Quyền tham gia quản lý nhà nước và xã hội là quyền chính trị cơ bản của công dân, được ghi nhận tại Điều 28 Hiến pháp 2013. Theo đó, công dân được tham gia công việc chung của Nhà nước và xã hội, được thảo luận và kiến nghị với cơ quan nhà nước về các vấn đề của cơ sở, địa phương và cả nước. Nhà nước có trách nhiệm tạo điều kiện, công khai, minh bạch và phản hồi ý kiến của công dân.
Tóm tắt nhanh
- Căn cứ: Điều 28 Hiến pháp 2013, được cụ thể hóa bởi Luật Bầu cử, Luật Thực hiện dân chủ ở cơ sở 2022, Luật Tiếp công dân, Luật Khiếu nại, Luật Tố cáo, Luật Trưng cầu ý dân…
- Nội dung: bầu cử, ứng cử; góp ý xây dựng pháp luật, chính sách; thảo luận, kiến nghị; kiểm tra, giám sát; khiếu nại, tố cáo.
- Hai hình thức: trực tiếp (tự mình tham gia) và gián tiếp (thông qua đại biểu dân cử, tổ chức đại diện).
- Phương châm ở cơ sở: dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra, dân giám sát, dân thụ hưởng.
- Độ tuổi: đủ 18 tuổi có quyền bầu cử; đủ 21 tuổi có quyền ứng cử vào Quốc hội, Hội đồng nhân dân.
Quyền tham gia quản lý nhà nước và xã hội là gì?
Đây là quyền của công dân được góp tiếng nói, công sức và trí tuệ vào việc quyết định, tổ chức thực hiện và giám sát những công việc chung của đất nước, địa phương, cộng đồng. Công dân vừa là đối tượng chịu sự quản lý, vừa là chủ thể tham gia quản lý.
Quyền này thể hiện bản chất dân chủ của Nhà nước: quyền lực thuộc về Nhân dân, Nhân dân thực hiện quyền lực bằng dân chủ trực tiếp và dân chủ đại diện. Bạn có thể tìm hiểu thêm về vai trò của Nhân dân trong bộ máy quyền lực ở bài bản chất của nhà nước là gì.
Cần phân biệt hai khái niệm thường bị nhầm:
- Quản lý nhà nước: hoạt động mang tính quyền lực nhà nước, do cơ quan nhà nước có thẩm quyền thực hiện bằng pháp luật.
- Tham gia quản lý nhà nước và xã hội: công dân đóng góp ý kiến, biểu quyết, giám sát, kiến nghị… để việc quản lý đúng ý chí, nguyện vọng của Nhân dân. Công dân không thay thế cơ quan nhà nước ra quyết định hành chính.
Quy định pháp luật ghi nhận quyền này ở đâu?
Điều 28 Hiến pháp 2013
Khoản 1 Điều 28 quy định công dân có quyền tham gia quản lý nhà nước và xã hội, tham gia thảo luận và kiến nghị với cơ quan nhà nước về các vấn đề của cơ sở, địa phương và cả nước. Khoản 2 quy định Nhà nước tạo điều kiện để công dân tham gia; công khai, minh bạch trong việc tiếp nhận, phản hồi ý kiến, kiến nghị của công dân.
