Đình công là sự ngừng việc tạm thời, tự nguyện và có tổ chức của người lao động nhằm đạt yêu cầu trong quá trình giải quyết tranh chấp lao động. Cuộc đình công do tổ chức đại diện người lao động có quyền thương lượng tập thể, là một bên của tranh chấp lao động tập thể, tổ chức và lãnh đạo (Điều 198 Bộ luật Lao động 2019). Đình công chỉ hợp pháp khi đúng điều kiện và trình tự luật định.
Tóm tắt nhanh
- Đình công là quyền của người lao động, nhưng phải do tổ chức đại diện người lao động tổ chức và lãnh đạo, không phải do cá nhân tự phát.
- Pháp luật Việt Nam chỉ cho phép đình công trong tranh chấp lao động tập thể về lợi ích, sau khi hòa giải hoặc trọng tài không thành.
- Trình tự gồm 3 bước: lấy ý kiến, ra quyết định đình công, tiến hành đình công.
- Đình công bất hợp pháp có thể dẫn tới bồi thường thiệt hại và xử lý kỷ luật người tham gia.
Đình công là gì theo Bộ luật Lao động 2019?
Bộ luật Lao động 2019 (Luật số 45/2019/QH14, hiệu lực từ 01/01/2021) vẫn là văn bản gốc điều chỉnh đình công đến tháng 10/2026. Các quy định nằm trong Chương XIV, từ Điều 198 đến Điều 215. Bộ luật đã được sửa đổi nhiều lần ở các nội dung khác, nhưng khái niệm và trình tự đình công về cơ bản không thay đổi.

Hiến pháp 2013 ghi nhận quyền đình công trong nhóm quyền của người lao động. Bộ luật Lao động 2019 liệt kê đình công là một quyền của người lao động, bên cạnh quyền đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động hay từ chối làm việc khi có nguy cơ đe dọa tính mạng.
So với Bộ luật Lao động 2012, có một điểm khác lớn. Trước đây, đình công do Ban chấp hành công đoàn cơ sở tổ chức và lãnh đạo. Hiện nay, chủ thể là tổ chức đại diện người lao động có quyền thương lượng tập thể. Đó có thể là công đoàn cơ sở hoặc tổ chức của người lao động tại doanh nghiệp đáp ý điều kiện theo luật.
Đặc điểm pháp lý của đình công
Từ định nghĩa trên, một cuộc đình công có 4 dấu hiệu cơ bản:
- Ngừng việc tạm thời: người lao động chỉ tạm dừng làm việc để gây sức ép, không phải chấm dứt quan hệ lao động. Sau đình công, họ quay lại làm việc.
- Tự nguyện: không ai bị ép tham gia hay ép không tham gia. Đây cũng là lý do luật yêu cầu lấy ý kiến trước khi đình công.
- Có tổ chức: có người lãnh đạo, có quyết định bằng văn bản, có thông báo trước.
- Gắn với tranh chấp lao động: mục đích là đạt yêu cầu của tập thể người lao động trong một tranh chấp lao động tập thể, không phải mục đích chính trị hay ngoài quan hệ lao động.
Phân loại đình công
Bộ luật Lao động không đưa ra một bảng phân loại thống nhất. Tuy vậy, trong học thuật và thực tiễn giải quyết, đình công thường được chia theo các tiêu chí sau.
Phân loại theo tính hợp pháp
Đây là cách phân loại có giá trị pháp lý rõ nhất, vì kéo theo hậu quả khác nhau:
- Đình công hợp pháp: thuộc trường hợp được đình công, do tổ chức có thẩm quyền lãnh đạo và tuân thủ đúng trình tự, thủ tục.
- Đình công bất hợp pháp: rơi vào một trong các trường hợp bị cấm tại Điều 204 Bộ luật Lao động 2019 (xem mục bên dưới).
Phân loại theo cách tổ chức
- Đình công có tổ chức: do tổ chức đại diện người lao động quyết định và lãnh đạo, đã qua lấy ý kiến.
- Đình công tự phát: người lao động tự rủ nhau ngừng việc, không có tổ chức đại diện lãnh đạo, không qua thủ tục. Trong thực tế, đây là dạng phổ biến, và theo luật thường là đình công bất hợp pháp.
