Khi bị truy thu thuế thu nhập cá nhân sau quyết toán, doanh nghiệp ghi nhận số thuế phải nộp thêm vào bên Có TK 3335. Bên Nợ là TK 334 (hoặc TK 1388, 111, 112) nếu thu lại từ người lao động; là TK 811 hoặc TK 4211 nếu doanh nghiệp tự chịu. Tiền chậm nộp và tiền phạt ghi Nợ TK 811 và không được trừ khi tính thuế TNDN.
Tóm tắt nhanh
- Thuế TNCN truy thu thu lại từ người lao động: Nợ TK 334 (1388, 111, 112) / Có TK 3335, không ảnh hưởng chi phí của doanh nghiệp.
- Doanh nghiệp chịu thuế thay: ghi Có TK 3335, đối ứng Nợ TK 811 (sai sót không trọng yếu) hoặc TK 4211 (sai sót trọng yếu, điều chỉnh hồi tố).
- Tiền chậm nộp tính 0,03%/ngày trên số thuế chậm nộp; tiền chậm nộp và tiền phạt hành chính không được trừ khi tính thuế TNDN.
- Từ 01/01/2026, sổ kế toán áp dụng Thông tư 99/2025/TT-BTC thay Thông tư 200/2014/TT-BTC, nhưng cách hạch toán thuế TNCN về cơ bản được giữ nguyên.
Truy thu thuế thu nhập cá nhân sau quyết toán là gì?
Truy thu thuế là việc cơ quan thuế yêu cầu nộp thêm số thuế còn thiếu của kỳ tính thuế trước. Với thuế TNCN, tình huống này thường xuất hiện ở hai nhóm đối tượng.

Nhóm 1: Doanh nghiệp, cơ quan trả thu nhập
Đơn vị trả thu nhập khấu trừ thiếu thuế của người lao động, áp dụng sai biểu thuế, tính thiếu khoản phụ cấp, thưởng, hoặc coi nhầm khoản chịu thuế là không chịu thuế. Sai sót có thể do đơn vị tự phát hiện khi rà soát, hoặc do cơ quan thuế phát hiện qua kiểm tra, thanh tra hồ sơ quyết toán.
Nhóm 2: Cá nhân tự quyết toán với cơ quan thuế
Cá nhân khai thiếu thu nhập, giảm trừ cho người phụ thuộc chưa đủ điều kiện hoặc chưa đăng ký đúng, hoặc có thu nhập ở nhiều nơi nhưng chỉ khai một nơi. Nếu bạn chưa nắm mức giảm trừ hiện hành, xem thêm bài mức giảm trừ gia cảnh mới nhất: từ kỳ tính thuế 2026, mức giảm trừ là 15,5 triệu đồng/tháng cho bản thân và 6,2 triệu đồng/tháng cho mỗi người phụ thuộc.
Lưu ý: Quyết toán thuế TNCN của năm 2025 trở về trước vẫn thực hiện theo các văn bản thuế TNCN áp dụng trước ngày 01/7/2026. Luật Thuế TNCN 2025 (Luật 109/2025/QH15), Nghị định 253/2026/NĐ-CP có hiệu lực từ 01/7/2026, các quy định về thu nhập từ tiền lương, tiền công của cá nhân cư trú áp dụng từ kỳ tính thuế năm 2026.
Thời hạn truy thu, khai bổ sung và mức xử phạt
Thời hạn truy thu thuế là bao lâu?
Quá thời hiệu xử phạt vi phạm hành chính, người nộp thuế không bị phạt nhưng vẫn phải nộp đủ số thuế thiếu, thuế trốn và tiền chậm nộp trong phạm vi 10 năm trở về trước kể từ ngày phát hiện hành vi vi phạm. Riêng trường hợp không đăng ký thuế thì phải nộp cho toàn bộ thời gian phát sinh, không giới hạn 10 năm.
Thời hiệu xử phạt
- Vi phạm thủ tục thuế: 02 năm kể từ ngày thực hiện hành vi.
- Khai sai dẫn đến thiếu thuế, hoặc trốn thuế chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự: 05 năm kể từ ngày thực hiện hành vi.
