Đưa hối lộ là hành vi đưa hoặc sẽ đưa tiền, tài sản hay lợi ích khác cho người có chức vụ, quyền hạn để họ làm hoặc không làm một việc vì lợi ích của người đưa. Theo Điều 364 Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi 2017), người phạm tội bị phạt tiền, cải tạo không giam giữ hoặc phạt tù từ 6 tháng đến 20 năm, tùy giá trị của hối lộ và tình tiết vụ án.
Tóm tắt nhanh
- Tội đưa hối lộ quy định tại Điều 364 BLHS 2015; người từ đủ 16 tuổi, có năng lực trách nhiệm hình sự đều có thể là chủ thể.
- Mức tối thiểu để truy cứu hình sự: hối lộ từ 2 triệu đồng, hoặc lợi ích phi vật chất.
- Khung hình phạt: từ phạt tiền 20–200 triệu đồng, cải tạo không giam giữ đến 3 năm hoặc tù 6 tháng – 3 năm, lên đến tù 12–20 năm khi hối lộ từ 1 tỷ đồng.
- Bị ép buộc đưa hối lộ mà chủ động khai báo trước khi bị phát giác: không có tội. Không bị ép buộc nhưng chủ động khai báo trước khi bị phát giác: có thể được miễn trách nhiệm hình sự.
- Đưa hối lộ và nhận hối lộ là hai tội độc lập; người đưa vẫn bị xử lý dù người nhận chưa bị phát hiện.
Đưa hối lộ là gì?
Theo Điều 364 BLHS, người nào trực tiếp hoặc qua trung gian đã đưa hoặc sẽ đưa cho người có chức vụ, quyền hạn (hoặc cho người khác, tổ chức khác) bất kỳ lợi ích nào để người có chức vụ, quyền hạn làm hoặc không làm một việc vì lợi ích hoặc theo yêu cầu của người đưa, thì phạm tội đưa hối lộ.
Lợi ích ở đây gồm hai nhóm:
- Lợi ích vật chất: tiền, tài sản hoặc các lợi ích vật chất khác như quà tặng giá trị, chuyến du lịch, cho sử dụng tài sản miễn phí.
- Lợi ích phi vật chất: ví dụ hứa giúp bố trí công việc, thăng tiến cho người thân của người nhận hoặc các lợi ích khác không quy ra tiền.
Điều luật còn áp dụng khi đưa hoặc sẽ đưa hối lộ cho công chức nước ngoài, công chức của tổ chức quốc tế công và người có chức vụ trong doanh nghiệp, tổ chức ngoài Nhà nước.
Dấu hiệu cấu thành tội đưa hối lộ
Chủ thể
Chủ thể không cần là người có chức vụ, quyền hạn. Bất kỳ ai từ đủ 16 tuổi trở lên và có năng lực trách nhiệm hình sự đều có thể bị truy cứu. Tội này nằm trong chương các tội phạm về chức vụ vì nó xâm phạm hoạt động đúng đắn của cơ quan, tổ chức, không phải vì người đưa phải có chức vụ.
Mặt khách quan
Người phạm tội thực hiện hành vi đưa (hoặc hứa đưa) lợi ích, trực tiếp hoặc qua người trung gian. Điểm cần lưu ý:
- Tội phạm có thể hoàn thành ngay khi đã đưa hoặc hứa đưa đủ điều kiện luật định, không cần người nhận đã làm việc theo yêu cầu.
- Không phụ thuộc việc nhờ làm là đúng hay sai quy định. Mục đích là tác động để người có chức vụ, quyền hạn làm hoặc không làm một việc theo ý muốn của người đưa.
- Giá trị hối lộ từ 2.000.000 đồng trở lên, hoặc là lợi ích phi vật chất, mới thuộc khung cơ bản của Điều 364.
Mặt chủ quan
Người đưa hối lộ luôn có lỗi cố ý trực tiếp: biết rõ hành vi của mình trái pháp luật và mong muốn người nhận làm hoặc không làm việc theo ý mình.