Phân loại theo nội dung tranh chấp
- Đình công vì tranh chấp lợi ích: đòi tăng lương, thưởng, cải thiện điều kiện làm việc, thêm điều khoản chưa có trong quy định hoặc thỏa ước. Đây là loại duy nhất pháp luật Việt Nam cho phép.
- Đình công vì tranh chấp quyền: phát sinh khi một bên cho rằng bên kia không thực hiện đúng pháp luật, hợp đồng, thỏa ước đã có. Loại này không được đình công mà phải giải quyết qua cơ chế khác, kể cả Tòa án.
Phân loại theo phạm vi
- Đình công trong một doanh nghiệp, đơn vị: phạm vi mà pháp luật Việt Nam điều chỉnh.
- Đình công theo ngành, theo vùng hoặc toàn quốc: thường gặp ở một số nước. Bộ luật Lao động 2019 không có cơ chế riêng cho dạng này.
- Đình công đồng cảm hoặc chính trị: không gắn với tranh chấp giữa người lao động và người sử dụng lao động của mình, nên không thuộc quyền đình công theo luật Việt Nam.
Lưu ý: Các cách phân loại theo cách tổ chức, phạm vi chỉ mang tính học thuật. Khi cần xác định một cuộc đình công có đúng luật hay không, hãy dùng tiêu chí hợp pháp và bất hợp pháp theo Bộ luật Lao động.
Khi nào người lao động được đình công?
Theo Điều 199 Bộ luật Lao động 2019, tổ chức đại diện người lao động là bên tranh chấp lao động tập thể về lợi ích chỉ được tiến hành thủ tục đình công khi đã qua các bước giải quyết bắt buộc, cụ thể:
- Hòa giải viên lao động hòa giải không thành, hoặc hết thời hạn hòa giải mà hòa giải viên không tiến hành hòa giải; hoặc
- Ban trọng tài lao động không được thành lập, hoặc được thành lập nhưng không ra quyết định giải quyết; hoặc người sử dụng lao động không thực hiện quyết định của Ban trọng tài lao động.
Ví dụ: Tập thể công nhân một công ty may đề nghị tăng phụ cấp ăn ca, công ty từ chối. Công đoàn cơ sở yêu cầu hòa giải, hòa giải viên lập biên bản hòa giải không thành. Lúc này tổ chức đại diện người lao động mới có thể bắt đầu thủ tục lấy ý kiến đình công. Nếu công nhân tự ngừng máy ngay trong ngày đề xuất bị từ chối, đó là đình công không đúng điều kiện.
Trình tự đình công hợp pháp
Điều 200 đến Điều 202 Bộ luật Lao động 2019 quy định trình tự 3 bước:

- Bước 1 – Lấy ý kiến về đình công: tổ chức đại diện người lao động lấy ý kiến của toàn thể người lao động hoặc thành viên ban lãnh đạo các tổ chức đại diện tham gia thương lượng. Thời gian, địa điểm, cách thức do tổ chức đại diện quyết định và phải báo trước cho người sử dụng lao động ít nhất 01 ngày. Việc lấy ý kiến không được ảnh hưởng đến sản xuất, kinh doanh bình thường. Người sử dụng lao động không được cản trở. Cuộc đình công chỉ được tiến hành khi có quá nửa số người được lấy ý kiến đồng ý.
- Bước 2 – Ra quyết định đình công: quyết định bằng văn bản, nêu rõ kết quả lấy ý kiến, thời điểm bắt đầu, địa điểm, phạm vi, yêu cầu của tập thể và thông tin ban lãnh đạo đình công. Văn bản phải gửi cho người sử dụng lao động và cơ quan nhà nước có thẩm quyền trước ngày bắt đầu đình công ít nhất 05 ngày làm việc.
- Bước 3 – Tiến hành đình công: đến thời điểm đã thông báo, nếu người sử dụng lao động vẫn không giải quyết yêu cầu thì tổ chức đại diện lãnh đạo đình công. Trong quá trình này, các bên vẫn có quyền tiếp tục thương lượng.
Lưu ý về cơ quan nhận thông báo: Luật hiện hành ghi nhận văn bản thông báo gửi cho Ủy ban nhân dân cấp huyện và cơ quan quản lý nhà nước về lao động cấp tỉnh. Từ 01/07/2025, địa phương không còn cấp huyện nên nhiệm vụ này chuyển cho Ủy ban nhân dân cấp xã và cơ quan chuyên môn cấp tỉnh về lĩnh vực nội vụ. Dự thảo luật sửa đổi Bộ luật Lao động cũng đã đề xuất điều chỉnh các thuật ngữ này, nhưng đến thời điểm cập nhật chưa được thông qua.