Thời hạn khai bổ sung khi tự phát hiện sai sót
Luật Quản lý thuế số 108/2025/QH15 (hiệu lực từ 01/7/2026) cho phép khai bổ sung trong thời hạn 05 năm kể từ ngày hết thời hạn nộp hồ sơ khai thuế của kỳ tính thuế có sai sót, thay cho 10 năm trước đây, với các trường hợp luật quy định, ví dụ khai bổ sung trước khi cơ quan thuế công bố quyết định thanh tra, kiểm tra. Hồ sơ quyết toán năm 2025 nộp trước thời điểm luật mới có hiệu lực nên cần đối chiếu quy định chuyển tiếp khi áp dụng.
Tiền chậm nộp và tiền phạt
- Tiền chậm nộp: 0,03%/ngày tính trên số thuế chậm nộp. Khai bổ sung làm tăng số thuế phải nộp cũng phát sinh tiền chậm nộp, tính từ ngày hết hạn nộp thuế của kỳ có sai sót.
- Tiền phạt khai sai: mức phổ biến là 20% số thuế khai thiếu theo Nghị định 125/2020/NĐ-CP (sửa đổi bởi Nghị định 310/2025/NĐ-CP, hiệu lực từ 16/01/2026). Mức cụ thể phụ thuộc hành vi, tình tiết giảm nhẹ, tăng nặng và thời điểm bạn tự khai bổ sung.
Cảnh báo: Tự khai bổ sung và nộp đủ thuế, tiền chậm nộp trước khi cơ quan thuế công bố quyết định kiểm tra thường giúp tránh hoặc giảm đáng kể rủi ro bị xử phạt. Khi để cơ quan thuế phát hiện trước, ngoài truy thu và tiền chậm nộp còn có thể bị phạt về hành vi khai sai hoặc trốn thuế.
Nguyên tắc hạch toán theo chế độ kế toán hiện hành
Thông tư 99/2025/TT-BTC áp dụng cho năm tài chính bắt đầu từ hoặc sau ngày 01/01/2026, thay thế Thông tư 200/2014/TT-BTC. Về thuế TNCN, thông tư mới kế thừa các nguyên tắc cũ: khấu trừ thuế ở người lao động, nộp thay về ngân sách, xử lý chênh lệch thừa hoặc thiếu sau quyết toán. Những tài khoản thường dùng:
| Tài khoản | Nội dung |
|---|---|
| TK 3335 | Thuế thu nhập cá nhân phải nộp |
| TK 334 | Phải trả người lao động (khấu trừ vào lương) |
| TK 1388 | Phải thu khác (tạm ứng thay, chờ thu lại từ người lao động) |
| TK 811 | Chi phí khác (tiền chậm nộp, tiền phạt, khoản doanh nghiệp chịu) |
| TK 4211 | Lợi nhuận sau thuế chưa phân phối lũy kế đến cuối năm trước (điều chỉnh hồi tố) |
| TK 111, 112 | Tiền mặt, tiền gửi ngân hàng |
Cần phân biệt hai điều: (1) truy thu thuế TNCN là nghĩa vụ của người lao động mà doanh nghiệp nộp hộ, nên nếu thu lại được thì không phát sinh chi phí; (2) chỉ khi doanh nghiệp chịu thay mới có tác động vào kết quả kinh doanh hoặc lợi nhuận chưa phân phối.
Lưu ý: Việc doanh nghiệp chịu thuế thay người lao động và hạch toán vào TK 4211 cần có ý kiến chấp thuận của chủ sở hữu, hội đồng thành viên hoặc người có thẩm quyền, vì đó là quyết định liên quan đến phân phối lợi nhuận.
Bút toán theo từng tình huống
Tình huống 1: Thu lại thuế truy thu từ người lao động
Đây là cách phổ biến, áp dụng khi doanh nghiệp khấu trừ thiếu và người lao động có nghĩa vụ bù lại.

- Bước 1 – Ghi nhận khoản thuế phải nộp thêm và thu từ người lao động: Nợ TK 334 (hoặc 1388, 111, 112) / Có TK 3335.
