Chính sách dân số hiện nay được quy định chủ yếu tại Luật Dân số 2025, có hiệu lực từ 01/07/2026. Nhà nước không còn giới hạn mỗi cặp vợ chồng chỉ sinh một hoặc hai con. Cá nhân và vợ chồng tự quyết định số con, thời điểm và khoảng cách sinh. Nhà nước duy trì mức sinh thay thế (2,1 con/phụ nữ), khuyến khích sinh đủ hai con và hỗ trợ cụ thể về thai sản, tài chính, nhà ở.
Tóm tắt nhanh
- Luật Dân số 2025 (Luật số 113/2025/QH15) được Quốc hội thông qua ngày 10/12/2025, có hiệu lực từ 01/07/2026.
- Trọng tâm chuyển từ “dân số – kế hoạch hóa gia đình” sang “dân số và phát triển”; bỏ quy định “mỗi cặp vợ chồng chỉ nên có một đến hai con”.
- Sinh con thứ hai: lao động nữ nghỉ thai sản 7 tháng, lao động nam nghỉ 10 ngày làm việc khi vợ sinh.
- Hỗ trợ tài chính tối thiểu 2.000.000 đồng/phụ nữ khi sinh con thuộc 3 nhóm; hai nhóm sinh đủ 2 con trước 35 tuổi và ở tỉnh, thành có mức sinh thấp áp dụng từ 01/01/2027.
- Người có từ 02 con đẻ trở lên được ưu tiên mua, thuê mua, thuê nhà ở xã hội.
- Vẫn nghiêm cấm lựa chọn giới tính thai nhi dưới mọi hình thức.
Chính sách dân số hiện nay gồm những gì?
Luật Dân số 2025 có 8 chương, 30 điều. Luật xác định bốn nhóm vấn đề lớn mà chính sách dân số phải giải quyết:
- Duy trì mức sinh thay thế: bình quân mỗi phụ nữ trong độ tuổi sinh đẻ có 2,1 con. Mức sinh của Việt Nam đã xuống dưới ngưỡng này (khoảng 1,91 con/phụ nữ năm 2024 theo số liệu được công bố).
- Giảm mất cân bằng giới tính khi sinh: đưa tỷ số giới tính khi sinh về mức cân bằng tự nhiên.
- Thích ứng với già hóa dân số: chăm sóc người cao tuổi tại gia đình, cộng đồng và cơ sở chuyên biệt.
- Nâng cao chất lượng dân số: sàng lọc trước sinh, sơ sinh, tư vấn sức khỏe sinh sản, phân bố dân cư hợp lý.
Luật được hướng dẫn bởi Nghị định 168/2026/NĐ-CP, ban hành tháng 5/2026. Nghị định quy định chi tiết điều kiện hưởng thai sản khi sinh con thứ hai, mức và thủ tục hỗ trợ tài chính, chính sách khám sàng lọc từ ngân sách nhà nước.
Chính sách dân số thay đổi thế nào so với trước đây?
Trước đây, chính sách dân số theo Pháp lệnh Dân số 2003 (sửa đổi 2008), trong đó có nội dung mỗi cặp vợ chồng sinh một hoặc hai con. Năm 2025, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã thông qua việc bỏ quy định này. Luật Dân số 2025 tiếp tục theo hướng đó.
| Nội dung | Trước đây | Hiện nay (từ 01/07/2026) |
|---|---|---|
| Số con | Khuyến khích một hoặc hai con | Cá nhân, cặp vợ chồng tự quyết định số con, thời điểm và khoảng cách sinh |
| Định hướng | Kế hoạch hóa gia đình, giảm sinh | Dân số và phát triển, duy trì mức sinh thay thế, khuyến khích sinh đủ hai con |
| Thai sản khi sinh con thứ hai | 6 tháng, như quy định chung | 7 tháng với lao động nữ; 10 ngày làm việc với lao động nam |
| Hỗ trợ tài chính khi sinh | Không thống nhất toàn quốc, chủ yếu do địa phương | Mức tối thiểu 2.000.000 đồng/phụ nữ thuộc các nhóm được quy định |
| Nhà ở xã hội | Chưa có ưu tiên riêng theo số con | Ưu tiên người có từ 02 con đẻ trở lên |
Lưu ý: Việc bỏ giới hạn số con nghĩa là sinh con thứ ba không còn là hành vi vi phạm chính sách dân số. Luật nhấn mạnh quyền tự quyết gắn với trách nhiệm nuôi dạy con.