Các trường hợp đình công bất hợp pháp
Điều 204 Bộ luật Lao động 2019 xác định 6 trường hợp đình công bất hợp pháp, gồm:
- Không phát sinh từ tranh chấp lao động tập thể về lợi ích.
- Không thuộc các trường hợp được đình công quy định tại Điều 199.
- Không do tổ chức đại diện người lao động có quyền tổ chức và lãnh đạo đình công.
- Vụ tranh chấp lao động tập thể đang được cơ quan, tổ chức, cá nhân có thẩm quyền giải quyết theo quy định.
- Vi phạm quy định về trình tự, thủ tục tiến hành đình công.
- Tiến hành tại đơn vị sử dụng lao động thuộc danh mục không được đình công do Chính phủ quy định (ví dụ đơn vị phục vụ quốc phòng, an ninh hoặc đơn vị thiết yếu cho đời sống xã hội), hoặc khi đã có quyết định hoãn, ngừng đình công của Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp tỉnh.
Cảnh báo: Kích động, ép buộc người khác đình công hoặc cản trở người không muốn đình công đi làm là hành vi bị cấm. Tùy tính chất, mức độ, người vi phạm có thể bị xử phạt hành chính hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự nếu gây rối trật tự công cộng hay gây thiệt hại nghiêm trọng.
Quyền lợi, tiền lương và hậu quả pháp lý
Với cuộc đình công hợp pháp
- Người lao động tham gia không bị xử lý kỷ luật, không bị trù dập hay sa thải vì lý do đó.
- Người sử dụng lao động không được dùng lao động khác thay thế người đang đình công, không được có hành vi trả đũa.
- Người lao động tham gia đình công thông thường không được trả lương và các quyền lợi khác trong thời gian đình công, trừ khi hai bên có thỏa thuận khác.
- Người lao động không tham gia nhưng phải ngừng việc vì đình công được trả lương ngừng việc theo thỏa thuận, không thấp hơn mức lương tối thiểu.
Với cuộc đình công bất hợp pháp
- Tổ chức đại diện người lao động có thể phải bồi thường thiệt hại nếu việc đình công gây thiệt hại cho người sử dụng lao động.
- Người lao động đã được yêu cầu quay lại làm việc nhưng vẫn tiếp tục nghỉ có thể bị xử lý kỷ luật theo nội quy lao động. Bạn có thể xem cách trình bày trong hướng dẫn viết bản kiểm điểm khi bị yêu cầu giải trình.
- Người có hành vi kích động, lôi kéo, đe dọa, gây rối có thể bị xử phạt hành chính hoặc xử lý hình sự tùy mức độ. Mức phạt hành chính trong lĩnh vực lao động hiện được quy định tại nghị định xử phạt vi phạm hành chính mới về lao động, bảo hiểm xã hội (Nghị định 283/2026/NĐ-CP, hiệu lực từ 10/09/2026).
Khi có tranh luận về tính hợp pháp của cuộc đình công, Tòa án là cơ quan xét tính hợp pháp theo yêu cầu của người sử dụng lao động. Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp tỉnh cũng có thể quyết định hoãn hoặc ngừng đình công nếu đình công có nguy cơ gây thiệt hại cho nền kinh tế quốc gia hoặc lợi ích công cộng.
Ngoài ra, nếu chấm dứt quan hệ lao động sau đình công, người lao động có thể quan tâm đến chế độ bảo hiểm. Bạn có thể tham khảo cách tính bảo hiểm xã hội một lần trên VssID.
