Truy thu thuế là việc cơ quan thuế yêu cầu người nộp thuế nộp bổ sung số thuế đã kê khai thiếu hoặc chưa nộp, thường sau khi kiểm tra, thanh tra hoặc đối chiếu dữ liệu. Với thuế thu nhập doanh nghiệp (TNDN), ngoài tiền thuế truy thu, doanh nghiệp còn có thể phải nộp tiền chậm nộp 0,03%/ngày và tiền phạt vi phạm hành chính.
Tóm tắt nhanh
- “Truy thu thuế” là cách gọi phổ biến trong thực tế: nộp bổ sung thuế thiếu sau khi cơ quan thuế phát hiện sai sót hoặc vi phạm.
- Thuế suất TNDN phổ thông hiện là 20% (Luật Thuế TNDN 2025, áp dụng từ kỳ tính thuế 2025).
- Khoản phải nộp thường gồm 3 phần: tiền thuế thiếu, tiền chậm nộp (0,03%/ngày) và tiền phạt (khai sai thiếu thuế phạt 20% số thuế thiếu; trốn thuế phạt 1–3 lần số thuế trốn).
- Từ 01/07/2026, Luật Quản lý thuế 2025 có hiệu lực: thời hạn khai bổ sung hồ sơ khai thuế rút từ 10 năm xuống 5 năm.
- Tự phát hiện sai sót thì nên khai bổ sung sớm, trước khi cơ quan thuế công bố quyết định kiểm tra.
Truy thu thuế là gì?
“Truy thu thuế” không phải một thuật ngữ được định nghĩa riêng trong luật. Đây là cách gọi quen thuộc để chỉ việc cơ quan thuế xác định số thuế phải nộp lớn hơn số người nộp thuế đã kê khai và đã nộp, rồi yêu cầu nộp bổ sung. Kết quả thường được ghi trong biên bản, kết luận kiểm tra hoặc quyết định xử lý về thuế.
Truy thu khác với phạt. Truy thu là nộp lại phần thuế đáng lẽ phải nộp. Phạt là chế tài xử phạt vi phạm hành chính. Hai khoản này thường đi cùng nhau, kèm theo tiền chậm nộp.
Khi nào doanh nghiệp bị truy thu thuế TNDN?
Doanh nghiệp thường bị truy thu thuế TNDN trong các tình huống sau:
- Khai thiếu doanh thu: không ghi nhận hoặc ghi nhận chậm doanh thu, bán hàng không lập hóa đơn.
- Tính sai chi phí được trừ: đưa vào chi phí các khoản không có hóa đơn, chứng từ hợp lệ, không phục vụ sản xuất kinh doanh, hoặc khoản từ 5 triệu đồng trở lên không thanh toán không dùng tiền mặt.
- Dùng hóa đơn không hợp pháp: chi phí gắn với hóa đơn không hợp pháp bị loại khỏi chi phí được trừ, làm tăng thu nhập tính thuế.
- Áp sai thuế suất, ưu đãi, miễn giảm: hưởng ưu đãi khi chưa đủ điều kiện.
- Không đăng ký thuế, không nộp hồ sơ khai thuế hoặc nộp quá muộn dẫn đến thiếu thuế.
- Chênh lệch dữ liệu: cơ quan thuế đối chiếu hóa đơn điện tử, dữ liệu ngân hàng, dữ liệu hải quan với tờ khai và phát hiện sai khác.
Về thuế suất, theo Luật Thuế TNDN 2025 (hiệu lực từ 01/10/2025, áp dụng từ kỳ tính thuế năm 2025), thuế suất phổ thông là 20%. Một số đối tượng có thuế suất khác hoặc ưu đãi riêng nên bạn cần xác định đúng đối tượng của mình trước khi tính.
