Khi yêu cầu Tòa án tuyên bố một người mất năng lực hành vi dân sự, bạn thường phải trả hai khoản: lệ phí giải quyết việc dân sự tại Tòa án (mức 300.000 đồng theo Nghị quyết 326/2016/UBTVQH14) và chi phí giám định pháp y tâm thần do tổ chức giám định thu. Khoản thứ hai không có mức cố định chung, nên cần hỏi trực tiếp nơi giám định.
Tóm tắt nhanh
- Lệ phí Tòa án giải quyết yêu cầu tuyên bố mất năng lực hành vi dân sự: 300.000 đồng, người yêu cầu nộp tạm ứng bằng đúng mức này.
- Chi phí giám định pháp y tâm thần: người yêu cầu giám định nộp tạm ứng trước, thanh toán đủ khi nhận kết luận.
- Thông tư 35/2014/TT-BTC (mức 5,2 triệu đồng/ca nội trú…) đã hết hiệu lực, chỉ nên coi là mốc tham khảo.
- Từ 01/07/2025, Tòa án nhân dân khu vực nơi người bị yêu cầu cư trú giải quyết việc này.
- Người thuộc diện được miễn, giảm lệ phí (hộ nghèo, người cao tuổi, người khuyết tật… theo Nghị quyết 326) có thể làm đơn đề nghị.
Khi nào cần giám định người mất năng lực hành vi dân sự?
Theo Bộ luật Dân sự 2015, khi một người do bệnh tâm thần hoặc bệnh khác mà không thể nhận thức, làm chủ được hành vi thì Tòa án ra quyết định tuyên bố người đó mất năng lực hành vi dân sự. Tòa chỉ ra quyết định khi có yêu cầu của người có quyền, lợi ích liên quan hoặc cơ quan, tổ chức hữu quan, và trên cơ sở kết luận giám định pháp y tâm thần.
Vì vậy, “giám định người mất hành vi dân sự” thực chất là giám định pháp y tâm thần để xác định người đó còn hay không còn khả năng nhận thức và điều khiển hành vi trong vụ việc dân sự. Kết luận này là chứng cứ chính để Tòa quyết định.
Ví dụ: ông A, 68 tuổi, bị sa sút trí tuệ nặng, đứng tên mảnh đất cần chuyển nhượng để lo viện phí. Con trai ông muốn ký hợp đồng thay cha nhưng tổ chức công chứng yêu cầu quyết định của Tòa án. Người con phải nộp đơn yêu cầu, và nếu chưa có kết luận của cơ quan chuyên môn thì đề nghị Tòa trưng cầu giám định.
Các khoản tiền phải trả gồm những gì?
| Khoản tiền | Mức / cách tính | Nộp cho ai |
|---|---|---|
| Lệ phí sơ thẩm giải quyết việc dân sự | 300.000 đồng (tạm ứng bằng đúng mức lệ phí) | Nộp theo thông báo của Tòa án, thường qua cơ quan thi hành án dân sự và nộp lại biên lai cho Tòa |
| Chi phí giám định pháp y tâm thần | Do tổ chức giám định tạm tính theo hình thức giám định (tại phòng khám, nội trú, tại chỗ…) | Tổ chức giám định pháp y tâm thần được trưng cầu |
| Chi phí khác (đi lại, hồ sơ, bản sao giấy tờ) | Tùy thực tế | Người yêu cầu tự chi trả |
Hai khoản đầu là bắt buộc trong đa số hồ sơ. Khoản chi phí giám định biến động nhiều hơn vì phụ thuộc hình thức giám định và nơi thực hiện.
Lệ phí Tòa án là bao nhiêu?
Yêu cầu tuyên bố một người mất năng lực hành vi dân sự là việc dân sự, áp dụng lệ phí sơ thẩm giải quyết việc dân sự 300.000 đồng theo Nghị quyết 326/2016/UBTVQH14 (nghị quyết vẫn đang áp dụng). Mức này giống với các yêu cầu tuyên bố mất tích, hạn chế năng lực hành vi dân sự.
- Tạm ứng lệ phí: bằng đúng mức lệ phí, tức 300.000 đồng.