Nghỉ thai sản khi sinh con thứ hai
Thời gian nghỉ là bao lâu?
Luật Dân số 2025 sửa Điều 139 Bộ luật Lao động 2019 như sau:
- Lao động nữ nghỉ thai sản trước và sau sinh 6 tháng. Nếu sinh con thứ hai thì nghỉ 7 tháng, trong đó nghỉ trước sinh không quá 2 tháng.
- Sinh đôi trở lên: từ con thứ hai, mỗi con người mẹ được nghỉ thêm 1 tháng.
- Lao động nam có vợ sinh con thứ hai được nghỉ 10 ngày làm việc, tăng gấp đôi so với trước. Trường hợp vợ sinh đôi cũng được nghỉ 10 ngày làm việc.
Trợ cấp thai sản được tính và chi trả tương ứng với 7 tháng nghỉ, không phải chỉ 6 tháng.
Điều kiện để được nghỉ 7 tháng
Theo Nghị định 168/2026/NĐ-CP, bạn cần đáp ứng đồng thời hai điều kiện:
- Đủ điều kiện hưởng chế độ thai sản theo pháp luật về bảo hiểm xã hội.
- Tại thời điểm sinh, lao động nữ đang có một con đẻ còn sống. Với lao động nam, người vợ phải đang có một con đẻ còn sống.
Những trường hợp thuộc khoản 2 Điều 52 Luật BHXH 2024 (không được hưởng chế độ thai sản theo luật) cũng không được hưởng thêm chế độ khi sinh con thứ hai. Cách tính tiền trợ cấp, bạn có thể tham khảo thêm cách tra cứu và tính bảo hiểm xã hội trên VssID để hiểu quá trình đóng và hưởng các chế độ BHXH.
Hỗ trợ tài chính khi sinh con
Nghị định 168/2026/NĐ-CP quy định mức hỗ trợ tối thiểu 2.000.000 đồng/phụ nữ khi sinh con đối với ba nhóm:
| Nhóm được hỗ trợ | Thời điểm áp dụng |
|---|---|
| Phụ nữ dân tộc thiểu số rất ít người | 01/07/2026 |
| Phụ nữ ở tỉnh, thành phố có mức sinh dưới mức sinh thay thế | 01/01/2027 |
| Phụ nữ sinh đủ 02 con trước 35 tuổi | 01/01/2027 |
Những điểm cần nhớ
- 2 triệu đồng là mức tối thiểu. Kinh phí do ngân sách địa phương bảo đảm nên tỉnh, thành phố có thể quy định mức cao hơn theo khả năng ngân sách.
- Phụ nữ thuộc nhiều nhóm cùng lúc chỉ nhận một mức hỗ trợ, không cộng dồn.
- Việc hỗ trợ không đòi hỏi bạn tự lập hồ sơ riêng. Chủ tịch UBND cấp xã (xã, phường, đặc khu) căn cứ dữ liệu từ hệ thống liên thông đăng ký khai sinh, cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, ứng dụng VNeID và các cơ sở dữ liệu sẵn có để ra quyết định hỗ trợ.
- Danh sách tỉnh, thành phố có mức sinh dưới mức sinh thay thế do cơ quan có thẩm quyền xác định. Bạn nên theo dõi thông báo của địa phương nơi cư trú.
Cảnh báo: Một số bài viết trên mạng ghi nhầm mốc áp dụng cho toàn bộ ba nhóm là 01/07/2026. Thực tế, hai nhóm “sinh đủ 2 con trước 35 tuổi” và “tỉnh, thành có mức sinh thấp” chỉ áp dụng từ 01/01/2027. Hãy đối chiếu thời điểm sinh con của bạn với mốc này.
Vì thông tin cư trú và danh tính được dùng để xét hỗ trợ, bạn nên bảo đảm dữ liệu trên VNeID chính xác. Nếu thông tin chưa khớp, có thể xem hướng dẫn tra cứu số thẻ căn cước online để kiểm tra lại thông tin cá nhân của mình.
