Công chức làm việc trong cơ quan của Đảng, Nhà nước, Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị – xã hội, được tuyển dụng vào vị trí việc làm và hưởng lương từ ngân sách nhà nước. Viên chức làm việc tại đơn vị sự nghiệp công lập theo hợp đồng làm việc, hưởng lương từ quỹ lương của đơn vị và các nguồn thu hợp pháp khác. Hai nhóm này do hai luật khác nhau điều chỉnh.
Tóm tắt nhanh
- Công chức: làm trong cơ quan hành chính, Đảng, đoàn thể ở cấp trung ương, cấp tỉnh, cấp xã; chịu điều chỉnh của Luật Cán bộ, công chức 2025.
- Viên chức: làm trong đơn vị sự nghiệp công lập (trường học, bệnh viện, viện nghiên cứu…); chịu điều chỉnh của Luật Viên chức 2025 (hiệu lực từ 01/07/2026).
- Công chức được tuyển dụng và quản lý theo chế độ công vụ. Viên chức ký hợp đồng làm việc với người đứng đầu đơn vị.
- Từ 01/07/2025 không còn công chức cấp huyện vì chính quyền địa phương chỉ còn hai cấp.
Công chức là gì theo quy định hiện hành?
Luật Cán bộ, công chức 2025 (Luật số 80/2025/QH15) quy định công chức là công dân Việt Nam được tuyển dụng vào vị trí việc làm trong các nhóm cơ quan, tổ chức sau:
- Cơ quan của Đảng Cộng sản Việt Nam, Nhà nước, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức chính trị – xã hội ở trung ương, cấp tỉnh, cấp xã.
- Cơ quan, đơn vị thuộc Quân đội nhân dân mà không phải sĩ quan, quân nhân chuyên nghiệp, công nhân hay viên chức quốc phòng.
- Cơ quan, đơn vị thuộc Công an nhân dân mà không phải sĩ quan, hạ sĩ quan, chiến sĩ phục vụ theo chế độ chuyên nghiệp hay công nhân công an.
- Một số trường hợp khác theo luật, ví dụ người làm việc trong tổ chức cơ yếu nhưng không phải người làm công tác cơ yếu.
Công chức hưởng lương từ ngân sách nhà nước.
Lưu ý: Luật 2025 không còn nhắc đến cán bộ, công chức làm việc ở cấp huyện, quận, thị xã, thành phố thuộc tỉnh. Hệ thống chỉ còn ba cấp: trung ương, tỉnh và xã. Cán bộ, công chức cấp xã nay thuộc cùng một chế độ công vụ với cấp tỉnh. Công chức được tuyển dụng vào vị trí việc làm, không còn cách diễn đạt “bổ nhiệm vào ngạch” như luật cũ.
Công chức khác cán bộ ở điểm nào?
Cán bộ là người được bầu cử, phê chuẩn, bổ nhiệm hoặc chỉ định giữ chức vụ, chức danh theo nhiệm kỳ. Công chức là người được tuyển dụng vào vị trí việc làm, không gắn với nhiệm kỳ. Hai nhóm cùng nằm trong Luật Cán bộ, công chức nhưng là hai đối tượng khác nhau.
Viên chức là gì theo quy định hiện hành?
Trước đây, Luật Viên chức 2010 (sửa đổi 2019) định nghĩa viên chức là công dân Việt Nam được tuyển dụng theo vị trí việc làm, làm việc tại đơn vị sự nghiệp công lập theo chế độ hợp đồng làm việc và hưởng lương từ quỹ lương của đơn vị.
