Hồ sơ thương nhân là gì? Thành phần và cách đăng ký 2026

Biên soạn:

· Cập nhật:

Hồ sơ thương nhân là gì? Thành phần và cách đăng ký 2026

Hồ sơ thương nhân là bộ giấy tờ mà doanh nghiệp xuất khẩu phải khai báo với cơ quan cấp Giấy chứng nhận xuất xứ hàng hóa (C/O) trước khi xin cấp C/O lần đầu. Bộ hồ sơ gồm mẫu chữ ký và con dấu, bản sao giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp và danh mục cơ sở sản xuất (nếu có). Hồ sơ được khai trên hệ thống eCoSys của Bộ Công Thương.

Tóm tắt nhanh

  • “Hồ sơ thương nhân” trong thực tế thường dùng để chỉ hồ sơ đăng ký thương nhân khi xin C/O, quy định tại Nghị định 31/2018/NĐ-CP.
  • Thương nhân xin C/O lần đầu phải đăng ký hồ sơ này; chỉ khi hồ sơ đầy đủ, hợp lệ thì mới được xem xét cấp C/O.
  • Thành phần chính: Mẫu số 01 (chữ ký, con dấu), bản sao giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp, Mẫu số 02 (danh mục cơ sở sản xuất, nếu có).
  • Từ 01/8/2026, thẩm quyền cấp C/O được phân định lại giữa Cục Xuất nhập khẩu và UBND cấp tỉnh theo Thông tư 26/2026/TT-BCT.

Thương nhân là gì?

Theo khoản 1 Điều 6 Luật Thương mại 2005, thương nhân bao gồm tổ chức kinh tế được thành lập hợp pháp, cá nhân hoạt động thương mại một cách độc lập, thường xuyên và có đăng ký kinh doanh. Như vậy, người bán hàng rong, tự phát, không đăng ký kinh doanh thì chưa phải là thương nhân theo định nghĩa này.

Tóm tắt nhanh: Hồ sơ thương nhân là gì? Thành phần và cách đăng ký 2026
Tóm tắt nhanh – Hồ sơ thương nhân là gì? Thành phần và cách đăng ký 2026

Về quyền, thương nhân được hoạt động thương mại trong các ngành nghề, địa bàn, hình thức và phương thức mà pháp luật không cấm. Quyền hoạt động thương mại hợp pháp của thương nhân được Nhà nước bảo hộ. Thương nhân cũng có nghĩa vụ đăng ký kinh doanh theo quy định của pháp luật.

Luật Thương mại 2005 hiện vẫn là đạo luật nền tảng. Dự án luật sửa đổi mới đang trong giai đoạn xây dựng, chưa làm thay đổi khái niệm thương nhân ở thời điểm hiện nay.

Hồ sơ thương nhân là gì và dùng để làm gì?

Pháp luật không có một khái niệm “hồ sơ thương nhân” chung cho mọi lĩnh vực. Khi người ta nói “hồ sơ thương nhân”, gần như luôn là hồ sơ đăng ký thương nhân trong lĩnh vực xuất xứ hàng hóa. Cơ sở là Luật Quản lý ngoại thương và Nghị định 31/2018/NĐ-CP hướng dẫn về xuất xứ hàng hóa.

Quy định cốt lõi: thương nhân xuất khẩu đề nghị cấp C/O lần đầu tiên phải đăng ký hồ sơ thương nhân với cơ quan, tổ chức cấp C/O, và chỉ được xem xét cấp C/O khi hồ sơ đầy đủ, hợp lệ. Nói cách khác, đây là “lý lịch” của doanh nghiệp trên hệ thống cấp C/O, giúp cơ quan cấp xác định bạn là ai, ai được ký đơn, con dấu nào hợp lệ và hàng được sản xuất ở đâu.

Hồ sơ thương nhân khác với hồ sơ đăng ký doanh nghiệp (nộp cho cơ quan đăng ký kinh doanh để thành lập công ty). Thông tin trong hồ sơ thương nhân phải khớp với giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp đã được cấp.

