Đơn phương cắt hộ khẩu có được không? Quy định mới 2026

Biên soạn:

· Cập nhật:

Đơn phương cắt hộ khẩu có được không? Quy định mới 2026

Bạn không thể tự ý “cắt hộ khẩu” của người khác chỉ vì mâu thuẫn hay vì đã ly hôn. Sổ hộ khẩu đã hết giá trị từ 01/01/2023. Thủ tục tương ứng hiện nay là xóa đăng ký thường trú. Chủ sở hữu chỗ ở chỉ đề nghị được khi người kia thuộc một trường hợp luật quy định, ví dụ ở nhờ đã chấm dứt mà chủ nhà không đồng ý cho giữ thường trú.

Tóm tắt nhanh

  • “Cắt hộ khẩu” là cách gọi cũ. Từ 01/01/2023 không còn sổ hộ khẩu, pháp luật dùng khái niệm xóa đăng ký thường trú (Điều 24 Luật Cư trú 2020).
  • Chủ nhà có thể đề nghị xóa thường trú của người ở nhờ, mượn, thuê đã chấm dứt việc ở và không được đồng ý cho giữ thường trú. Chủ nhà mới mua cũng có thể đề nghị xóa người của chủ cũ.
  • Ly hôn không phải căn cứ tự động để xóa thường trú. Người đồng sở hữu nhà cũng không thể bị xóa thường trú theo kiểu “đơn phương”.
  • Nộp hồ sơ tại Công an cấp xã nơi có chỗ ở hoặc trực tuyến. Thời hạn giải quyết là 05 ngày làm việc, không thu lệ phí.

“Cắt hộ khẩu” hiện nay gọi là gì?

Trước đây, theo Luật Cư trú 2006, việc “cắt hộ khẩu”, “xóa tên khỏi sổ hộ khẩu” gắn với cuốn sổ hộ khẩu giấy. Hiện nay sổ hộ khẩu không còn giá trị. Thông tin cư trú được quản lý trong Cơ sở dữ liệu về cư trú và Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư. Vì vậy, pháp luật hiện hành chỉ có hai khái niệm liên quan:

Tóm tắt nhanh: Đơn phương cắt hộ khẩu có được không? Quy định mới 2026
Tóm tắt nhanh – Đơn phương cắt hộ khẩu có được không? Quy định mới 2026
  • Xóa đăng ký thường trú: chấm dứt nơi thường trú của một người tại địa chỉ đã đăng ký, khi thuộc các trường hợp tại Điều 24 Luật Cư trú 2020.
  • Thay đổi nơi thường trú: chính người đó đăng ký thường trú ở nơi khác (tự nguyện, không phải “đơn phương”).

Như vậy, không có cơ chế cho phép một cá nhân tự quyết định cắt thường trú của người khác. Mọi việc đều do cơ quan đăng ký cư trú (Công an cấp xã) kiểm tra, xác minh rồi mới thực hiện.

Những trường hợp bị xóa đăng ký thường trú

Điều 24 Luật Cư trú 2020 liệt kê các trường hợp bị xóa đăng ký thường trú. Những trường hợp thường phát sinh trong đời sống, liên quan đến việc chủ nhà muốn “cắt hộ khẩu”, gồm:

Tình huống Nội dung quy định
Ở nhờ, mượn, thuê đã chấm dứt Người đã đăng ký thường trú tại chỗ ở do thuê, mượn, ở nhờ nhưng đã chấm dứt việc đó và không được người cho thuê, cho mượn, cho ở nhờ đồng ý cho giữ thường trú.
Đã bán, tặng cho nhà Người đã chuyển quyền sở hữu chỗ ở cho người khác và không được chủ sở hữu mới đồng ý cho giữ thường trú. Ngoài ra, nếu sau 12 tháng kể từ ngày chuyển quyền sở hữu vẫn chưa đăng ký thường trú nơi mới thì cũng bị xóa, trừ khi chủ mới đồng ý cho ở lại.
Vắng mặt từ 12 tháng trở lên Người vắng mặt liên tục tại nơi thường trú từ 12 tháng trở lên mà không đăng ký tạm trú ở chỗ khác, không khai báo tạm vắng. Có ngoại lệ như xuất cảnh không phải để định cư, đang chấp hành án phạt tù hoặc biện pháp đưa vào cơ sở giáo dục bắt buộc, cai nghiện bắt buộc, trường giáo dưỡng.
Chỗ ở bị phá dỡ, tịch thu Chỗ ở đã bị phá dỡ, tịch thu theo quyết định của cơ quan có thẩm quyền, hoặc phương tiện đã bị xóa đăng ký, và sau 12 tháng người đó chưa đăng ký thường trú nơi mới.
Các trường hợp khác Chết hoặc bị Tòa án tuyên bố mất tích, đã chết; ra nước ngoài định cư; bị hủy bỏ đăng ký thường trú; thôi quốc tịch, bị tước quốc tịch Việt Nam.