Hiện nay, Luật Viên chức 2025 (Luật số 129/2025/QH15) có hiệu lực từ 01/07/2026 và thay thế luật cũ. Khái niệm vẫn giữ các yếu tố trên. Luật mới bổ sung rõ là viên chức hưởng lương từ quỹ lương của đơn vị sự nghiệp công lập và từ các nguồn thu hợp pháp khác theo quy định của pháp luật. Đơn vị sự nghiệp công lập gồm trường học công, bệnh viện công, viện nghiên cứu, trung tâm văn hóa, thư viện, bảo tàng…
Bảng so sánh công chức và viên chức
| Tiêu chí | Công chức | Viên chức |
|---|---|---|
| Văn bản chính | Luật Cán bộ, công chức 2025 (hiệu lực từ 01/07/2025) | Luật Viên chức 2025 (hiệu lực từ 01/07/2026) |
| Nơi làm việc | Cơ quan của Đảng, Nhà nước, Mặt trận Tổ quốc, tổ chức chính trị – xã hội; cơ quan, đơn vị thuộc quân đội, công an trong phạm vi luật định | Đơn vị sự nghiệp công lập |
| Hình thức quan hệ làm việc | Được tuyển dụng vào vị trí việc làm, chịu sự quản lý theo chế độ công vụ | Ký hợp đồng làm việc với người đứng đầu đơn vị sự nghiệp công lập |
| Nguồn lương | Ngân sách nhà nước | Quỹ lương của đơn vị sự nghiệp công lập và nguồn thu hợp pháp khác |
| Tính chất công việc | Thực thi quyền lực nhà nước, quản lý nhà nước, tham mưu, thực thi công vụ | Cung cấp dịch vụ công: giáo dục, y tế, khoa học, văn hóa… |
| Phương thức tuyển dụng | Thi tuyển hoặc xét tuyển, kèm một số trường hợp tiếp nhận theo luật | Thi tuyển hoặc xét tuyển theo nhóm đối tượng, kèm một số trường hợp tiếp nhận không qua thi tuyển |
| Chấm dứt quan hệ | Thôi việc, nghỉ hưu, buộc thôi việc theo quy định về công chức | Chấm dứt hợp đồng làm việc, thôi việc, nghỉ hưu |
Tuyển dụng công chức và viên chức khác nhau thế nào?
Tuyển dụng công chức
Luật 2025 yêu cầu người trúng tuyển phải đáp ứng ngay yêu cầu của vị trí việc làm. Phương thức chính là thi tuyển, kèm xét tuyển cho một số nhóm đối tượng. Nghị định 170/2025/NĐ-CP quy định chi tiết, ví dụ xét tuyển với người cam kết tình nguyện làm việc từ đủ 5 năm trở lên ở vùng có điều kiện kinh tế – xã hội đặc biệt khó khăn. Luật cũng cho phép thu hút chuyên gia, nhà khoa học hoặc người có kinh nghiệm đáp ứng ngay vị trí việc làm.
Tuyển dụng viên chức
Theo Luật Viên chức 2025, việc tuyển dụng được thực hiện bằng thi tuyển hoặc xét tuyển đối với từng nhóm đối tượng do Chính phủ quy định. Luật mới bổ sung hình thức tiếp nhận không qua thi tuyển với một số đối tượng như chuyên gia, nhà khoa học, người có tài năng, năng khiếu đặc biệt hoặc người có kinh nghiệm phù hợp với vị trí việc làm. Nghị định 259/2026/NĐ-CP hướng dẫn việc tuyển dụng, sử dụng và quản lý viên chức. Người đứng đầu đơn vị sự nghiệp công lập căn cứ kết quả tuyển dụng để ký hợp đồng làm việc.
Lưu ý: Người đang là cán bộ, công chức, viên chức hoặc người hưởng lương trong quân đội, công an, cơ yếu, nếu đủ tiêu chuẩn của vị trí việc làm và được cơ quan có thẩm quyền đồng ý bằng văn bản, có thể chuyển sang làm viên chức mà không phải qua tuyển dụng thông thường. Khi đăng ký dự tuyển, bạn nên đọc kỹ thông báo của cơ quan tuyển dụng về điều kiện cụ thể. Độ tuổi tối thiểu tham gia lao động được nêu trong bài độ tuổi lao động tối thiểu theo quy định mới nhất.
Hợp đồng làm việc của viên chức
Đây là điểm khác biệt rõ nhất. Hợp đồng làm việc là thỏa thuận bằng văn bản giữa viên chức (hoặc người được tuyển dụng) với người đứng đầu đơn vị sự nghiệp công lập. Hợp đồng quy định vị trí việc làm, tiền lương, chế độ đãi ngộ, điều kiện làm việc, quyền và nghĩa vụ. Hợp đồng có hai loại:
- Hợp đồng xác định thời hạn: hai bên thỏa thuận thời điểm chấm dứt theo quy định về lao động.
