |
| Doanh nghiệp Nhà nước góp vốn từ 50% trở xuống | Nhà nước là một cổ đông, thành viên góp vốn | Không, nhưng vẫn là doanh nghiệp có vốn nhà nước |
| Đơn vị sự nghiệp công lập (bệnh viện, trường công…) | Cung cấp dịch vụ công, không thành lập theo Luật Doanh nghiệp để kinh doanh | Không |
| Cơ quan hành chính nhà nước | Thực hiện chức năng quản lý nhà nước | Không |
Luật Doanh nghiệp 2020 còn quy định cơ quan nhà nước, đơn vị lực lượng vũ trang nhân dân không được dùng tài sản nhà nước để thành lập doanh nghiệp kinh doanh thu lợi riêng cho cơ quan, đơn vị mình. Doanh nghiệp nhà nước chỉ được thành lập theo trình tự do pháp luật về quản lý, đầu tư vốn nhà nước quy định.
Quản lý vốn nhà nước tại doanh nghiệp theo Luật 68/2025/QH15
Luật Quản lý và đầu tư vốn nhà nước tại doanh nghiệp (Luật số 68/2025/QH15) được Quốc hội thông qua ngày 14/6/2025 và có hiệu lực từ 01/8/2025. Luật này thay thế Luật số 69/2014/QH13. Phạm vi áp dụng được mở rộng hơn trước:
- Áp dụng với doanh nghiệp nhà nước theo Luật Doanh nghiệp, tức cả nhóm 100% vốn và nhóm trên 50% vốn.
- Áp dụng với tổ chức tín dụng do Nhà nước nắm giữ trên 50% vốn điều lệ theo Luật Các tổ chức tín dụng, trừ ngân hàng chính sách.
- Quản lý vốn nhà nước phải thông qua người đại diện chủ sở hữu trực tiếp hoặc người đại diện phần vốn nhà nước. Doanh nghiệp vẫn phải kinh doanh theo cơ chế thị trường, bình đẳng và cạnh tranh theo pháp luật.
- Luật xác định rõ các trường hợp đầu tư vốn nhà nước để thành lập doanh nghiệp 100% vốn, ví dụ doanh nghiệp cung ứng sản phẩm, dịch vụ công ích thiết yếu, hoặc doanh nghiệp trực tiếp phục vụ quốc phòng, an ninh.
Mức độ can thiệp của cơ quan đại diện chủ sở hữu cũng khác nhau theo tỷ lệ vốn. Với doanh nghiệp Nhà nước nắm giữ từ 50% đến dưới 100% vốn điều lệ, người đại diện phần vốn chủ yếu xin ý kiến ở các vấn đề trọng yếu. Với doanh nghiệp Nhà nước nắm giữ dưới 50%, người đại diện chủ yếu tuân thủ pháp luật doanh nghiệp, điều lệ công ty và quy chế hoạt động của người đại diện.
Lưu ý: Doanh nghiệp nhà nước theo Luật Doanh nghiệp (khái niệm “là ai”) khác với doanh nghiệp chịu sự quản lý vốn theo Luật 68/2025 (khái niệm “quản lý thế nào”). Một số doanh nghiệp không phải doanh nghiệp nhà nước nhưng vẫn có phần vốn nhà nước được quản lý thông qua người đại diện.
Người làm việc ở doanh nghiệp nhà nước có phải công chức không?
Không. Doanh nghiệp nhà nước là tổ chức kinh doanh, không phải cơ quan nhà nước. Người lao động thường ký hợp đồng lao động và hưởng quyền lợi theo Bộ luật Lao động. Người lao động cũng tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc, và nộp thuế thu nhập cá nhân như ở các doanh nghiệp khác. Bạn có thể tham khảo cách tính bảo hiểm xã hội một lần trên VssID ở bài cách tính bảo hiểm xã hội 1 lần trên VssID. Bạn cũng có thể xem mức giảm trừ gia cảnh mới nhất và độ tuổi lao động tối thiểu hiện nay.