Lưu ý: Bạn nên đối chiếu nguyên văn Điều 24 Luật Cư trú 2020 khi làm hồ sơ, vì mỗi điểm có điều kiện và ngoại lệ riêng. Bảng trên chỉ tóm lược các tình huống phổ biến.

Những trường hợp không thể đơn phương xóa

Ly hôn nhưng vợ/chồng cũ vẫn giữ thường trú

Điều 24 không có căn cứ “đã ly hôn” để xóa thường trú. Do đó, nếu vợ hoặc chồng cũ vẫn đăng ký thường trú tại nhà bạn, bạn không thể tự cắt. Bạn chỉ có thể đề nghị xóa khi họ thuộc một trường hợp luật định, chẳng hạn vắng mặt liên tục từ 12 tháng mà không đăng ký tạm trú hay khai báo tạm vắng. Nếu nhà là tài sản chung, hai bên còn phải giải quyết việc chia tài sản hoặc thỏa thuận về chỗ ở. Bạn có thể tham khảo thêm bài thủ tục ly hôn cần giấy tờ gì và nộp ở đâu và ly hôn đơn phương cần những điều kiện gì.

Người cùng sở hữu nhà

Nếu nhà thuộc quyền sở hữu chung, mỗi đồng sở hữu có quyền ngang nhau. Người này không thể yêu cầu xóa thường trú của người kia chỉ vì bất đồng. Chỉ chủ sở hữu toàn bộ căn nhà mới có quyền không đồng ý cho người khác tiếp tục ở nhờ và giữ thường trú.

Nhà do chính người đó tạo lập hoặc có quyền sở hữu

Nếu con, cháu hoặc người thân tự mua, tự xây hay cùng đứng tên sở hữu nhà, họ không phải người ở nhờ. Khi đó không thể áp dụng trường hợp “chấm dứt ở nhờ” để xóa thường trú của họ.

Cảnh báo: Không tự ý khóa cửa, đuổi người ra khỏi nhà hay sửa thông tin cư trú. Nếu tranh chấp quyền sở hữu hoặc quyền ở, hãy giải quyết qua hòa giải ở cơ sở hoặc khởi kiện tại Tòa án nhân dân khu vực có thẩm quyền.

Ai có quyền đề nghị xóa thường trú?

  • Chủ sở hữu chỗ ở hợp pháp (hoặc người cho ở nhờ, cho mượn, cho thuê) khi người đang đăng ký thường trú không còn ở nhờ, mượn, thuê và chủ nhà không đồng ý cho giữ thường trú.
  • Chủ sở hữu mới sau khi mua hoặc nhận tặng cho nhà, đối với những người thuộc hộ chủ cũ nhưng không còn cư trú tại địa chỉ.
  • Người thuộc diện bị xóa hoặc đại diện hộ gia đình, có trách nhiệm nộp hồ sơ trong 07 ngày kể từ khi hộ gia đình có người thuộc diện xóa.
  • Cơ quan đăng ký cư trú tự xóa trong một số trường hợp đã có dữ liệu (như chết, mất tích, thôi quốc tịch). Khi đó công dân không phải làm thủ tục.

Ví dụ: Anh Hùng cho em họ ở nhờ và đăng ký thường trú tại nhà mình. Sau khi em họ chuyển đi nơi khác sinh sống và không chịu chuyển thường trú, anh Hùng là chủ sở hữu duy nhất nên có thể làm hồ sơ đề nghị xóa thường trú vì việc ở nhờ đã chấm dứt và anh không đồng ý cho giữ thường trú. Ngược lại, nếu căn nhà do anh và em họ cùng đứng tên thì anh không có quyền làm việc này.