- Hợp đồng không xác định thời hạn: hai bên không xác định thời điểm chấm dứt.
Theo Nghị định 259/2026/NĐ-CP, viên chức được tuyển dụng từ 01/07/2020 đến 01/07/2026 mà đã ký hợp đồng xác định thời hạn từ hai lần trở lên có thể được ký hợp đồng không xác định thời hạn sau khi kết thúc lần thứ hai. Điều kiện là đáp ứng đầy đủ yêu cầu của vị trí việc làm và đơn vị vẫn còn nhu cầu. Viên chức tuyển dụng trước 01/07/2003 được quản lý như viên chức làm việc theo hợp đồng không xác định thời hạn.
Công chức không ký “hợp đồng làm việc” kiểu này. Họ được tuyển dụng và quản lý theo chế độ công vụ. Một hình thức khác là hợp đồng thực hiện nhiệm vụ công chức theo Nghị định 173/2025/NĐ-CP. Hình thức này dành cho nhân lực chất lượng cao, không đồng nghĩa với việc trở thành công chức.
Cảnh báo: Không nên nhầm “hợp đồng làm việc” của viên chức với hợp đồng lao động thông thường theo Bộ luật Lao động. Hai loại này có căn cứ pháp lý và cách chấm dứt khác nhau. Người làm “hợp đồng lao động” trong cơ quan, đơn vị công lập chưa chắc là công chức hoặc viên chức.
Lương, bảo hiểm và việc kinh doanh
Lương
Công chức hưởng lương theo ngạch, bậc và chế độ phụ cấp do Nhà nước quy định, chi từ ngân sách. Luật 2025 còn cho phép áp dụng thu nhập tăng thêm và tiền thưởng gắn với kết quả công việc. Viên chức hưởng lương từ quỹ lương của đơn vị sự nghiệp công lập. Luật Viên chức 2025 quản lý theo vị trí việc làm. Chậm nhất đến 01/07/2027, các đơn vị phải hoàn thành việc bố trí viên chức tuyển trước 01/07/2026 vào vị trí việc làm và xếp lương tương ứng.
Bảo hiểm xã hội
Cả công chức và viên chức đều thuộc diện tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc theo Luật Bảo hiểm xã hội 2024. Nếu bạn nghỉ việc và cân nhắc nhận bảo hiểm xã hội một lần, hãy xem bài cách tính bảo hiểm xã hội một lần trên VssID. Thu nhập từ lương là thu nhập chịu thuế thu nhập cá nhân. Bài tra cứu giảm trừ gia cảnh và người phụ thuộc giúp bạn nắm cách kê khai.
Hoạt động kinh doanh và nghề nghiệp ngoài giờ
Luật Viên chức 2025 mở rộng quyền cho viên chức: được ký hợp đồng lao động, hợp đồng dịch vụ, được góp vốn và tham gia quản lý, điều hành doanh nghiệp, cơ sở giáo dục, y tế ngoài công lập, nếu không xung đột lợi ích và pháp luật không cấm. Công chức vẫn chịu những hạn chế chặt hơn theo Luật Cán bộ, công chức và pháp luật về phòng, chống tham nhũng. Vì vậy, trước khi đứng tên doanh nghiệp hay làm thêm bên ngoài, bạn cần đối chiếu với quy định áp dụng cho đúng vị trí của mình.
Ví dụ phân biệt qua vị trí công việc
- Chuyên viên Sở Nội vụ cấp tỉnh: làm việc trong cơ quan nhà nước, tham mưu quản lý nhà nước, là công chức.
- Cán bộ, công chức UBND phường (xã) mới: thuộc cấp xã. Người được tuyển dụng vào vị trí việc làm là công chức. Chủ tịch, Bí thư… giữ chức vụ theo nhiệm kỳ là cán bộ.
- Giáo viên trường công lập: làm tại đơn vị sự nghiệp công lập, ký hợp đồng làm việc, là viên chức.
