Hợp đồng bảo đảm tiền vay là gì? Nội dung, hình thức, mẫu 2026

Biên soạn:

· Cập nhật:

Hợp đồng bảo đảm tiền vay là gì? Nội dung, hình thức, mẫu 2026

Hợp đồng bảo đảm tiền vay là thỏa thuận giữa bên bảo đảm và bên cho vay (bên nhận bảo đảm), trong đó bên bảo đảm dùng tài sản hoặc cam kết của mình để bảo đảm khoản vay được trả đúng hạn. Nếu bên vay không trả nợ, bên cho vay có quyền xử lý tài sản hoặc yêu cầu người bảo lãnh trả thay. Hợp đồng này là hợp đồng phụ, đi kèm hợp đồng vay.

Tóm tắt nhanh

  • Các biện pháp bảo đảm phổ biến cho khoản vay: thế chấp, cầm cố, bảo lãnh, tín chấp (theo Bộ luật Dân sự 2015).
  • Hợp đồng thế chấp quyền sử dụng đất, nhà đất phải được công chứng hoặc chứng thực (Luật Đất đai 2024).
  • Hợp đồng bảo đảm có hiệu lực từ lúc giao kết (hoặc từ lúc công chứng, chứng thực nếu thuộc trường hợp phải công chứng); đăng ký chỉ quyết định hiệu lực đối với người thứ ba.
  • Lãi suất vay thỏa thuận không vượt 20%/năm; phần vượt không có hiệu lực.
  • Khi bên vay vi phạm, các bên xử lý tài sản theo thỏa thuận hoặc khởi kiện ra Tòa án.

Hợp đồng bảo đảm tiền vay là gì?

Pháp luật dân sự không dùng riêng tên “hợp đồng bảo đảm tiền vay”. Đây là cách gọi thông dụng cho hợp đồng bảo đảm thực hiện nghĩa vụ trả nợ trong quan hệ vay tài sản. Theo Nghị định 21/2021/NĐ-CP, hợp đồng bảo đảm gồm hợp đồng cầm cố, thế chấp, đặt cọc, ký cược, ký quỹ, mua bán tài sản có bảo lưu quyền sở hữu, bảo lãnh và tín chấp. Với khoản vay, bạn gặp nhiều nhất là thế chấp, cầm cố, bảo lãnh và tín chấp.

Tóm tắt nhanh: Hợp đồng bảo đảm tiền vay là gì? Nội dung, hình thức, mẫu 2026
Tóm tắt nhanh – Hợp đồng bảo đảm tiền vay là gì? Nội dung, hình thức, mẫu 2026

Các bên tham gia gồm:

  • Bên có nghĩa vụ được bảo đảm: người đi vay.
  • Bên bảo đảm: người dùng tài sản hoặc uy tín của mình để bảo đảm. Có thể là chính người vay hoặc một người thứ ba (bố mẹ, bạn bè, doanh nghiệp…).
  • Bên nhận bảo đảm: người cho vay (ngân hàng, tổ chức tín dụng, cá nhân).

Hợp đồng bảo đảm có thể là thỏa thuận hai bên (bên bảo đảm và bên nhận bảo đảm) hoặc ba bên (thêm người vay). Nếu vay cá nhân, hợp đồng vay và hợp đồng bảo đảm có thể gộp chung một văn bản, nhưng nên tách rõ các phần để dễ xử lý khi có tranh chấp. Cách viết giấy vay đơn giản bạn có thể xem thêm tại mẫu giấy ghi nợ viết tay.

Các biện pháp bảo đảm khoản vay phổ biến

Biện pháp Bản chất Ví dụ thực tế
Thế chấp Bên bảo đảm dùng tài sản của mình bảo đảm nghĩa vụ và không giao tài sản cho bên nhận bảo đảm. Vay ngân hàng bằng sổ đỏ, sổ hồng; thế chấp ô tô nhưng vẫn sử dụng xe.
Cầm cố Bên bảo đảm giao tài sản cho bên nhận cầm cố giữ để bảo đảm nghĩa vụ. Giao vàng, xe máy, giấy tờ có giá cho bên cho vay giữ đến khi trả nợ.
Bảo lãnh Người thứ ba (bên bảo lãnh) cam kết thực hiện nghĩa vụ thay nếu bên vay không trả. Bố mẹ bảo lãnh cho con vay mua nhà.
Tín chấp Tổ chức chính trị – xã hội tại cơ sở bảo đảm cho cá nhân, hộ gia đình nghèo vay vốn tại tổ chức tín dụng. Vay vốn chính sách thông qua tổ chức hội, đoàn thể.

Ngoài ra, nếu bên cho vay chỉ dựa trên uy tín, thu nhập của người vay mà không có tài sản bảo đảm thì đó là khoản vay tín chấp theo cách gọi của ngân hàng (vay tín chấp tiêu dùng). Cách gọi này khác với “tín chấp” như một biện pháp bảo đảm trong Bộ luật Dân sự nêu ở trên, bạn cần phân biệt.

Hợp đồng bảo đảm cần có những nội dung gì?