Truy thu thuế TNDN gồm những khoản nào?
| Khoản phải nộp | Nội dung | Mức tham khảo |
|---|---|---|
| Tiền thuế truy thu | Phần thuế TNDN còn thiếu so với số phải nộp đúng | Thu nhập tính thuế tăng thêm × thuế suất (phổ thông 20%) |
| Tiền chậm nộp | Tính trên số thuế nộp chậm, tính liên tục kể cả ngày nghỉ, lễ | 0,03%/ngày trên số thuế chậm nộp |
| Phạt khai sai dẫn đến thiếu thuế | Xử phạt vi phạm hành chính | 20% số thuế khai thiếu |
| Phạt trốn thuế (chưa đến mức hình sự) | Xử phạt vi phạm hành chính, buộc nộp đủ thuế | 1–3 lần số thuế trốn |
Lưu ý: Tiền chậm nộp không phải tiền phạt. Đây là khoản tính theo thời gian nộp muộn. Mức 0,03%/ngày được giữ nguyên trong Luật Quản lý thuế 2025 (hiệu lực từ 01/07/2026); cách tính thời gian chậm nộp do Chính phủ hướng dẫn.
Mức phạt cụ thể do Nghị định 125/2020/NĐ-CP (đã sửa đổi bởi Nghị định 310/2025/NĐ-CP, hiệu lực từ 16/01/2026) quy định. Bộ Tài chính đã hợp nhất các quy định này tại Văn bản hợp nhất số 27/2026/VBHN-BTC. Khi áp dụng, cơ quan thuế còn xem xét tình tiết tăng nặng, giảm nhẹ và thời điểm xảy ra hành vi vi phạm.
Cách tính truy thu thuế TNDN (có ví dụ)
Công thức cơ bản:
- Thuế TNDN truy thu = Thuế TNDN phải nộp theo kết quả kiểm tra − Thuế TNDN đã kê khai, đã nộp.
- Tiền chậm nộp = Số thuế chậm nộp × 0,03% × Số ngày chậm nộp.
- Tiền phạt khai sai = 20% × Số thuế khai thiếu.
Ví dụ: Công ty A (thuế suất 20%) quyết toán TNDN năm 2025 và đưa vào chi phí 500 triệu đồng không có hóa đơn, chứng từ hợp lệ. Cơ quan thuế loại khoản chi này khỏi chi phí được trừ, thu nhập tính thuế tăng 500 triệu đồng.
- Thuế TNDN truy thu: 500 triệu × 20% = 100 triệu đồng.
- Phạt khai sai dẫn đến thiếu thuế: 20% × 100 triệu = 20 triệu đồng.
- Tiền chậm nộp nếu chậm đúng 365 ngày: 100 triệu × 0,03% × 365 = 10,95 triệu đồng.
- Tổng số phải nộp: khoảng 130,95 triệu đồng.
Ví dụ trên chỉ minh họa. Thực tế còn phụ thuộc thời điểm nộp hồ sơ, tình tiết tăng nặng, giảm nhẹ và kết luận cụ thể của cơ quan thuế.
Quy trình truy thu diễn ra như thế nào?
- Bước 1 – Phát hiện: cơ quan thuế phát hiện dấu hiệu sai sót qua phân tích dữ liệu, hồ sơ quyết toán hoặc thông tin từ cơ quan khác.
- Bước 2 – Kiểm tra: cơ quan thuế ban hành quyết định kiểm tra thuế tại trụ sở người nộp thuế. Theo Luật Quản lý thuế 2025, thời hạn kiểm tra tại trụ sở thông thường không quá 20 ngày kể từ ngày công bố quyết định, có thể gia hạn một lần không quá 20 ngày. Doanh nghiệp có giao dịch liên kết có thời hạn dài hơn.
- Bước 3 – Biên bản và giải trình: doanh nghiệp được xem biên bản, giải trình và cung cấp thêm chứng từ để chứng minh khoản chi hoặc doanh thu của mình.
- Bước 4 – Quyết định xử lý: cơ quan thuế ban hành quyết định xử lý về thuế, yêu cầu nộp số thuế truy thu, tiền chậm nộp và quyết định xử phạt (nếu có).
- Bước 5 – Nộp tiền hoặc khiếu nại: doanh nghiệp nộp tiền trong thời hạn ghi trong quyết định. Nếu không đồng ý, doanh nghiệp có quyền khiếu nại hoặc khởi kiện theo quy định. Quá hạn mà không nộp có thể bị áp dụng biện pháp cưỡng chế.