- Bác sĩ bệnh viện công: là viên chức. Nếu bác sĩ làm bệnh viện tư thì không thuộc nhóm này.
- Nhân viên hợp đồng lao động tại UBND: có thể làm việc trong cơ quan nhà nước nhưng chưa chắc là công chức. Cần xem họ có được tuyển dụng vào vị trí công chức hay không.
Trong công việc hằng ngày, cả hai nhóm đều dùng văn bản hành chính. Nếu bạn soạn công văn, đơn từ hoặc báo cáo, bài phong cách ngôn ngữ hành chính sẽ hữu ích. Khi cần xin nghỉ, bạn có thể tham khảo mẫu đơn xin nghỉ phép đơn giản.
Căn cứ pháp lý
Căn cứ pháp lý
- Luật Cán bộ, công chức 2025 (Luật số 80/2025/QH15), hiệu lực từ 01/07/2025, riêng quy định về đánh giá công chức thực hiện từ 01/01/2026.
- Luật Viên chức 2025 (Luật số 129/2025/QH15), hiệu lực từ 01/07/2026, thay thế Luật Viên chức 2010 (sửa đổi 2019).
- Nghị định 170/2025/NĐ-CP về tuyển dụng, sử dụng và quản lý công chức.
- Nghị định 173/2025/NĐ-CP về hợp đồng thực hiện nhiệm vụ công chức.
- Nghị định 259/2026/NĐ-CP quy định về tuyển dụng, sử dụng và quản lý viên chức.
- Luật Bảo hiểm xã hội 2024.
Thông tin cập nhật tháng 10/2026.
Câu hỏi thường gặp
Công chức và viên chức khác nhau cơ bản ở điểm nào?
Công chức làm trong cơ quan Đảng, Nhà nước, Mặt trận Tổ quốc, tổ chức chính trị – xã hội và hưởng lương từ ngân sách nhà nước. Viên chức làm trong đơn vị sự nghiệp công lập theo hợp đồng làm việc và hưởng lương từ quỹ lương của đơn vị.
Giáo viên, bác sĩ công lập là công chức hay viên chức?
Họ là viên chức, vì làm tại đơn vị sự nghiệp công lập như trường học, bệnh viện công. Nếu làm ở trường hoặc bệnh viện tư thì không thuộc nhóm viên chức.
Hiện nay còn công chức cấp huyện không?
Không. Từ 01/07/2025, chính quyền địa phương gồm hai cấp là tỉnh và xã. Luật Cán bộ, công chức 2025 chỉ còn quy định cán bộ, công chức ở trung ương, cấp tỉnh và cấp xã.
Viên chức có được ký hợp đồng không xác định thời hạn không?
Có. Hợp đồng làm việc của viên chức gồm hai loại là xác định thời hạn và không xác định thời hạn. Nghị định 259/2026/NĐ-CP quy định các trường hợp được ký loại không xác định thời hạn, ví dụ viên chức tuyển dụng trước 01/07/2003 hoặc đã ký hợp đồng xác định thời hạn hai lần trở lên trong giai đoạn nêu trên và đáp ứng điều kiện.
Viên chức có được làm kinh doanh không?
Theo Luật Viên chức 2025, viên chức được góp vốn, tham gia quản lý, điều hành doanh nghiệp, cơ sở giáo dục, y tế ngoài công lập nếu không xung đột lợi ích và pháp luật không cấm. Mỗi trường hợp cần đối chiếu với quy định cụ thể và nội quy của đơn vị.
Luật Viên chức 2025 có hiệu lực từ khi nào?
Luật có hiệu lực từ ngày 01/07/2026. Luật Viên chức 2010 (sửa đổi 2019) hết hiệu lực kể từ ngày đó.
Tóm lại, công chức thuộc bộ máy cơ quan nhà nước, Đảng và đoàn thể, hưởng lương ngân sách. Viên chức cung cấp dịch vụ công trong đơn vị sự nghiệp công lập, làm việc theo hợp đồng làm việc. Bạn cần xác định đúng vị trí của mình để áp dụng đúng luật về tuyển dụng, lương, kỷ luật và quyền lợi.