Hồ sơ, nơi nộp và thời hạn

Thủ tục thực hiện theo Nghị định 154/2024/NĐ-CP, đã được sửa đổi bởi Nghị định 58/2026/NĐ-CP.

Hồ sơ cần chuẩn bị

  • Tờ khai thay đổi thông tin cư trú (mẫu CT01 theo Thông tư 53/2025/TT-BCA), ghi rõ nội dung đề nghị xóa đăng ký thường trú và lý do.
  • Giấy tờ, tài liệu chứng minh thuộc trường hợp bị xóa. Ví dụ: giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà ở; hợp đồng mua bán, tặng cho; văn bản chấm dứt cho ở nhờ; xác nhận của chính quyền cơ sở về việc người đó không còn cư trú tại địa chỉ.
  • Giấy tờ tùy thân của người nộp (thẻ căn cước hoặc CCCD còn hạn, tài khoản VNeID).

Nếu thông tin chứng minh đã có trong cơ sở dữ liệu kết nối với cơ quan đăng ký cư trú, bạn không phải nộp thêm giấy tờ đó.

Các bước thực hiện

Hồ sơ, nơi nộp và thời hạn (4 bước) – Đơn phương cắt hộ khẩu có được không? Quy định mới 2026
Sơ đồ: Hồ sơ, nơi nộp và thời hạn
  1. Bước 1: Chuẩn bị hồ sơ như trên (1 bộ).
  2. Bước 2: Nộp trực tiếp tại Công an cấp xã nơi đăng ký thường trú, hoặc nộp trực tuyến qua Cổng dịch vụ công quốc gia, Cổng dịch vụ công Bộ Công an hoặc VNeID, hoặc qua dịch vụ bưu chính công ích.
  3. Bước 3: Cơ quan đăng ký cư trú kiểm tra, xác minh. Hồ sơ hợp lệ sẽ được cấp phiếu tiếp nhận và hẹn trả kết quả.
  4. Bước 4: Trong 05 ngày làm việc kể từ khi nhận hồ sơ hợp lệ, cơ quan đăng ký cư trú xóa đăng ký thường trú, cập nhật cơ sở dữ liệu và thông báo kết quả (mẫu CT08) cho người bị xóa hoặc đại diện hộ gia đình.

Thủ tục không thu lệ phí. Từ 01/07/2025, chính quyền địa phương hai cấp, nên đầu mối tiếp nhận là Công an cấp xã (không còn công an cấp huyện). Nơi nào không có đơn vị hành chính cấp xã thì do công an cấp tỉnh thực hiện.

Mẫu văn bản đề nghị tham khảo

Ngoài tờ khai CT01, bạn có thể đính kèm văn bản giải trình sau để cơ quan đăng ký cư trú nắm rõ lý do. Mẫu dưới đây chỉ mang tính tham khảo.

VĂN BẢN ĐỀ NGHỊ XÓA ĐĂNG KÝ THƯỜNG TRÚ

CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM
Độc lập – Tự do – Hạnh phúc

…, ngày … tháng … năm …

Kính gửi: Công an xã/phường …………………… tỉnh/thành phố ……………………

Tôi tên là: …………………… Ngày sinh: ……………………

Số định danh cá nhân: ……………………

Chỗ ở hiện nay: ……………………

Tôi là chủ sở hữu (người có quyền sử dụng hợp pháp) căn nhà tại địa chỉ: …………………… theo giấy tờ: ……………………

Ông/bà …………………… (sinh ngày ……………………, số định danh cá nhân ……………………) hiện đang đăng ký thường trú tại địa chỉ nêu trên. Lý do đề nghị xóa đăng ký thường trú: …………………… (ví dụ: ông/bà đã chấm dứt việc ở nhờ từ ngày …, không còn cư trú tại địa chỉ này và tôi không đồng ý cho tiếp tục giữ đăng ký thường trú).

Căn cứ: điểm … khoản 1 Điều 24 Luật Cư trú năm 2020.