Nhà ở xã hội, sàng lọc và chăm sóc người cao tuổi
Ưu tiên nhà ở xã hội
Người có từ 02 con đẻ trở lên được ưu tiên mua, thuê mua hoặc thuê nhà ở xã hội theo pháp luật về nhà ở. Thứ tự ưu tiên cụ thể và điều kiện về thu nhập, cư trú vẫn áp dụng theo quy định của pháp luật nhà ở.
Sàng lọc trước sinh và sơ sinh
Phụ nữ mang thai và trẻ sơ sinh được khám sàng lọc một số bệnh bẩm sinh từ ngân sách nhà nước theo Nghị định 168/2026/NĐ-CP, gồm 4 bệnh cơ bản ở giai đoạn trước sinh theo hướng dẫn của Bộ Y tế.
Chăm sóc người cao tuổi
Nhà nước phát triển mạng lưới chăm sóc người cao tuổi: tự chăm sóc, chăm sóc tại nhà, cộng đồng và cơ sở chuyên khoa lão khoa. Chính quyền địa phương có thể hỗ trợ kinh phí mua thẻ bảo hiểm y tế cho người cao tuổi chưa có thẻ.
Chính sách dân số liên quan đến người lao động và thuế
Một số chính sách gián tiếp tác động đến gia đình có con như độ tuổi tham gia lao động (xem thêm độ tuổi lao động tối thiểu theo quy định mới nhất) và giảm trừ gia cảnh khi nuôi con (xem mức giảm trừ gia cảnh mới nhất). Từ kỳ tính thuế 2026, mức giảm trừ là 15,5 triệu đồng/tháng cho bản thân và 6,2 triệu đồng/tháng cho mỗi người phụ thuộc.
Hành vi bị nghiêm cấm trong lĩnh vực dân số
Điều 6 Luật Dân số 2025 liệt kê các hành vi bị cấm, trong đó nổi bật:
- Tuyên truyền, đưa thông tin sai sự thật, xuyên tạc chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật về dân số.
- Cản trở việc tuyên truyền, giáo dục, tư vấn về dân số, kế hoạch hóa gia đình, tiếp cận dịch vụ dân số.
- Lựa chọn giới tính thai nhi dưới mọi hình thức; thông báo, tiết lộ giới tính thai nhi, trừ trường hợp Bộ trưởng Bộ Y tế quy định để phục vụ chẩn đoán, điều trị các bệnh liên quan đến giới tính.
- Cưỡng bức, ép buộc việc sinh con hoặc không sinh con.
Người hành nghề y tế thông báo, tiết lộ giới tính thai nhi để phá thai có thể bị đình chỉ hành nghề, ngoài việc bị xử phạt hành chính hoặc xử lý theo quy định khác. Khi áp dụng mức phạt cụ thể, bạn cần đối chiếu nghị định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực y tế, dân số và bình đẳng giới đang có hiệu lực.
Quyền tự quyết về sinh con gắn với quyền nhân thân của mỗi người. Bạn có thể tìm hiểu rộng hơn tại bài viết về quyền bất khả xâm phạm về thân thể của công dân.
Lưu ý: Siêu âm thai để kiểm tra sức khỏe thai nhi là cần thiết, nhưng việc thông báo giới tính thai nhi ngoài các trường hợp y tế được phép là hành vi bị cấm.
Ví dụ tình huống thực tế
Tình huống 1. Chị Lan, 31 tuổi, làm việc theo hợp đồng lao động và đóng BHXH bắt buộc, đã có một con đẻ còn sống. Chị sinh con thứ hai vào tháng 8/2026. Chị đủ điều kiện hưởng thai sản theo pháp luật BHXH nên được nghỉ 7 tháng (nghỉ trước sinh không quá 2 tháng). Chồng chị được nghỉ 10 ngày làm việc khi vợ sinh. Khoản hỗ trợ tài chính tối thiểu 2 triệu đồng với nhóm “sinh đủ 2 con trước 35 tuổi” chỉ áp dụng khi sinh từ 01/01/2027, nên trường hợp sinh tháng 8/2026 chưa thuộc nhóm này.