Các văn bản cụ thể hóa hiện hành
| Quyền cụ thể | Văn bản điều chỉnh chính |
|---|---|
| Bầu cử, ứng cử đại biểu Quốc hội, Hội đồng nhân dân | Hiến pháp (Điều 27); Luật Bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân |
| Biểu quyết khi Nhà nước trưng cầu ý dân | Hiến pháp (Điều 29); Luật Trưng cầu ý dân 2015 |
| Tham gia ở xã, phường, cơ quan, doanh nghiệp | Luật Thực hiện dân chủ ở cơ sở 2022 (hiệu lực từ 01/7/2023) |
| Gặp, phản ánh với cơ quan nhà nước | Luật Tiếp công dân 2013, sửa đổi bởi Luật 136/2025/QH15 |
| Khiếu nại, tố cáo | Luật Khiếu nại 2011, Luật Tố cáo 2018, sửa đổi bởi Luật 136/2025/QH15 (hiệu lực 01/7/2026) |
| Góp ý dự thảo văn bản quy phạm pháp luật | Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật |
Lưu ý: Luật Thực hiện dân chủ ở cơ sở 2022 đã được sửa đổi, bổ sung năm 2024 và 2025, và dự án luật sửa đổi đã được đề xuất đưa vào chương trình lập pháp năm 2026. Khi thực hiện thủ tục cụ thể, bạn nên đối chiếu văn bản hợp nhất mới nhất.
Nội dung của quyền tham gia quản lý nhà nước và xã hội
Quyền này không phải là một hành vi đơn lẻ mà là nhóm quyền gắn với nhau:
- Quyền bầu cử và ứng cử: chọn người đại diện vào cơ quan quyền lực nhà nước, hoặc tự mình ứng cử khi đủ điều kiện.
- Quyền biểu quyết khi Nhà nước trưng cầu ý dân: như khi lấy ý kiến về những vấn đề trọng đại theo luật định.
- Quyền thảo luận, góp ý: đóng góp ý kiến vào dự thảo luật, chính sách, quy hoạch, kế hoạch phát triển kinh tế – xã hội.
- Quyền kiến nghị, phản ánh: gửi ý kiến tới đại biểu dân cử, Ủy ban nhân dân, Mặt trận Tổ quốc, cơ quan chuyên môn…
- Quyền kiểm tra, giám sát: theo dõi việc thực thi pháp luật, việc sử dụng ngân sách, quỹ đóng góp của cộng đồng.
- Quyền khiếu nại, tố cáo: bảo vệ quyền lợi hợp pháp của mình và phát hiện sai phạm của cơ quan, tổ chức, cá nhân.
Lưu ý: Hiến pháp 2013 (sửa đổi năm 2025) quy định “mọi người” có quyền khiếu nại, tố cáo. Luật số 136/2025/QH15, có hiệu lực từ 01/7/2026, đã thay thuật ngữ “công dân” bằng “cá nhân” trong Luật Khiếu nại cho thống nhất với quy định này. Riêng quyền bầu cử, ứng cử vẫn gắn với tư cách công dân Việt Nam.
Hình thức thực hiện: trực tiếp và gián tiếp
| Tiêu chí | Hình thức trực tiếp | Hình thức gián tiếp |
|---|---|---|
| Cách thực hiện | Công dân tự mình tham gia, tự bày tỏ ý kiến | Thông qua đại biểu dân cử, tổ chức đại diện |
| Ví dụ | Đi bỏ phiếu; dự họp tổ dân phố, thôn; góp ý trực tiếp dự thảo luật; khiếu nại, tố cáo | Gửi nguyện vọng cho đại biểu Hội đồng nhân dân qua kỳ tiếp xúc cử tri; phản ánh qua Mặt trận Tổ quốc, công đoàn, đoàn thể |
| Ưu điểm | Phản ánh đúng ý chí của từng người | Phù hợp phạm vi rộng, cả nước hoặc cấp tỉnh |
| Giới hạn | Khó áp dụng với vấn đề quy mô lớn | Phụ thuộc năng lực, trách nhiệm của người đại diện |
Nếu bạn là đoàn viên, công đoàn viên, bạn còn tham gia gián tiếp thông qua tổ chức của mình. Chi tiết xem thêm ở bài đoàn viên có mấy quyền và nhiệm vụ và bài tham luận đại hội công đoàn cơ sở.