Tài liệu kèm theo: Tờ khai thay đổi thông tin cư trú (CT01); bản sao giấy tờ chứng minh quyền sở hữu, sử dụng chỗ ở; các giấy tờ chứng minh khác (nếu có).

Tôi cam đoan những thông tin trên là đúng sự thật và chịu trách nhiệm trước pháp luật.

Người đề nghị
(Ký, ghi rõ họ tên)

Cách điền: ghi chính xác họ tên, số định danh của người bị đề nghị xóa; nêu rõ điểm của Điều 24 phù hợp; chỉ viết sự thật, không kèm lời lẽ xúc phạm.

Sau khi bị xóa thường trú cần làm gì?

Người bị xóa thường trú nên sớm đăng ký thường trú hoặc tạm trú ở nơi ở thực tế để không ảnh hưởng đến các thủ tục hành chính (làm thẻ căn cước, nhập học, hưởng chính sách theo nơi cư trú…). Bạn có thể xem hướng dẫn tại bài đăng ký tạm trú online. Khi thông tin cư trú thay đổi, bạn cũng cần cập nhật giấy tờ tùy thân, xem thêm bài đăng ký làm thẻ căn cước online hoặc làm căn cước ở đâu theo quy định.

Nếu hai bên chỉ muốn tách ra thì người muốn rời đi tự đăng ký thường trú nơi mới. Đây là cách êm thấm, nhanh hơn nhiều so với việc đề nghị xóa.

Câu hỏi thường gặp

Đơn phương cắt hộ khẩu của vợ/chồng cũ sau ly hôn có được không?

Không. Ly hôn không phải căn cứ để xóa đăng ký thường trú. Bạn chỉ đề nghị được nếu người đó thuộc trường hợp luật định, ví dụ vắng mặt liên tục từ 12 tháng trở lên mà không đăng ký tạm trú hoặc khai báo tạm vắng, hoặc chỉ ở nhờ trên nhà thuộc sở hữu riêng của bạn.

Chủ nhà có quyền xóa thường trú của người ở nhờ không?

Có, khi người đó đã chấm dứt việc ở nhờ và chủ nhà không đồng ý cho giữ đăng ký thường trú. Chủ nhà nộp hồ sơ đề nghị cùng giấy tờ chứng minh quyền sở hữu đến Công an cấp xã.

Xóa đăng ký thường trú mất bao lâu và có mất phí không?

Thời hạn giải quyết là 05 ngày làm việc kể từ khi nhận hồ sơ hợp lệ. Thủ tục không thu lệ phí.

Tôi mua nhà nhưng hộ của chủ cũ vẫn đăng ký thường trú, phải làm sao?

Bạn là chủ sở hữu mới nên có thể nộp tờ khai CT01 và giấy tờ chứng minh quyền sở hữu tại Công an xã, phường nơi có nhà, đề nghị xóa thường trú của những người không còn cư trú. Có thể nộp trực tiếp hoặc trực tuyến qua VNeID, Cổng dịch vụ công.

Có thể nộp hồ sơ xóa thường trú online không?

Có. Hồ sơ có thể nộp trực tuyến qua Cổng dịch vụ công quốc gia, Cổng dịch vụ công Bộ Công an hoặc ứng dụng VNeID, ngoài ra còn nộp trực tiếp hoặc qua bưu chính công ích.

Tóm lại, “đơn phương cắt hộ khẩu” không còn là thủ tục riêng và không ai được tự ý thực hiện. Điều bạn có thể làm là đề nghị cơ quan đăng ký cư trú xóa đăng ký thường trú khi người kia thuộc đúng trường hợp tại Điều 24 Luật Cư trú 2020 và bạn có đủ giấy tờ chứng minh. Nếu hai bên tranh chấp quyền sở hữu nhà, hãy xác định rõ quyền của mình trước khi làm hồ sơ.

Lưu ý: Nội dung bài viết mang tính chất tham khảo, được biên soạn theo quy định pháp luật tại thời điểm cập nhật. Với vụ việc cụ thể, bạn nên liên hệ cơ quan có thẩm quyền hoặc luật sư để được hướng dẫn chính xác. Xem miễn trừ trách nhiệm.

Ban biên tập Luật Sư X

Có thể bạn quan tâm

Xem tất cả →