- Bước 2 – Nộp thuế vào ngân sách: Nợ TK 3335 / Có TK 111, 112.
Nếu người lao động đã nghỉ việc, chưa thu được ngay, ghi tạm vào TK 1388 và theo dõi chi tiết từng người để thu hồi.
Tình huống 2: Doanh nghiệp chịu thuế thay người lao động
Doanh nghiệp vẫn ghi nhận nghĩa vụ phải nộp: Có TK 3335. Bên Nợ tùy mức độ sai sót:
- Sai sót không trọng yếu: thường hạch toán vào chi phí của kỳ phát hiện (Nợ TK 811).
- Sai sót trọng yếu: điều chỉnh hồi tố theo Chuẩn mực kế toán số 29 (VAS 29): Nợ TK 4211 / Có TK 3335, kèm điều chỉnh số liệu so sánh trên báo cáo tài chính.
Khoản doanh nghiệp chịu thay có thể phải được tính là thu nhập của người lao động khi xác định thuế TNCN. Doanh nghiệp nên đối chiếu quy định về thu nhập tính thuế trong trường hợp người sử dụng lao động chịu thuế thay theo Nghị định 253/2026/NĐ-CP và Thông tư 87/2026/TT-BTC.
Tình huống 3: Tiền chậm nộp và tiền phạt
- Khi nhận thông báo hoặc quyết định: Nợ TK 811 / Có TK 3339 (phải nộp khác, theo cách ghi quen dùng từ chế độ cũ).
- Khi nộp: Nợ TK 3339 / Có TK 111, 112.
Nếu lỗi khấu trừ thiếu thuộc về doanh nghiệp, tiền chậm nộp và tiền phạt thường do doanh nghiệp chịu, không tính cho người lao động, trừ khi quy chế nội bộ hoặc thỏa thuận hợp pháp có quy định khác.
Tình huống 4: Vừa có người nộp thiếu, vừa có người nộp thừa
Doanh nghiệp theo dõi chi tiết từng người, bù trừ nội bộ giữa số thiếu và số thừa trên TK 3335 và TK 1388, sau đó chỉ nộp phần chênh lệch (hoặc làm thủ tục hoàn, bù trừ vào kỳ sau với phần thừa).
Ví dụ minh họa có số liệu
Công ty A quyết toán thuế TNCN năm 2025. Đến tháng 10/2026, kế toán rà soát phát hiện đã khấu trừ thiếu tổng cộng 30.000.000 đồng thuế TNCN của 5 người lao động do tính sót khoản thưởng. Công ty khai bổ sung, thu lại từ lương tháng 10/2026 và nộp ngay trong tháng. Giả sử số ngày chậm nộp là 200 ngày.
Tiền chậm nộp: 30.000.000 × 0,03% × 200 = 1.800.000 đồng.
| Nghiệp vụ | Bút toán | Số tiền (đồng) |
|---|---|---|
| Thu lại thuế thiếu từ lương người lao động | Nợ TK 334 / Có TK 3335 | 30.000.000 |
| Nộp thuế TNCN truy thu | Nợ TK 3335 / Có TK 112 | 30.000.000 |
| Ghi nhận tiền chậm nộp (công ty chịu) | Nợ TK 811 / Có TK 3339 | 1.800.000 |
| Nộp tiền chậm nộp | Nợ TK 3339 / Có TK 112 | 1.800.000 |
Khi quyết toán thuế TNDN, công ty loại khoản 1.800.000 đồng ra khỏi chi phí được trừ, đưa vào chỉ tiêu chi phí không được trừ trên tờ khai quyết toán thuế TNDN.
Nếu công ty thay vì thu lại lại quyết định chịu 30.000.000 đồng thuế thay và sai sót được đánh giá là không trọng yếu: Nợ TK 811 / Có TK 3335 để ghi nhận nghĩa vụ, sau đó Nợ TK 3335 / Có TK 112 khi nộp.
Khoản truy thu có được trừ khi tính thuế TNDN không?