- Thời hạn nộp: trong 05 ngày làm việc kể từ ngày nhận thông báo của Tòa án về việc nộp tạm ứng.
- Người chịu lệ phí: thông thường là người yêu cầu. Trong nhiều quyết định giải quyết việc dân sự, Tòa tuyên người yêu cầu chịu 300.000 đồng và trừ vào khoản tạm ứng đã nộp.
- Đơn vị nộp tiền: sau khi sắp xếp bộ máy thi hành án và tòa án, bạn nên làm đúng theo nội dung thông báo nộp tạm ứng của Tòa án thụ lý để biết nơi nộp.
Chi phí giám định pháp y tâm thần hiện nay
Mức phí cũ theo Thông tư 35/2014/TT-BTC
Trước đây, Bộ Tài chính quy định phí giám định tư pháp lĩnh vực pháp y tâm thần tại Thông tư 35/2014/TT-BTC (hiệu lực từ 08/05/2014). Mức thu khi đó là:
| Hình thức giám định | Mức thu (đồng) – chỉ để tham khảo |
|---|---|
| Giám định nội trú | 5.200.000 |
| Giám định tại phòng khám | 3.100.000 |
| Giám định tại chỗ | 4.000.000 |
| Giám định tại hội đồng xét xử | 4.000.000 |
| Giám định vắng mặt | 50.000 |
Cảnh báo: cơ sở dữ liệu pháp luật ghi nhận Thông tư 35/2014/TT-BTC đã hết hiệu lực từ 30/12/2016. Nhiều bài viết cũ trên mạng vẫn dẫn bảng này, nhưng bạn không nên coi đó là mức thu hiện hành.
Hiện nay áp dụng thế nào?
Hiện không còn một bảng “lệ phí giám định” thống nhất như trước. Tổ chức giám định (Viện Pháp y tâm thần, trung tâm pháp y tâm thần cấp tỉnh, bệnh viện có giám định viên pháp y tâm thần…) sẽ tạm tính chi phí theo hình thức giám định và quy định hiện hành. Công tác giám định pháp y tâm thần đang được Bộ Y tế hướng dẫn thêm bằng Thông tư 08/2026/TT-BYT (tiêu chuẩn giám định viên, quy trình giám định).
Lưu ý: nếu Tòa án trưng cầu giám định, hãy hỏi Thẩm phán hoặc thư ký phụ trách số tiền tạm ứng chi phí giám định mà tổ chức giám định đã thông báo. Nếu bạn tự đến giám định trước, hãy hỏi tổ chức giám định về mức thu, thời gian và hồ sơ cần mang theo trước khi đưa người bệnh đi.
Cần phân biệt: chi phí giám định pháp y tâm thần khác với chi phí khám, chữa bệnh. Quỹ bảo hiểm y tế thường không thanh toán dịch vụ giám định pháp y tâm thần, nên khoản này do người yêu cầu giám định chi trả.
Ai nộp, ai chịu chi phí giám định?
Pháp luật tố tụng dân sự tách hai việc: ai tạm ứng và ai chịu cuối cùng.
- Ai tạm ứng: người yêu cầu Tòa án trưng cầu giám định phải nộp tiền tạm ứng. Khi Tòa tự thấy cần thiết và quyết định trưng cầu, người yêu cầu giải quyết việc dân sự là người nộp tạm ứng.
- Ai chịu cuối cùng: theo Điều 161 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015, người yêu cầu trưng cầu giám định phải chịu chi phí nếu kết quả giám định cho thấy yêu cầu của họ không có căn cứ. Các bên cũng có thể thỏa thuận khác.
- Tự đi giám định: nếu Tòa không chấp nhận trưng cầu và bạn tự yêu cầu tổ chức giám định, việc nộp tạm ứng thực hiện theo Luật Giám định tư pháp.
Trong thực tế, đây là việc không có “bên thua – bên thắng” rõ như tranh chấp. Vì vậy, người thân đứng đơn thường là người chi trả cả lệ phí lẫn chi phí giám định.