Khung hình phạt tội đưa hối lộ hiện nay
Điều 364 có bốn khung hình phạt chính, kèm hình phạt bổ sung. Hình phạt này không có tử hình. Luật số 86/2025/QH15 (hiệu lực từ 01/07/2025) bỏ tử hình ở một số tội, trong đó có tội nhận hối lộ, nhưng đây là điều luật khác. Điều 364 vốn không có mức tử hình.
| Khung | Điều kiện | Hình phạt |
|---|---|---|
| Khoản 1 | Hối lộ từ 2.000.000 đồng đến dưới 100.000.000 đồng; hoặc lợi ích phi vật chất | Phạt tiền 20–200 triệu đồng, cải tạo không giam giữ đến 3 năm hoặc phạt tù 6 tháng – 3 năm |
| Khoản 2 | Có tổ chức; dùng thủ đoạn xảo quyệt; dùng tài sản của Nhà nước để đưa hối lộ; lợi dụng chức vụ, quyền hạn; phạm tội 2 lần trở lên; hối lộ từ 100 triệu đến dưới 500 triệu đồng | Phạt tù 2–7 năm |
| Khoản 3 | Hối lộ từ 500 triệu đến dưới 1 tỷ đồng | Phạt tù 7–12 năm |
| Khoản 4 | Hối lộ từ 1 tỷ đồng trở lên | Phạt tù 12–20 năm |
| Khoản 5 | Hình phạt bổ sung | Có thể phạt tiền 10–50 triệu đồng |
Lưu ý: Người bị kết án còn phải chịu các biện pháp tư pháp như tịch thu tiền, tài sản dùng vào việc phạm tội theo quy định chung của BLHS. Mức phạt cụ thể do Tòa án quyết định trong khung, dựa trên nhân thân, tình tiết giảm nhẹ, tăng nặng.
Đưa hối lộ có được hưởng án treo không?
Có thể, nếu bị xử phạt tù không quá 3 năm và đáp ứng đủ điều kiện về nhân thân, tình tiết giảm nhẹ theo Điều 65 BLHS và hướng dẫn của Hội đồng Thẩm phán TAND tối cao. Với các khung từ khoản 2 trở lên, mức phạt tù thấp nhất là 2 năm nên khả năng hưởng án treo chỉ có ở những trường hợp được giảm nhẹ đáng kể. Hội đồng xét xử luôn cân nhắc từng vụ cụ thể.
Khi nào đưa hối lộ không bị xử lý hình sự?
Khoản 7 Điều 364 BLHS có chính sách khoan hồng đặc biệt với người đưa hối lộ, gồm hai trường hợp:
- Bị ép buộc đưa hối lộ và chủ động khai báo trước khi bị phát giác: được coi là không có tội và được trả lại toàn bộ tài sản đã dùng để đưa hối lộ.
- Không bị ép buộc nhưng chủ động khai báo trước khi bị phát giác: có thể được miễn trách nhiệm hình sự và được trả lại một phần hoặc toàn bộ tài sản đã đưa.
Thế nào là “chủ động khai báo trước khi bị phát giác”? Đó là khi người đưa tự đến cơ quan có thẩm quyền trình bày hành vi, vào thời điểm cơ quan chức năng chưa phát hiện vụ việc. Nếu hành vi đã bị phát hiện, đã có tin báo hoặc đã có quyết định khởi tố thì không còn “trước khi bị phát giác”.
Cảnh báo: Ở trường hợp thứ hai, luật chỉ dùng cụm “có thể được miễn”. Việc có được miễn hay không do cơ quan tiến hành tố tụng quyết định, căn cứ vào tính chất, mức độ nguy hiểm của hành vi, thái độ hợp tác và lợi ích của việc đấu tranh chống tham nhũng. Thực tế có vụ người khai báo được miễn, nhưng cũng có vụ vẫn bị truy tố. Không nên xem khai báo là “tấm vé” chắc chắn thoát tội.