Tham gia quản lý ở cơ sở: dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra
Luật Thực hiện dân chủ ở cơ sở 2022 cụ thể hóa phương châm “dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra, dân giám sát, dân thụ hưởng”, áp dụng tại xã, phường, thị trấn (nay là xã, phường theo chính quyền địa phương hai cấp), tại cơ quan, đơn vị sự nghiệp công lập và doanh nghiệp.
- Dân biết: những nội dung chính quyền phải công khai như kế hoạch phát triển, dự toán và quyết toán ngân sách, danh sách hộ được hỗ trợ, các khoản đóng góp.
- Dân bàn, dân quyết định: những việc cộng đồng dân cư tự quyết như xây dựng hương ước, quy ước, mức đóng góp tự nguyện cho công trình chung của thôn, tổ dân phố, theo tỷ lệ đồng thuận pháp luật quy định.
- Dân kiểm tra, giám sát: thông qua Ban thanh tra nhân dân, Ban giám sát đầu tư của cộng đồng và các tổ chức đại diện.
- Dân thụ hưởng: người dân được hưởng thành quả từ chính sách, công trình mà mình tham gia xây dựng và giám sát.
Trong doanh nghiệp và cơ quan, người lao động, công chức, viên chức cũng được tham gia ý kiến về những việc như nội quy, thang lương, bảng lương, điều kiện làm việc, thông qua hội nghị người lao động, hội nghị cán bộ, công chức, viên chức và các hình thức khác ghi trong quy chế dân chủ của đơn vị.
Ví dụ về quyền tham gia quản lý nhà nước và xã hội
Ví dụ 1: Đi bầu cử
Ngày 15/3/2026, cử tri cả nước đi bỏ phiếu bầu đại biểu Quốc hội khóa XVI và đại biểu Hội đồng nhân dân các cấp nhiệm kỳ 2026–2031. Mỗi cử tri đủ 18 tuổi bỏ phiếu kín, trực tiếp là đang thực hiện quyền này.
Ví dụ 2: Góp ý dự thảo luật
Khi cơ quan soạn thảo đăng dự thảo luật để lấy ý kiến, anh A gửi góp ý về một điều khoản về thủ tục hành chính. Cơ quan chủ trì có trách nhiệm tiếp thu, giải trình. Đây là sự tham gia xây dựng pháp luật.
Ví dụ 3: Họp dân ở tổ dân phố
Tổ dân phố họp bàn mức đóng góp tự nguyện để lắp đèn chiếu sáng ngõ. Các hộ cùng biểu quyết, cùng giám sát việc thu chi. Đây là “dân bàn, dân làm, dân kiểm tra” trong thực tế.
Ví dụ 4: Kiến nghị quy hoạch
Người dân phát hiện bãi rác dự kiến đặt sát khu dân cư. Họ gửi kiến nghị bằng văn bản tới Ủy ban nhân dân cấp xã và đại biểu Hội đồng nhân dân. Cơ quan nhận kiến nghị phải xem xét, trả lời theo quy định.
Ví dụ 5: Tố cáo hành vi sai phạm
Chị B phát hiện cán bộ nhận tiền trái quy định khi giải quyết thủ tục. Chị gửi đơn tố cáo đến cơ quan có thẩm quyền. Đây là thực hiện quyền tố cáo, một nội dung của quyền tham gia quản lý. Nếu bạn cần tìm hiểu về các quyền cá nhân khác khi làm việc với cơ quan nhà nước, hãy xem bài quyền bất khả xâm phạm về thân thể của công dân.
Cảnh báo: Ví dụ về hành vi đi ngược quyền này gồm: cản trở, đe dọa người dân khi họ góp ý, kiến nghị, giám sát; che giấu thông tin phải công khai; ép buộc đóng góp. Đây là những hành vi bị nghiêm cấm theo Luật Thực hiện dân chủ ở cơ sở, có thể bị xử phạt hành chính, xử lý kỷ luật hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự tùy mức độ.
Nhà nước phải bảo đảm quyền này như thế nào?