Phân biệt đình công với nghỉ việc tự phát, ngừng việc
| Tiêu chí | Đình công | Nghỉ việc, ngừng việc cá nhân |
|---|---|---|
| Chủ thể | Tập thể người lao động, do tổ chức đại diện lãnh đạo | Một hoặc một vài cá nhân |
| Mục đích | Đòi quyền lợi tập thể trong tranh chấp lao động tập thể về lợi ích | Bảo vệ quyền lợi riêng hoặc do lỗi, lý do khách quan |
| Thủ tục | Lấy ý kiến, quyết định bằng văn bản, thông báo trước | Không cần thủ tục đình công; áp dụng quy định về nghỉ phép, ngừng việc, chấm dứt hợp đồng |
| Tiền lương | Thường không được trả, trừ khi có thỏa thuận | Tùy trường hợp, ngừng việc do lỗi người sử dụng lao động thì được trả lương |
Nếu bạn chỉ cần xin nghỉ vì việc riêng, hãy dùng mẫu đơn xin nghỉ phép thay vì tự ý bỏ việc. Cần lưu ý thêm rằng chỉ người trong độ tuổi lao động theo luật mới được ký hợp đồng và tham gia quan hệ lao động; bạn có thể xem độ tuổi lao động tối thiểu hiện hành. Về vai trò của công đoàn cơ sở trong thương lượng và đại diện, bạn có thể tham khảo bài tham luận đại hội công đoàn cơ sở.
Căn cứ pháp lý
- Hiến pháp 2013 (quyền của người lao động).
- Bộ luật Lao động 2019 (Luật số 45/2019/QH14), Chương XIV về giải quyết tranh chấp lao động, đình công, đặc biệt các Điều 198, 199, 200, 201, 202, 203, 204; văn bản hợp nhất Bộ luật Lao động năm 2026.
- Nghị định 145/2020/NĐ-CP hướng dẫn Bộ luật Lao động về điều kiện lao động và quan hệ lao động (đã được sửa đổi, bổ sung).
- Nghị quyết 02/2018/NQ-HĐTP của Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao về xét tính hợp pháp của cuộc đình công.
- Nghị định 283/2026/NĐ-CP về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực lao động, bảo hiểm xã hội (hiệu lực từ 10/09/2026).
- Nghị quyết 202/2025/QH15 về sắp xếp đơn vị hành chính cấp tỉnh (chính quyền địa phương 2 cấp từ 01/07/2025).
Thông tin cập nhật tháng 10/2026.
Câu hỏi thường gặp
Đình công có phải là quyền của người lao động không?
Có. Đình công là quyền của người lao động được pháp luật ghi nhận, nhưng chỉ được thực hiện trong tranh chấp lao động tập thể về lợi ích và theo đúng trình tự luật định. Đình công tự phát không thuộc phạm vi được bảo vệ.
Ai có quyền tổ chức và lãnh đạo đình công?
Tổ chức đại diện người lao động có quyền thương lượng tập thể và là một bên của tranh chấp lao động tập thể. Cá nhân hoặc nhóm người lao động tự phát không có quyền này.
Đình công mấy ngày thì phải báo trước?
Quyết định đình công bằng văn bản phải được gửi cho người sử dụng lao động và cơ quan nhà nước có thẩm quyền ít nhất 05 ngày làm việc trước ngày bắt đầu. Trước đó còn phải thông báo việc lấy ý kiến cho người sử dụng lao động ít nhất 01 ngày.
Người lao động đình công có được trả lương không?
Thông thường không, trừ khi hai bên có thỏa thuận khác. Người không tham gia nhưng phải ngừng việc vì cuộc đình công thì được trả lương ngừng việc theo thỏa thuận, không thấp hơn mức lương tối thiểu.
Đình công bất hợp pháp bị xử lý thế nào?
Tổ chức đại diện có thể phải bồi thường thiệt hại; người lao động có thể bị kỷ luật nếu không quay lại làm việc khi được yêu cầu; người kích động, ép buộc có thể bị xử phạt hành chính hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự tùy mức độ.
Người lao động có được đình công để đòi công ty trả nợ lương không?
Đòi quyền đã có sẵn trong hợp đồng, thỏa ước hay pháp luật được xem là tranh chấp về quyền, không thuộc trường hợp được đình công. Trường hợp này người lao động cần khiếu nại, hòa giải hoặc khởi kiện theo thủ tục giải quyết tranh chấp lao động cá nhân.
Tóm lại, đình công là quyền có điều kiện: phải do tổ chức đại diện lãnh đạo, phát sinh từ tranh chấp lao động tập thể về lợi ích, đã qua hòa giải hoặc trọng tài, và tuân thủ đủ ba bước lấy ý kiến, ra quyết định, tiến hành. Nắm rõ các điều kiện này giúp người lao động bảo vệ quyền lợi mà không rơi vào đình công bất hợp pháp.