Ngoài ra, các căn cứ miễn trách nhiệm hình sự chung ở Điều 29 BLHS vẫn có thể được xem xét, ví dụ khi tình hình thay đổi khiến người phạm tội không còn nguy hiểm cho xã hội.
Phân biệt đưa hối lộ, nhận hối lộ và môi giới hối lộ
| Tiêu chí | Đưa hối lộ | Nhận hối lộ | Môi giới hối lộ |
|---|---|---|---|
| Điều luật | Điều 364 | Điều 354 | Điều 365 |
| Chủ thể | Bất kỳ người đủ 16 tuổi, có năng lực trách nhiệm hình sự | Người có chức vụ, quyền hạn (kể cả trong doanh nghiệp, tổ chức ngoài Nhà nước) | Người làm trung gian, không phải người đưa hay người nhận |
| Hành vi | Đưa hoặc sẽ đưa lợi ích | Nhận hoặc sẽ nhận lợi ích | Làm cầu nối giữa hai bên |
Người đưa và người nhận chịu trách nhiệm hình sự độc lập. Người đưa có thể bị xử lý ngay cả khi người nhận chưa bị phát hiện hoặc đã chết. Người đứng ra chuyển tiền thay (trung gian) nếu biết đó là hối lộ thì có thể bị xử lý theo Điều 365 hoặc với vai trò đồng phạm, tùy vai trò thực tế.
Một số tình huống thực tế
Tình huống 1: Nhét tiền vào giấy tờ khi bị lập biên bản
Anh A bị kiểm tra giấy tờ xe và kẹp 500.000 đồng vào giấy tờ để được bỏ qua lỗi. Số tiền dưới 2 triệu đồng và không phải lợi ích phi vật chất nên thường chưa đủ định lượng để truy cứu theo khoản 1 Điều 364. Tuy vậy, hành vi vẫn là vi phạm pháp luật, có thể bị xử phạt hành chính theo quy định chuyên ngành, đồng thời làm mất cơ hội được xem xét giảm nhẹ khi lỗi gốc bị xử lý. Về mức phạt lỗi gốc, bạn có thể tham khảo bài mức phạt không có bằng lái xe máy và mức phạt ô tô chạy quá tốc độ từ 10–20 km/h. Nộp phạt đúng quy định luôn nhẹ hơn rủi ro hình sự.
Tình huống 2: Chi tiền để “chạy” việc, “chạy” hồ sơ
Chị B đưa 150 triệu đồng cho một cán bộ để được duyệt hồ sơ không đủ điều kiện. Số tiền từ 100 triệu đến dưới 500 triệu đồng thuộc khoản 2 Điều 364, mức phạt tù 2–7 năm. Nếu cán bộ đó đã bị bắt, chị B không còn được hưởng chính sách “chủ động khai báo trước khi bị phát giác”.
Tình huống 3: Bị đòi tiền mới giải quyết hồ sơ
Ông C làm thủ tục hợp pháp nhưng bị cán bộ đòi tiền, nếu không sẽ kéo dài, gây khó khăn. Ông C đưa tiền vì sợ bị trù dập rồi sau đó tự đến cơ quan công an tố giác. Nếu đủ yếu tố “bị ép buộc” và ông khai báo trước khi bị phát giác thì được coi là không có tội và được trả lại tài sản. Cơ quan chức năng sẽ đánh giá thực tế việc có bị ép buộc hay không.
Cần làm gì khi bị gợi ý, đòi “lót tay”?
- Làm thủ tục đúng quy trình, giữ biên nhận, phiếu hẹn, tin nhắn có liên quan. Nhiều thủ tục nay làm được trên môi trường điện tử, hạn chế tiếp xúc trực tiếp, ví dụ đăng ký tạm trú online hay đăng ký làm thẻ căn cước online.
- Không nhờ người “quen biết” mua giấy tờ, kết quả khám bệnh, chứng chỉ. Đây không chỉ là hành vi sai phạm về giấy tờ mà có thể kéo theo trách nhiệm về đưa hối lộ hoặc làm giả tài liệu. Xem thêm bài mua giấy khám sức khỏe xin việc có được không.