- Tiền chậm nộp thuế và tiền phạt vi phạm hành chính về thuế: không được tính vào chi phí được trừ khi xác định thu nhập chịu thuế TNDN, theo Luật Thuế TNDN 2025 và các nghị định hướng dẫn (Nghị định 320/2025/NĐ-CP). Kế toán vẫn ghi nhận trên sổ nhưng phải loại ra khi lập tờ khai quyết toán thuế TNDN.
- Thuế TNCN thu lại từ người lao động: không phải chi phí của doanh nghiệp, không đưa vào chi phí.
- Thuế TNCN doanh nghiệp chịu thay: không mặc nhiên được trừ. Doanh nghiệp cần xem khoản chi có thực tế phát sinh, phục vụ hoạt động kinh doanh, có chứng từ hợp lệ và được quy định trong hợp đồng lao động, thỏa ước hoặc quy chế hay không. Trường hợp chưa chắc chắn, nên loại ra khỏi chi phí được trừ để tránh bị ấn định, truy thu thêm thuế TNDN.
Cá nhân tự quyết toán bị truy thu thì làm gì?
Cá nhân không phải hạch toán kế toán, nhưng cần nắm các điểm sau:
- Nộp đủ số thuế thiếu và tiền chậm nộp 0,03%/ngày vào ngân sách theo thông báo, hoặc khai bổ sung trên cổng điện tử của cơ quan thuế khi tự phát hiện sai sót.
- Dùng đúng mã số thuế (từ 01/07/2025 là số định danh cá nhân) khi nộp tiền để cơ quan thuế ghi nhận đúng người nộp. Cách tra cứu xem tại bài mã số thuế cá nhân theo quy định hiện hành, và hướng dẫn đăng ký mã số thuế cá nhân qua mạng nếu bạn chưa có.
- Từ 01/7/2026, theo Nghị định 253/2026/NĐ-CP, cá nhân có thêm thu nhập ở nơi khác bình quân không quá 15 triệu đồng/tháng, đã bị khấu trừ 10%, không phải quyết toán phần thu nhập này. Vượt ngưỡng hoặc không bị khấu trừ thì phải khai, quyết toán, dễ bị truy thu nếu bỏ sót.
- Người đã đăng ký mã số thuế trước đây bằng CMND có thể gặp vướng mắc dữ liệu. Tham khảo thêm cách tìm mã số thuế cá nhân bằng số CMND (thông tin cũ) và đối chiếu lại với số định danh hiện nay.
Các bước xử lý khi phát hiện nộp thiếu
- Bước 1: Rà soát bảng lương, bảng kê thu nhập, hồ sơ người phụ thuộc để xác định đúng người, kỳ và số thuế thiếu.
- Bước 2: Đánh giá sai sót là trọng yếu hay không trọng yếu để chọn cách hạch toán (ghi kỳ phát hiện hay hồi tố).
- Bước 3: Khai bổ sung hồ sơ khai thuế, quyết toán thuế TNCN trên cổng điện tử của cơ quan thuế khi tự phát hiện (hoặc thực hiện theo thông báo, quyết định truy thu nếu cơ quan thuế phát hiện).
- Bước 4: Nộp thuế thiếu và tiền chậm nộp bằng phương thức điện tử, theo mã định danh khoản phải nộp nếu cơ quan thuế đã cung cấp.
- Bước 5: Hạch toán bút toán thu lại, nộp thuế, tiền chậm nộp, tiền phạt; lưu chứng từ, biên bản thỏa thuận thu hồi với người lao động.
- Bước 6: Loại tiền chậm nộp, tiền phạt (và khoản chịu thay không đủ điều kiện) khỏi chi phí được trừ trong quyết toán thuế TNDN.
Căn cứ pháp lý
- Luật Quản lý thuế số 108/2025/QH15 (hiệu lực từ 01/7/2026, một số nội dung hộ kinh doanh từ 01/01/2026).
- Luật Thuế thu nhập cá nhân số 109/2025/QH15; Nghị định 253/2026/NĐ-CP; Thông tư 87/2026/TT-BTC.
- Nghị định 125/2020/NĐ-CP về xử phạt vi phạm hành chính về thuế, hóa đơn, được sửa đổi bởi Nghị định 310/2025/NĐ-CP (hiệu lực từ 16/01/2026).