Trường hợp được miễn, giảm
Nghị quyết 326/2016/UBTVQH14 có quy định miễn, giảm tạm ứng lệ phí và lệ phí Tòa án cho một số đối tượng như người thuộc hộ nghèo, người cao tuổi, người khuyết tật… Người đề nghị làm đơn gửi Tòa án có thẩm quyền, kèm giấy tờ chứng minh thuộc diện được miễn, giảm.
Với chi phí giám định, quy định trước đây có miễn cho một số đối tượng như thương binh, thân nhân liệt sĩ, người nghèo, người già cô đơn không nơi nương tựa, trẻ em mồ côi, người khuyết tật. Hiện nay bạn nên hỏi lại tổ chức giám định về chính sách miễn, giảm đang áp dụng và hồ sơ chứng minh cần nộp.
Trình tự nộp đơn và giám định
- Bước 1 – Chuẩn bị đơn: đơn yêu cầu giải quyết việc dân sự theo mẫu số 01-VDS ban hành kèm Nghị quyết 04/2018/NQ-HĐTP, nêu đủ nội dung theo khoản 2 Điều 362 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015.
- Bước 2 – Chuẩn bị tài liệu: giấy tờ nhân thân của người bị yêu cầu (giấy khai sinh, thẻ căn cước hoặc CCCD còn giá trị, giấy đăng ký kết hôn nếu có); giấy tờ chứng minh bạn là người có quyền yêu cầu; bệnh án, kết luận của cơ quan chuyên môn (nếu có). Nếu chưa có kết luận, bạn đề nghị Tòa trưng cầu giám định.
- Bước 3 – Nộp đơn: gửi tại Tòa án nhân dân khu vực nơi người bị yêu cầu cư trú hoặc làm việc. Từ 01/07/2025, Tòa án nhân dân khu vực thay Tòa án cấp huyện trước đây.
- Bước 4 – Nộp tạm ứng: nhận thông báo của Tòa, nộp tạm ứng lệ phí 300.000 đồng và nộp lại biên lai.
- Bước 5 – Giám định: Tòa ra quyết định trưng cầu, kèm hồ sơ như sơ yếu lý lịch của người được giám định, nội dung vụ việc và giấy tờ liên quan. Người bị giám định đến tổ chức giám định theo lịch hẹn.
- Bước 6 – Phiên họp: sau khi có kết luận, Tòa mở phiên họp giải quyết việc dân sự có sự tham gia của Viện kiểm sát. Nếu chấp nhận đơn, Tòa ra quyết định tuyên bố mất năng lực hành vi dân sự.
Hồ sơ giám định thường cần sơ yếu lý lịch của đối tượng. Bạn có thể tham khảo mẫu sơ yếu lý lịch có xác nhận và hướng dẫn chứng thực sơ yếu lý lịch ở đâu theo quy định hiện hành để chuẩn bị đúng.
Cảnh báo: tuyệt đối không nhờ người khác làm giả, mua hoặc sửa kết luận giám định, bệnh án để “cho nhanh”. Đó là hành vi vi phạm pháp luật, có thể bị xử lý hành chính hoặc hình sự và quyết định của Tòa có thể bị hủy. Tương tự, giấy tờ y tế cũng phải do cơ sở có thẩm quyền cấp (xem thêm việc mua giấy khám sức khỏe có được không).
Việc giám định tâm thần liên quan đến thân thể và quyền cá nhân của người được giám định, nên phải thực hiện đúng quy trình do Tòa án trưng cầu. Bạn có thể đọc thêm về quyền bất khả xâm phạm về thân thể của công dân để hiểu giới hạn này.
Sau khi Tòa tuyên bố: giám hộ và những việc cần làm
Khi có quyết định tuyên bố mất năng lực hành vi dân sự có hiệu lực, giao dịch dân sự của người đó do người đại diện theo pháp luật xác lập, thực hiện. Người này thường là người giám hộ. Nếu sau đó người bệnh hồi phục, Tòa có thể hủy quyết định theo yêu cầu của chính họ, người có quyền, lợi ích liên quan hoặc cơ quan, tổ chức hữu quan.