Lưu ý: C/O là chứng từ để cơ quan hải quan nước nhập khẩu xác nhận hàng hóa đáp ứng quy tắc xuất xứ và được hưởng ưu đãi thuế quan theo cam kết. Vì vậy hồ sơ thương nhân chỉ cần với doanh nghiệp có nhu cầu xin C/O, không phải thủ tục bắt buộc với mọi thương nhân.

Hồ sơ thương nhân gồm những giấy tờ nào?

Theo khoản 1 Điều 13 Nghị định 31/2018/NĐ-CP, hồ sơ đăng ký thương nhân gồm ba thành phần:

Thành phần Nội dung Bắt buộc?
Mẫu số 01 Đăng ký mẫu chữ ký của người đại diện theo pháp luật hoặc người được ủy quyền ký đơn đề nghị cấp C/O, ký C/O; kèm mẫu con dấu của thương nhân Có
Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp Bản sao có dấu sao y bản chính của thương nhân Có
Mẫu số 02 Danh mục cơ sở sản xuất ra hàng hóa đề nghị cấp C/O Nếu có cơ sở sản xuất

Nếu doanh nghiệp chỉ làm thương mại (mua hàng của nhà sản xuất rồi xuất khẩu), thường không có cơ sở sản xuất nên không cần kê Mẫu số 02. Khi xuất khẩu hàng do chính mình sản xuất, bạn phải kê đầy đủ cơ sở sản xuất.

Hướng dẫn điền Mẫu số 01

  • Ghi đúng họ tên, chức danh người ký; người ký có thể là người đại diện theo pháp luật hoặc người được ủy quyền hợp lệ.
  • Chữ ký trên mẫu phải trùng với chữ ký sau này ký trên đơn đề nghị cấp C/O.
  • Con dấu thể hiện trên mẫu phải là con dấu của doanh nghiệp; nếu doanh nghiệp dùng dấu theo quy định mới, cần khai thống nhất với hồ sơ đã nộp. Bạn có thể xem thêm cách đóng dấu đúng quy cách để tránh dấu mờ, lệch.

Cách đăng ký hồ sơ thương nhân trên eCoSys

Theo khoản 2 Điều 13 Nghị định 31/2018/NĐ-CP, hồ sơ thương nhân phải được khai báo qua Hệ thống quản lý và cấp chứng nhận xuất xứ điện tử (eCoSys), hoặc trang điện tử khác do Bộ Công Thương ủy quyền. Trình tự thực tế như sau:

Cách đăng ký hồ sơ thương nhân trên eCoSys (4 bước) – Hồ sơ thương nhân là gì? Thành phần và cách đăng ký 2026
Sơ đồ: Cách đăng ký hồ sơ thương nhân trên eCoSys
  1. Bước 1: Chuẩn bị bản scan rõ nét, đủ màu: giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp, Mẫu số 01 đã ký và đóng dấu, Mẫu số 02 (nếu có).
  2. Bước 2: Đăng ký tài khoản doanh nghiệp trên Cổng Dịch vụ công của Bộ Công Thương và đăng nhập hệ thống eCoSys. Từ cuối tháng 12/2025, hệ thống eCoSys vận hành trên nền tảng mới tại địa chỉ co.moit.gov.vn; riêng C/O mẫu D, AK, VK vẫn khai tại ecosys.gov.vn do cần truyền dữ liệu sang Cơ chế một cửa quốc gia.
  3. Bước 3: Nhập thông tin doanh nghiệp (tên, mã số thuế, địa chỉ, loại hình, người ký), tải các tệp đính kèm lên mục dịch vụ công tương ứng.
  4. Bước 4: Chờ cơ quan cấp C/O kiểm tra và duyệt. Sau khi hồ sơ được duyệt, doanh nghiệp mới khai báo và nộp hồ sơ đề nghị cấp C/O cho từng lô hàng.