Một điểm khác biệt đáng chú ý: cán bộ lãnh đạo, quản lý nghiệp vụ trong doanh nghiệp nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ không có quyền thành lập, quản lý doanh nghiệp tại Việt Nam. Ngoại lệ là người được cử làm đại diện theo ủy quyền để quản lý phần vốn góp của Nhà nước tại doanh nghiệp khác.
Để hiểu rộng hơn về vai trò của Nhà nước trong nền kinh tế và tổ chức bộ máy, bạn có thể đọc thêm bài bản chất của Nhà nước là gì.

Căn cứ pháp lý
- Luật Doanh nghiệp 2020 (Luật số 59/2020/QH14), khoản 11 Điều 4, Điều 88 và Điều 89.
- Luật số 03/2022/QH15 và Luật số 76/2025/QH15 sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Doanh nghiệp (Luật 76/2025 có hiệu lực từ 01/07/2025).
- Luật Quản lý và đầu tư vốn nhà nước tại doanh nghiệp (Luật số 68/2025/QH15), hiệu lực từ 01/8/2025.
- Nghị định số 23/2022/NĐ-CP về thành lập, sắp xếp lại, chuyển đổi sở hữu, chuyển giao quyền đại diện chủ sở hữu tại doanh nghiệp do Nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ.
- Nghị định số 248/2025/NĐ-CP về tiền lương, thù lao, tiền thưởng của người đại diện chủ sở hữu trực tiếp, người đại diện phần vốn nhà nước và Kiểm soát viên trong doanh nghiệp nhà nước.
Thông tin cập nhật tháng 10/2026.
Câu hỏi thường gặp
Doanh nghiệp nhà nước có bắt buộc phải 100% vốn nhà nước không?
Không. Từ Luật Doanh nghiệp 2020, doanh nghiệp nhà nước gồm cả doanh nghiệp do Nhà nước nắm giữ trên 50% vốn điều lệ hoặc tổng số cổ phần có quyền biểu quyết, không chỉ doanh nghiệp 100% vốn nhà nước.
Nhà nước nắm 50% vốn điều lệ thì có là doanh nghiệp nhà nước không?
Không. Luật yêu cầu Nhà nước nắm giữ “trên 50%”, nghĩa là phải vượt quá một nửa. Mức đúng 50% hoặc thấp hơn không đủ điều kiện, dù doanh nghiệp vẫn có thể thuộc diện quản lý vốn nhà nước.
Doanh nghiệp nhà nước có những hình thức nào?
Có hai hình thức: công ty trách nhiệm hữu hạn và công ty cổ phần. Doanh nghiệp 100% vốn nhà nước là công ty TNHH một thành viên. Doanh nghiệp trên 50% vốn là công ty TNHH hai thành viên trở lên hoặc công ty cổ phần.
Luật Doanh nghiệp nhà nước 2014 còn hiệu lực không?
Không. Luật Doanh nghiệp nhà nước đã hết hiệu lực từ 01/7/2015 khi Luật Doanh nghiệp 2014 có hiệu lực. Các nội dung về doanh nghiệp nhà nước nay nằm trong Luật Doanh nghiệp 2020. Việc quản lý vốn nhà nước thuộc Luật 68/2025/QH15.
Doanh nghiệp nhà nước khác đơn vị sự nghiệp công lập thế nào?
Doanh nghiệp nhà nước hoạt động kinh doanh vì mục tiêu lợi nhuận theo Luật Doanh nghiệp. Đơn vị sự nghiệp công lập cung cấp dịch vụ công như y tế, giáo dục, văn hóa và hoạt động theo pháp luật về đơn vị sự nghiệp công lập, không phải doanh nghiệp.
Tóm lại, doanh nghiệp nhà nước hiện nay không chỉ là doanh nghiệp do Nhà nước nắm toàn bộ vốn. Đó còn là doanh nghiệp mà Nhà nước nắm giữ trên 50% vốn điều lệ hoặc cổ phần có quyền biểu quyết. Khi tra cứu, bạn cần chú ý thời điểm áp dụng của từng văn bản, vì khái niệm này đã thay đổi qua các lần sửa luật.