Lưu ý: từ 01/07/2026, nội dung “thanh tra thuế” không còn nằm trong phạm vi Luật Quản lý thuế. Thanh tra chuyên ngành thực hiện theo pháp luật về thanh tra, còn Luật Quản lý thuế quy định về kiểm tra thuế.
Tự phát hiện sai sót: khai bổ sung thế nào?
Nếu tự phát hiện hồ sơ khai thuế có sai, sót, bạn nên khai bổ sung sớm thay vì chờ cơ quan thuế phát hiện. Theo khoản 5 Điều 12 Luật Quản lý thuế 2025, thời hạn khai bổ sung là 05 năm kể từ ngày hết thời hạn nộp hồ sơ khai thuế của kỳ có sai sót. Trước đây (Luật Quản lý thuế 2019) thời hạn này là 10 năm.
Một số điểm cần nhớ:
- Việc khai bổ sung trước khi cơ quan thuế hoặc cơ quan có thẩm quyền công bố quyết định kiểm tra, thanh tra sẽ thuận lợi hơn so với khi đã bị kiểm tra.
- Khai bổ sung làm tăng số thuế phải nộp thì vẫn phải nộp đủ thuế và tiền chậm nộp tính từ ngày hết hạn nộp của kỳ sai sót.
- Với kỳ tính thuế đã bị kiểm tra hoặc thuộc phạm vi quyết định kiểm tra, quyền khai bổ sung bị hạn chế theo luật.
Lưu ý: Việc có bị xử phạt khi khai bổ sung hay không phụ thuộc thời điểm khai bổ sung và hành vi cụ thể. Bạn nên đối chiếu Nghị định 125/2020/NĐ-CP (sửa đổi) và văn bản hướng dẫn Luật Quản lý thuế 2025 cho từng trường hợp.
Tiền phạt, tiền chậm nộp có được tính vào chi phí không?
Không. Theo Nghị định 320/2025/NĐ-CP hướng dẫn Luật Thuế TNDN, các khoản phạt vi phạm hành chính không được trừ khi xác định thu nhập chịu thuế TNDN. Vì vậy phần phạt 20% hoặc phạt trốn thuế sẽ làm tăng gánh nặng thực tế, vì doanh nghiệp không thể “bù” bằng cách giảm thuế TNDN kỳ sau.
Khi hạch toán, doanh nghiệp tách riêng ba khoản: thuế TNDN truy thu, tiền chậm nộp, tiền phạt. Bạn nên trao đổi với kế toán trưởng hoặc đơn vị làm kế toán để ghi nhận đúng kỳ và đúng tài khoản.
Khi nào truy thu thuế trở thành xử lý hình sự?
Luật Quản lý thuế 2025 liệt kê các hành vi bị coi là trốn thuế, như không nộp hồ sơ đăng ký thuế, không nộp hồ sơ khai thuế, nộp hồ sơ khai thuế sau 90 ngày dẫn đến thiếu thuế, hoặc sử dụng hóa đơn không hợp pháp để giảm số thuế phải nộp. Nếu hành vi chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự, doanh nghiệp bị phạt 1–3 lần số thuế trốn và phải nộp đủ thuế, tiền chậm nộp.
Cảnh báo: Trốn thuế với số tiền lớn hoặc có tình tiết nghiêm trọng có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo Bộ luật Hình sự về tội trốn thuế. Cơ quan thuế cũng được công khai thông tin người nộp thuế trốn thuế hoặc chây ỳ nộp tiền thuế.
Cách hạn chế rủi ro bị truy thu
- Lập, nhận và lưu hóa đơn điện tử, chứng từ đầy đủ theo quy định về hóa đơn hiện hành (Nghị định 254/2026/NĐ-CP từ 01/07/2026). Hộ kinh doanh có thể tham khảo mẫu hóa đơn bán lẻ hợp lệ.
- Thanh toán không dùng tiền mặt với khoản chi từ 5 triệu đồng trở lên để được tính vào chi phí được trừ.