Lưu ý: Doanh nghiệp từng xin C/O giấy trước đây theo hướng dẫn của hệ thống thì không phải nộp lại hồ sơ thương nhân bản giấy cho cơ quan cấp khi chuyển sang C/O điện tử. Tuy vậy, bạn vẫn nên rà soát thông tin đã khai và cập nhật nếu có thay đổi.

Khi nào phải cập nhật hồ sơ thương nhân?

Hồ sơ thương nhân cần phản ánh đúng thực tế. Bạn nên cập nhật ngay khi thay đổi tên công ty, địa chỉ, người đại diện, người được ủy quyền ký, con dấu, mã số thuế hay danh mục cơ sở sản xuất. Thông tin chỉ đổi địa chỉ, email, số điện thoại thì doanh nghiệp tự chỉnh trong mục hồ sơ doanh nghiệp trên hệ thống.

Nếu đổi loại hình doanh nghiệp, tên, mã số thuế hoặc cơ quan quản lý, doanh nghiệp thường phải gửi thông báo có ký, đóng dấu để cơ quan cấp xác nhận trước khi chỉnh sửa. Ngoài ra, tài liệu hướng dẫn thực hành cho biết trường hợp không có thay đổi vẫn phải xác nhận lại hồ sơ định kỳ 2 năm một lần. Bạn nên kiểm tra thông báo mới nhất của cơ quan cấp C/O mà mình đăng ký để nắm đúng hạn.

Khi có thay đổi về doanh nghiệp, đừng quên cập nhật cả thông tin thuế. Nếu bạn là hộ kinh doanh hoặc cá nhân kinh doanh, có thể tham khảo quy định về mã số thuế cá nhân và cách đăng ký mã số thuế cá nhân; từ 01/7/2025, số định danh cá nhân được dùng làm mã số thuế của cá nhân.

Cơ quan nào tiếp nhận từ 01/8/2026?

Từ ngày 01/8/2026, Thông tư 26/2026/TT-BCT thay đổi danh mục mẫu C/O do từng cơ quan cấp. Cơ chế phân cấp giữa Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương) và UBND cấp tỉnh tiếp tục được duy trì trong việc cấp, cấp lại và cấp giáp lưng C/O. Theo báo chí đưa tin, Cục Xuất nhập khẩu chỉ cấp 12 mẫu C/O thuộc các FTA lớn như ASEAN, RCEP, EVFTA, UKVFTA, CPTPP…, còn UBND cấp tỉnh cấp các mẫu theo danh mục tại Mẫu số 18 của Thông tư.

Với doanh nghiệp, điều này có nghĩa là hồ sơ thương nhân vẫn khai trên hệ thống điện tử như trước, nhưng bạn phải xác định đúng mẫu C/O cần xin để nộp đúng cơ quan. Do đã sắp xếp đơn vị hành chính còn 34 tỉnh/thành, cơ quan tiếp nhận ở địa phương là cơ quan hoặc tổ chức được UBND cấp tỉnh giao nhiệm vụ cấp C/O; hãy tra thông báo của địa phương nơi doanh nghiệp đặt trụ sở.

Cảnh báo: Quy tắc xuất xứ không thay đổi, nhưng nộp nhầm cơ quan có thể làm chậm tiến độ xuất khẩu. Đừng dựa vào bài hướng dẫn cũ nhắc “Phòng Quản lý xuất nhập khẩu khu vực” khi chưa đối chiếu với thông báo mới nhất.

Lỗi thường gặp và lưu ý thực tế

Tình huống minh họa: Công ty TNHH A đổi người đại diện theo pháp luật vào đầu năm nhưng không cập nhật hồ sơ trên eCoSys. Khi xin C/O, người ký đơn là giám đốc mới nên chữ ký không khớp với mẫu đã đăng ký, hồ sơ bị yêu cầu chỉnh sửa và lô hàng chậm giao. Nếu cập nhật Mẫu số 01 ngay khi thay đổi, công ty đã tránh được rủi ro này.