- Công khai, minh bạch: đăng tải thông tin về chính sách, ngân sách, dự án trên cổng thông tin, bảng tin, họp dân.
- Tiếp nhận và phản hồi: tổ chức tiếp công dân, tiếp nhận kiến nghị, phản ánh, trả lời theo thời hạn pháp luật.
- Lấy ý kiến: đưa dự thảo luật, nghị quyết, quy hoạch ra lấy ý kiến Nhân dân trước khi thông qua.
- Bảo vệ người thực hiện quyền: xử lý hành vi cản trở, trả thù người góp ý, khiếu nại, tố cáo.
- Chuyển đổi số: hướng tới cơ sở dữ liệu quốc gia về tiếp công dân, xử lý đơn, giải quyết khiếu nại, tố cáo, để người dân thực hiện quyền thuận tiện hơn.
Sau khi chính quyền địa phương chuyển sang hai cấp (tỉnh và xã), Ủy ban nhân dân cấp xã là nơi gần dân nhất để tiếp nhận kiến nghị, phản ánh. Cấp huyện không còn, nên thẩm quyền giải quyết khiếu nại của Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp huyện đã được bãi bỏ trong Luật Khiếu nại sửa đổi.
Giới hạn và trách nhiệm của công dân khi thực hiện quyền
Quyền tham gia quản lý phải thực hiện đúng pháp luật. Theo Hiến pháp, quyền con người, quyền công dân chỉ bị hạn chế theo quy định của luật trong trường hợp cần thiết vì quốc phòng, an ninh quốc gia, trật tự, an toàn xã hội, đạo đức xã hội, sức khỏe cộng đồng.
- Góp ý, kiến nghị trung thực, đúng thẩm quyền, không xuyên tạc, vu khống, xúc phạm danh dự người khác.
- Không lợi dụng quyền để gây rối trật tự công cộng, kích động bạo lực, chia rẽ.
- Khiếu nại, tố cáo đúng người có thẩm quyền, đúng trình tự. Tố cáo sai sự thật có thể bị xử lý theo pháp luật.
- Chấp hành quyết định của cơ quan có thẩm quyền sau khi đã được giải quyết đúng quy định.
- Thực hiện nghĩa vụ công dân tương ứng: tuân thủ pháp luật, đóng thuế, bảo vệ Tổ quốc.
Ai không được bầu cử, ứng cử?
Công dân bị tước quyền bầu cử theo bản án, quyết định của Tòa án đã có hiệu lực, người đang chấp hành hình phạt tù, người mất năng lực hành vi dân sự… không được ghi tên vào danh sách cử tri. Người chưa đủ 21 tuổi không được ứng cử. Cụ thể từng trường hợp do Luật Bầu cử quy định.
Lưu ý: Người tạm trú có thể được ghi tên vào danh sách cử tri tại nơi tạm trú theo Luật Bầu cử, vì vậy việc khai báo cư trú đúng quy định cũng liên quan trực tiếp đến quyền của bạn. Xem hướng dẫn tại bài đăng ký tạm trú online.
Học sinh có thể thực hiện quyền này ra sao?
Học sinh chưa đủ 18 tuổi chưa có quyền bầu cử, ứng cử, nhưng vẫn có thể rèn luyện ý thức làm chủ bằng những việc phù hợp lứa tuổi:
- Tham gia góp ý xây dựng nội quy lớp, trường, tham gia đại hội Đoàn, đại hội chi đội.
- Tham gia hoạt động cộng đồng ở khu dân cư, bày tỏ ý kiến đúng nơi, đúng cách.
- Tìm hiểu pháp luật, theo dõi các đợt lấy ý kiến dự thảo văn bản liên quan đến giáo dục, thanh niên.
- Khi đủ 18 tuổi, đi bầu cử và thực hiện đầy đủ quyền công dân.