- Đối chiếu doanh thu trên sổ sách, hóa đơn và sao kê ngân hàng trước khi nộp quyết toán.
- Rà soát định kỳ hồ sơ khai thuế các kỳ trước và khai bổ sung khi phát hiện sai sót, trong thời hạn 5 năm.
- Thực hiện đầy đủ nghĩa vụ liên quan đến người lao động, như kê khai thuế thu nhập cá nhân theo mức giảm trừ gia cảnh hiện hành.
- Bảo đảm thông tin đăng ký thuế chính xác. Người lao động có thể tìm hiểu mã số thuế cá nhân và cách đăng ký mã số thuế cá nhân qua mạng để doanh nghiệp kê khai đúng.
Căn cứ pháp lý
- Luật Quản lý thuế số 108/2025/QH15 (hiệu lực từ 01/07/2026, trừ một số quy định riêng).
- Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp số 67/2025/QH15 (hiệu lực từ 01/10/2025).
- Nghị định 320/2025/NĐ-CP hướng dẫn Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp.
- Nghị định 125/2020/NĐ-CP xử phạt vi phạm hành chính về thuế, hóa đơn, sửa đổi bởi Nghị định 310/2025/NĐ-CP (hiệu lực từ 16/01/2026); Văn bản hợp nhất số 27/2026/VBHN-BTC.
- Nghị định 252/2026/NĐ-CP hướng dẫn Luật Quản lý thuế 2025.
- Nghị định 254/2026/NĐ-CP về hóa đơn, chứng từ (hiệu lực từ 01/07/2026).
- Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung).
Thông tin cập nhật tháng 10/2026. Bài viết mang tính tham khảo, không thay thế văn bản pháp luật và kết luận của cơ quan có thẩm quyền.
Câu hỏi thường gặp
Truy thu thuế là gì?
Là việc cơ quan thuế yêu cầu người nộp thuế nộp bổ sung số thuế còn thiếu so với số phải nộp đúng. Thường đi kèm tiền chậm nộp và có thể kèm tiền phạt vi phạm hành chính.
Truy thu thuế TNDN tính tiền chậm nộp bao nhiêu?
Tiền chậm nộp là 0,03% mỗi ngày trên số thuế chậm nộp. Thời gian tính liên tục, kể cả ngày nghỉ và ngày lễ, cho đến ngày liền trước khi nộp đủ tiền.
Khai sai dẫn đến thiếu thuế bị phạt bao nhiêu?
Mức phạt là 20% số thuế khai thiếu. Nếu bị xác định là trốn thuế nhưng chưa đến mức hình sự, mức phạt là từ 1 đến 3 lần số thuế trốn, đồng thời phải nộp đủ thuế.
Được khai bổ sung hồ sơ khai thuế trong bao lâu?
Từ 01/07/2026, người nộp thuế được khai bổ sung trong 05 năm kể từ ngày hết thời hạn nộp hồ sơ khai thuế của kỳ có sai sót. Trước đây thời hạn này là 10 năm.
Tiền phạt thuế có được trừ khi tính thuế TNDN không?
Không. Các khoản phạt vi phạm hành chính không được tính vào chi phí được trừ khi xác định thu nhập chịu thuế TNDN.
Không đồng ý với quyết định truy thu thì làm gì?
Bạn có quyền giải trình khi kiểm tra, khiếu nại quyết định xử lý hoặc khởi kiện theo quy định về khiếu nại, tố tụng hành chính. Trong thời gian chờ giải quyết, bạn nên kiểm tra quyết định có quy định về việc tạm hoãn thi hành hay không.
Tóm lại, truy thu thuế TNDN là nghĩa vụ nộp bổ sung phần thuế còn thiếu, thường kèm tiền chậm nộp 0,03%/ngày và phạt vi phạm hành chính. Lưu giữ chứng từ đầy đủ, đối chiếu số liệu kỹ trước khi quyết toán và chủ động khai bổ sung trong thời hạn 5 năm là cách giảm thiểu rủi ro hiệu quả nhất.