- Nếu bị ép buộc đưa tiền, hãy ghi nhận chứng cứ và tố giác với cơ quan công an, Viện kiểm sát hoặc cơ quan thanh tra có thẩm quyền, trước khi hành vi bị phát giác bởi nguồn khác.
- Nếu đã lỡ đưa hối lộ, chủ động khai báo sớm là tình tiết rất quan trọng khi cơ quan tiến hành tố tụng xem xét việc miễn hoặc giảm nhẹ trách nhiệm.
Căn cứ pháp lý
- Bộ luật Hình sự số 100/2015/QH13, sửa đổi, bổ sung bởi Luật số 12/2017/QH14 và Luật số 86/2025/QH15 (hiệu lực từ 01/07/2025): Điều 364 (Tội đưa hối lộ), Điều 354 (Tội nhận hối lộ), Điều 365 (Tội môi giới hối lộ), Điều 29 (Miễn trách nhiệm hình sự), Điều 65 (Án treo).
- Nghị quyết số 02/2018/NQ-HĐTP, sửa đổi bởi Nghị quyết số 01/2022/NQ-HĐTP của Hội đồng Thẩm phán TAND tối cao về án treo.
Thông tin cập nhật tháng 10/2026. Bài viết mang tính phổ biến pháp luật, không thay thế ý kiến của cơ quan tiến hành tố tụng trong từng vụ việc cụ thể.
Câu hỏi thường gặp
Đưa hối lộ bao nhiêu tiền thì bị truy cứu trách nhiệm hình sự?
Khung cơ bản của Điều 364 áp dụng với hối lộ từ 2.000.000 đồng, hoặc lợi ích phi vật chất. Dưới mức này thường chưa cấu thành tội phạm nhưng có thể bị xử phạt hành chính hoặc xử lý kỷ luật tùy trường hợp.
Tội đưa hối lộ bị phạt tù tối đa bao nhiêu năm?
Mức cao nhất là tù 20 năm, áp dụng khi của hối lộ từ 1 tỷ đồng trở lên. Điều 364 không có hình phạt tù chung thân hay tử hình.
Đưa hối lộ nhưng người nhận chưa làm gì thì có bị xử lý không?
Có. Luật quy định cả hành vi “đã đưa hoặc sẽ đưa” lợi ích. Việc người nhận có làm theo yêu cầu hay chưa không quyết định việc người đưa có phạm tội, mà chủ yếu ảnh hưởng đến đánh giá tính chất, mức độ hành vi.
Người đưa hối lộ có được trả lại tiền không?
Chỉ trong hai trường hợp ở khoản 7 Điều 364: người bị ép buộc và khai báo kịp thời được trả lại toàn bộ; người không bị ép buộc nhưng chủ động khai báo trước khi bị phát giác có thể được trả lại một phần hoặc toàn bộ. Ngoài ra, tiền, tài sản dùng để đưa hối lộ thường bị xử lý theo quy định về biện pháp tư pháp.
Người dưới 18 tuổi đưa hối lộ có phải chịu trách nhiệm hình sự không?
Người từ đủ 16 tuổi trở lên là chủ thể của tội này. Người dưới 18 tuổi phạm tội sẽ áp dụng thêm các quy định riêng về xử lý người dưới 18 tuổi phạm tội trong BLHS, với mức hình phạt nhẹ hơn.
Tóm lại, đưa hối lộ là tội phạm độc lập, người đưa phải chịu trách nhiệm hình sự dù mục đích là “làm cho nhanh” hay “nhờ cho xong việc”. Điều luật cũng mở lối khoan hồng cho người bị ép buộc hoặc chủ động khai báo kịp thời, nhưng quyết định cuối cùng thuộc về cơ quan tiến hành tố tụng. Cách an toàn nhất là làm thủ tục đúng quy trình và tố giác khi bị gợi ý, đòi hỏi trái quy định.