- Thông tư 99/2025/TT-BTC hướng dẫn chế độ kế toán doanh nghiệp (áp dụng từ năm tài chính bắt đầu từ 01/01/2026); Thông tư 200/2014/TT-BTC (áp dụng đến hết năm tài chính trước đó).
- Chuẩn mực kế toán Việt Nam số 29 (VAS 29) về thay đổi chính sách kế toán, ước tính kế toán và các sai sót.
- Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp 2025; Nghị định 320/2025/NĐ-CP hướng dẫn chi phí được trừ, không được trừ.
- Thông tư 86/2024/TT-BTC (mã số thuế cá nhân là số định danh cá nhân từ 01/07/2025).
Thông tin cập nhật tháng 10/2026. Bài viết mang tính tham khảo, không thay thế hướng dẫn của cơ quan thuế hoặc ý kiến của kế toán, kiểm toán viên đối với từng hồ sơ cụ thể.
Câu hỏi thường gặp
Truy thu thuế TNCN sau quyết toán hạch toán vào tài khoản nào?
Số thuế phải nộp thêm ghi bên Có TK 3335. Nếu thu lại từ người lao động thì ghi Nợ TK 334, 1388 hoặc tiền. Nếu doanh nghiệp chịu thì ghi Nợ TK 811 (sai sót không trọng yếu) hoặc TK 4211 (sai sót trọng yếu, điều chỉnh hồi tố).
Tiền chậm nộp thuế TNCN truy thu tính thế nào?
Tiền chậm nộp bằng số thuế chậm nộp nhân 0,03% nhân số ngày chậm nộp. Ví dụ 30 triệu đồng chậm 200 ngày phải nộp 1.800.000 đồng. Người nộp thuế tự xác định và nộp tiền chậm nộp, sau 30 ngày kể từ ngày nộp thuế mà chưa xác định thì cơ quan thuế sẽ tính và thông báo.
Truy thu thuế TNCN được truy thu trong bao nhiêu năm?
Thời hạn truy thu là 10 năm trở về trước kể từ ngày cơ quan thuế phát hiện hành vi vi phạm. Trường hợp không đăng ký thuế thì phải nộp cho toàn bộ thời gian phát sinh. Thời hiệu xử phạt hành vi khai sai là 05 năm, thủ tục thuế là 02 năm.
Tiền chậm nộp và tiền phạt có được tính vào chi phí được trừ TNDN không?
Không. Cả hai khoản đều ghi nhận trên sổ kế toán nhưng phải loại ra khi xác định thu nhập chịu thuế TNDN, đưa vào chỉ tiêu chi phí không được trừ trên tờ khai quyết toán.
Phát hiện thiếu thuế TNCN thì nên tự khai bổ sung hay chờ cơ quan thuế?
Nên chủ động khai bổ sung và nộp đủ thuế, tiền chậm nộp trước khi có quyết định thanh tra, kiểm tra. Cách này thường giúp tránh hoặc giảm rủi ro bị xử phạt khai sai. Từ 01/7/2026, thời hạn khai bổ sung là 05 năm kể từ ngày hết hạn nộp hồ sơ của kỳ có sai sót.
Kế toán năm 2026 áp dụng thông tư nào để hạch toán?
Doanh nghiệp có năm tài chính bắt đầu từ hoặc sau ngày 01/01/2026 áp dụng Thông tư 99/2025/TT-BTC thay Thông tư 200/2014/TT-BTC. Cách hạch toán thuế TNCN thiếu, thừa sau quyết toán về cơ bản không thay đổi so với trước.
Tóm lại, hạch toán truy thu thuế TNCN sau quyết toán xoay quanh ba việc: ghi nhận đúng nghĩa vụ trên TK 3335, xác định ai chịu khoản thuế đó (người lao động hay doanh nghiệp), và tách riêng tiền chậm nộp, tiền phạt để loại khỏi chi phí được trừ khi quyết toán thuế TNDN. Tự phát hiện và khai bổ sung sớm là cách giảm thiệt hại tốt nhất.