Với học sinh là đoàn viên, việc sinh hoạt chi đoàn là môi trường thực hành đầu tiên. Bạn có thể tham khảo cơ quan lãnh đạo cao nhất của chi đoàn để hiểu cách tổ chức này ra quyết định tập thể.
Căn cứ pháp lý
- Hiến pháp nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam năm 2013 (Điều 27, 28, 29, 30), được sửa đổi, bổ sung năm 2025
- Luật Bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân số 85/2015/QH13, sửa đổi bởi Luật số 83/2025/QH15
- Luật Thực hiện dân chủ ở cơ sở số 10/2022/QH15 (hiệu lực từ 01/7/2023), sửa đổi, bổ sung năm 2024 và 2025
- Luật Trưng cầu ý dân năm 2015
- Luật Tiếp công dân 2013, Luật Khiếu nại 2011, Luật Tố cáo 2018, được sửa đổi bởi Luật số 136/2025/QH15 (hiệu lực từ 01/7/2026)
- Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật
Thông tin cập nhật tháng 10/2026.
Câu hỏi thường gặp
Quyền tham gia quản lý nhà nước và xã hội được quy định ở điều nào của Hiến pháp?
Quyền này được quy định tại Điều 28 Hiến pháp 2013. Khoản 1 ghi nhận quyền của công dân, khoản 2 quy định trách nhiệm của Nhà nước trong việc tạo điều kiện, công khai, minh bạch và phản hồi kiến nghị.
Quyền tham gia quản lý nhà nước và xã hội có phải là quyền bầu cử, ứng cử không?
Không hoàn toàn. Bầu cử, ứng cử là một nội dung quan trọng nhưng không phải tất cả. Quyền này còn gồm góp ý xây dựng pháp luật, thảo luận, kiến nghị, giám sát, trưng cầu ý dân, khiếu nại và tố cáo.
Có những hình thức nào để công dân tham gia quản lý nhà nước?
Có hai hình thức chính. Hình thức trực tiếp là công dân tự bày tỏ ý kiến, bỏ phiếu, dự họp dân. Hình thức gián tiếp là thông qua đại biểu dân cử và các tổ chức đại diện như Mặt trận Tổ quốc, công đoàn, đoàn thanh niên.
Người nước ngoài có quyền tham gia quản lý nhà nước và xã hội không?
Điều 28 Hiến pháp quy định quyền này cho công dân Việt Nam. Người nước ngoài cư trú tại Việt Nam không có quyền bầu cử, ứng cử, nhưng vẫn được bảo hộ quyền và lợi ích hợp pháp, được khiếu nại, tố cáo theo pháp luật Việt Nam trong phạm vi luật cho phép.
Bao nhiêu tuổi thì được bầu cử và ứng cử?
Công dân đủ 18 tuổi trở lên có quyền bầu cử, đủ 21 tuổi trở lên có quyền ứng cử đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân, tính đến ngày bầu cử được công bố. Người bị tước quyền bầu cử theo bản án, quyết định của Tòa án thì không được thực hiện quyền này.
Nếu kiến nghị bị bỏ qua thì người dân làm gì?
Bạn có thể gửi kiến nghị tới cơ quan cấp trên, đại biểu dân cử hoặc Mặt trận Tổ quốc. Nếu quyết định, hành vi hành chính xâm phạm quyền lợi hợp pháp của bạn, bạn có quyền khiếu nại. Nếu phát hiện vi phạm pháp luật của cán bộ, cơ quan, bạn có quyền tố cáo theo trình tự luật định.
Tóm lại, quyền tham gia quản lý nhà nước và xã hội là nền tảng để Nhân dân thực hiện quyền làm chủ, từ lá phiếu bầu cử đến góp ý ở tổ dân phố. Quyền này đi kèm trách nhiệm: thực hiện đúng pháp luật, trung thực và vì lợi ích chung. Khi hiểu rõ nội dung và các kênh tham gia, bạn sẽ sử dụng quyền hiệu quả hơn.