Quyết định của Tòa cũng ảnh hưởng đến các quan hệ gia đình. Ví dụ, khi một bên vợ, chồng mất năng lực hành vi dân sự và bị bên kia bạo lực, cha mẹ hoặc người thân thích có thể yêu cầu ly hôn. Xem thêm điều kiện ly hôn đơn phương và thủ tục ly hôn, giấy tờ và nơi nộp hồ sơ.
Căn cứ pháp lý
- Bộ luật Dân sự 2015 (Điều 22 về mất năng lực hành vi dân sự).
- Bộ luật Tố tụng dân sự 2015, sửa đổi, bổ sung bởi Luật sửa đổi Bộ luật Tố tụng dân sự… năm 2025 (hiệu lực 01/07/2025, thẩm quyền của Tòa án nhân dân khu vực); Điều 161 về nghĩa vụ chịu chi phí giám định; các quy định về giải quyết yêu cầu tuyên bố mất năng lực hành vi dân sự.
- Luật Giám định tư pháp 2012 (sửa đổi, bổ sung 2020).
- Nghị quyết 326/2016/UBTVQH14 về mức thu, miễn, giảm, thu, nộp, quản lý và sử dụng án phí và lệ phí Tòa án.
- Nghị quyết 04/2018/NQ-HĐTP về biểu mẫu trong giải quyết việc dân sự (mẫu 01-VDS).
- Thông tư 08/2026/TT-BYT của Bộ Y tế về giám định pháp y tâm thần.
- Thông tư 35/2014/TT-BTC (đã hết hiệu lực) – nêu để tham khảo mức phí cũ.
Thông tin cập nhật tháng 10/2026. Mức chi phí giám định cụ thể có thể thay đổi theo từng tổ chức giám định và từng thời điểm.
Câu hỏi thường gặp
Lệ phí tuyên bố một người mất năng lực hành vi dân sự là bao nhiêu?
Lệ phí sơ thẩm giải quyết việc dân sự là 300.000 đồng theo Nghị quyết 326/2016/UBTVQH14. Bạn nộp tạm ứng bằng đúng mức này sau khi nhận thông báo của Tòa án.
Giám định tâm thần để tuyên bố mất năng lực hành vi dân sự hết bao nhiêu tiền?
Không có mức cố định chung hiện hành. Thông tư 35/2014/TT-BTC (từ 50.000 đồng đến 5,2 triệu đồng tùy hình thức) đã hết hiệu lực. Bạn cần hỏi tổ chức giám định hoặc Tòa án về số tiền tạm ứng cụ thể.
Tôi có thể tự đi giám định tâm thần rồi nộp kết luận cho Tòa không?
Kết luận của cơ quan chuyên môn có thẩm quyền có thể được nộp kèm đơn. Nếu bạn không có kết luận đó, bạn có thể đề nghị Tòa án trưng cầu giám định. Tòa sẽ đánh giá chứng cứ và quyết định có chấp nhận hay không.
Hộ nghèo có được miễn lệ phí không?
Có thể. Nghị quyết 326/2016/UBTVQH14 có quy định miễn, giảm lệ phí Tòa án cho một số đối tượng. Bạn cần làm đơn đề nghị kèm giấy tờ chứng minh và nộp cho Tòa án có thẩm quyền.
Nộp đơn yêu cầu ở đâu sau khi bỏ cấp huyện?
Từ 01/07/2025, bạn nộp tại Tòa án nhân dân khu vực nơi người bị yêu cầu cư trú hoặc làm việc, trực tiếp hoặc qua đường bưu điện. Hãy kiểm tra địa chỉ và phạm vi quản lý của Tòa khu vực tại tỉnh, thành phố bạn đang sống.
Tóm lại, khoản tiền chắc chắn trong thủ tục này là lệ phí Tòa án 300.000 đồng, còn chi phí giám định pháp y tâm thần phải hỏi theo từng tổ chức giám định vì bảng phí năm 2014 đã hết hiệu lực. Bạn nên chuẩn bị đủ đơn, giấy tờ nhân thân và chứng cứ bệnh lý để tránh phải giám định hoặc bổ sung nhiều lần.