  • Thông tin không khớp: tên, mã số thuế, địa chỉ phải trùng với giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp.
  • Chữ ký, con dấu mờ: bản scan thiếu rõ nét thường bị trả lại.
  • Quên khai cơ sở sản xuất: doanh nghiệp tự sản xuất mà không kê Mẫu số 02 có thể bị yêu cầu bổ sung.
  • Ủy quyền không hợp lệ: người ký đơn nếu không phải người đại diện theo pháp luật thì phải có ủy quyền bằng văn bản.
  • Chứng từ bán hàng: hồ sơ đề nghị cấp C/O từng lô còn cần hóa đơn thương mại và chứng từ liên quan; về hóa đơn bán hàng, bạn có thể xem thêm mẫu hóa đơn bán lẻ hợp lệ, lưu ý quy định hóa đơn hiện hành theo Nghị định 254/2026/NĐ-CP (hiệu lực 01/7/2026).

Ngoài ra, hồ sơ thương nhân chỉ là điều kiện ban đầu. Nó không thay thế việc chứng minh hàng hóa đạt tiêu chí xuất xứ của từng lô hàng, và cơ quan cấp có thể kiểm tra tại cơ sở sản xuất khi cần thiết.

Câu hỏi thường gặp

Hồ sơ thương nhân là gì?

Là bộ hồ sơ doanh nghiệp đăng ký với cơ quan cấp C/O trước khi xin C/O lần đầu. Hồ sơ gồm mẫu chữ ký, con dấu, bản sao giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp và danh mục cơ sở sản xuất (nếu có).

Ai phải đăng ký hồ sơ thương nhân?

Thương nhân xuất khẩu đề nghị cấp C/O lần đầu. Nếu doanh nghiệp không xin C/O thì không cần đăng ký hồ sơ này.

Đăng ký hồ sơ thương nhân ở đâu?

Khai báo trực tuyến trên hệ thống eCoSys của Bộ Công Thương. Cơ quan duyệt là Cục Xuất nhập khẩu hoặc cơ quan, tổ chức được UBND cấp tỉnh giao cấp C/O, tùy mẫu C/O theo Thông tư 26/2026/TT-BCT.

Hồ sơ thương nhân có mất phí không?

Việc đăng ký hồ sơ thương nhân không nằm trong khoản phí cấp từng bộ C/O. Phí được thu khi nộp hồ sơ đề nghị cấp C/O; bạn nên kiểm tra mức phí hiện hành theo thông báo của cơ quan cấp.

Công ty thương mại có cần Mẫu số 02 không?

Không, nếu doanh nghiệp chỉ thương mại và không có cơ sở sản xuất. Doanh nghiệp tự sản xuất hàng xuất khẩu thì cần kê danh mục cơ sở sản xuất.

Đổi người đại diện hoặc con dấu thì làm gì?

Cập nhật ngay hồ sơ trên hệ thống, thay Mẫu số 01 mới có chữ ký và con dấu hiện hành, rồi chờ cơ quan cấp duyệt lại trước khi nộp hồ sơ xin C/O.

Tóm lại, hồ sơ thương nhân là bước nền để doanh nghiệp xin C/O hợp lệ: chuẩn bị đủ ba thành phần, khai đúng trên eCoSys, giữ thông tin luôn cập nhật và xác định đúng cơ quan tiếp nhận theo quy định áp dụng từ 01/8/2026. Làm kỹ từ đầu giúp những lô hàng sau được cấp C/O nhanh và ít bị trả hồ sơ.

Lưu ý: Nội dung bài viết mang tính chất tham khảo, được biên soạn theo quy định pháp luật tại thời điểm cập nhật. Với vụ việc cụ thể, bạn nên liên hệ cơ quan có thẩm quyền hoặc luật sư để được hướng dẫn chính xác. Xem miễn trừ trách nhiệm.

Ban biên tập Luật Sư X

Có thể bạn quan tâm

Xem tất cả →