Tình huống 2. Anh Hùng và chị Mai cư trú tại một thành phố có mức sinh thấp, dự kiến sinh con vào tháng 3/2027. Nếu địa phương thuộc danh sách có mức sinh dưới mức sinh thay thế, chị Mai thuộc đối tượng hỗ trợ tối thiểu 2 triệu đồng. Nếu chị đồng thời sinh đủ 2 con trước 35 tuổi thì vẫn chỉ nhận một mức hỗ trợ. Quyết định hỗ trợ do UBND cấp xã nơi liên quan ban hành căn cứ dữ liệu có sẵn.
Căn cứ pháp lý
- Luật Dân số 2025 (Luật số 113/2025/QH15), có hiệu lực từ 01/07/2026, trong đó có Điều 6, Điều 7, Điều 14 và Điều 29.
- Nghị định số 168/2026/NĐ-CP quy định chi tiết một số điều và biện pháp tổ chức, hướng dẫn thi hành Luật Dân số.
- Bộ luật Lao động 2019 (Điều 139, được sửa đổi bởi Luật Dân số 2025).
- Luật Bảo hiểm xã hội 2024 (hiệu lực từ 01/07/2025), trong đó có quy định về chế độ thai sản.
- Pháp lệnh sửa đổi Điều 10 của Pháp lệnh Dân số (Ủy ban Thường vụ Quốc hội thông qua ngày 03/06/2025).
- Nghị quyết số 21-NQ/TW về công tác dân số trong tình hình mới.
Thông tin cập nhật tháng 10/2026.
Câu hỏi thường gặp
Hiện nay mỗi cặp vợ chồng được sinh tối đa mấy con?
Pháp luật không còn giới hạn số con. Luật Dân số 2025 trao quyền cho cá nhân và cặp vợ chồng tự quyết định số con, thời gian sinh và khoảng cách giữa các lần sinh. Nhà nước chỉ khuyến khích sinh đủ hai con để duy trì mức sinh thay thế.
Sinh con thứ hai được nghỉ thai sản mấy tháng?
Lao động nữ được nghỉ 7 tháng, trong đó nghỉ trước sinh không quá 2 tháng. Lao động nam có vợ sinh con thứ hai được nghỉ 10 ngày làm việc. Hai người cần đủ điều kiện hưởng thai sản theo pháp luật BHXH và có một con đẻ còn sống tại thời điểm sinh.
Sinh đủ 2 con trước 35 tuổi được hỗ trợ bao nhiêu và từ khi nào?
Mức hỗ trợ tối thiểu là 2.000.000 đồng/phụ nữ, áp dụng từ 01/01/2027. Địa phương có thể quy định mức cao hơn. Người thuộc nhiều nhóm hỗ trợ chỉ nhận một mức.
Có phải nộp hồ sơ để nhận tiền hỗ trợ sinh con không?
Theo Nghị định 168/2026/NĐ-CP, Chủ tịch UBND cấp xã căn cứ dữ liệu từ hệ thống đăng ký khai sinh, cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư và VNeID để quyết định hỗ trợ. Quy trình hướng tới giảm thủ tục cho người dân. Bạn nên theo dõi hướng dẫn cụ thể của địa phương khi chính sách bắt đầu áp dụng.
Hỏi bác sĩ giới tính thai nhi có vi phạm không?
Có thể vi phạm. Luật Dân số 2025 cấm thông báo, tiết lộ giới tính thai nhi, trừ trường hợp Bộ trưởng Bộ Y tế quy định để chẩn đoán, điều trị bệnh liên quan đến giới tính. Người hành nghề tiết lộ để phá thai có thể bị đình chỉ hành nghề và bị xử lý theo quy định.
Chính sách dân số hiện nay đã chuyển từ hạn chế sinh sang bảo đảm quyền tự quyết và khuyến khích sinh đủ hai con. Các quyền lợi đáng chú ý gồm nghỉ thai sản 7 tháng khi sinh con thứ hai, hỗ trợ tài chính tối thiểu 2 triệu đồng theo từng nhóm và ưu tiên nhà ở xã hội. Bạn cần chú ý mốc áp dụng khác nhau (01/07/2026 và 01/01/2027) để xác định đúng quyền lợi của mình.