Các bên được tự thỏa thuận nội dung nếu không trái luật và đạo đức xã hội. Một hợp đồng bảo đảm khoản vay rõ ràng thường có:

Hợp đồng bảo đảm cần có những nội dung gì? (7 bước) – Hợp đồng bảo đảm tiền vay là gì? Nội dung, hình thức, mẫu 2026
Sơ đồ: Hợp đồng bảo đảm cần có những nội dung gì?
  1. Thông tin các bên: họ tên, số định danh cá nhân (số thẻ căn cước/CCCD), địa chỉ, người đại diện nếu là tổ chức. Bạn có thể tham khảo cách kiểm tra số thẻ tại tra cứu số thẻ căn cước công dân online.
  2. Nghĩa vụ được bảo đảm: số tiền gốc, lãi, phí, thời hạn trả, thông tin hợp đồng vay (số, ngày). Có thể bảo đảm một phần hoặc toàn bộ nghĩa vụ, kể cả nghĩa vụ trong tương lai nếu hai bên thỏa thuận.
  3. Mô tả tài sản bảo đảm: tên, đặc điểm, số giấy chứng nhận, địa chỉ thửa đất, biển số, số khung, số máy… đủ để xác định tài sản. Với tài sản có đăng ký, cần khớp thông tin trên giấy chứng nhận.
  4. Giá trị tài sản (nếu có định giá) và phạm vi bảo đảm.
  5. Quyền, nghĩa vụ các bên: giữ gìn tài sản, mua bảo hiểm (nếu thỏa thuận), không chuyển nhượng khi chưa được đồng ý, thông báo khi tài sản bị hư hỏng.
  6. Trường hợp xử lý tài sản: khi nào được xử lý, phương thức xử lý (bán đấu giá, tự bán, nhận chính tài sản…), thứ tự thanh toán.
  7. Giải quyết tranh chấp, hiệu lực, số bản và chữ ký. Hợp đồng nhiều trang nên ký nháy hoặc đóng dấu giáp lai (đối với tổ chức có con dấu) để tránh bị thay trang.

Có phải công chứng, đăng ký không?

Hợp đồng thế chấp có bắt buộc công chứng không?

Tùy tài sản. Theo Luật Đất đai 2024 (khoản 3 Điều 27), hợp đồng thế chấp quyền sử dụng đất, hoặc quyền sử dụng đất và tài sản gắn liền với đất phải được công chứng hoặc chứng thực, trừ trường hợp luật có quy định khác. Công chứng tại tổ chức hành nghề công chứng; chứng thực tại UBND cấp xã (hiện không còn UBND cấp huyện sau khi tổ chức chính quyền địa phương hai cấp từ 01/07/2025). Với các tài sản khác như xe, máy móc, vàng, giấy tờ có giá, pháp luật không bắt buộc công chứng mọi hợp đồng; các bên có thể công chứng theo yêu cầu để tăng độ an toàn.

Lưu ý: Một số văn bản đang được lấy ý kiến về việc bỏ yêu cầu công chứng bắt buộc với giao dịch đất đai, nhưng đó mới là dự thảo. Đến tháng 10/2026, bạn vẫn cần làm theo Luật Đất đai 2024 hiện hành.

Hợp đồng bảo đảm có phải đăng ký không?

Có những trường hợp bắt buộc đăng ký, chủ yếu là thế chấp quyền sử dụng đất, thế chấp tài sản gắn liền với đất đã được chứng nhận quyền sở hữu trên giấy chứng nhận, cầm cố/thế chấp tàu bay, thế chấp tàu biển. Việc đăng ký thực hiện theo Nghị định 99/2022/NĐ-CP (hiệu lực từ 15/01/2023), được sửa đổi bởi Nghị định 18/2026/NĐ-CP theo hướng đơn giản hóa hồ sơ, khai thác dữ liệu thay giấy tờ bản giấy. Các trường hợp khác (ví dụ thế chấp xe, động sản) có thể đăng ký theo thỏa thuận hoặc theo yêu cầu của bên nhận bảo đảm để có hiệu lực đối với người thứ ba.

Nếu tài sản là đất, bạn cần chắc chắn quyền sử dụng đất hợp pháp. Giao dịch bằng giấy viết tay thường rủi ro, xem thêm cách làm giấy tờ mua bán đất viết tay theo quy định.

Nếu cần chứng thực bản sao hoặc chữ ký giấy tờ đi kèm hồ sơ, bạn xem thêm hướng dẫn chứng thực giấy tờ ở đâu theo quy định hiện hành.

Hiệu lực của hợp đồng và hiệu lực đối với người thứ ba

Cần phân biệt hai khái niệm mà Nghị định 21/2021/NĐ-CP đã tách bạch:

  • Hiệu lực của hợp đồng bảo đảm: nếu hợp đồng được công chứng, chứng thực (theo luật hoặc theo yêu cầu) thì có hiệu lực từ thời điểm công chứng, chứng thực. Các trường hợp còn lại có hiệu lực theo thỏa thuận, nếu không thỏa thuận thì từ lúc giao kết.
  • Hiệu lực đối kháng với người thứ ba: biện pháp bảo đảm chỉ có hiệu lực này khi hợp đồng bảo đảm đã có hiệu lực. Thông thường nó phát sinh từ lúc đăng ký (với tài sản phải đăng ký hoặc đăng ký theo thỏa thuận) hoặc từ lúc bên nhận bảo đảm nắm giữ tài sản (với cầm cố).

Ý nghĩa thực tế: nếu bạn nhận thế chấp mà không đăng ký, hợp đồng giữa hai bên vẫn có giá trị, nhưng khi tài sản bị bán, bị thế chấp lần nữa cho người khác thì quyền ưu tiên của bạn có thể bị người khác phản đối.

Cảnh báo: Tài sản chung của vợ chồng (ví dụ sổ đỏ chỉ đứng tên một người nhưng hình thành trong hôn nhân) phải có sự đồng ý của cả hai vợ chồng. Thiếu chữ ký hợp lệ của một bên có nguy cơ khiến hợp đồng thế chấp bị Tòa án tuyên vô hiệu.

Xử lý tài sản bảo đảm khi không trả được nợ

Khi đến hạn mà bên vay không trả hoặc vi phạm cam kết, bên nhận bảo đảm có quyền xử lý tài sản theo thỏa thuận trong hợp đồng, hoặc theo quy định của pháp luật. Các phương thức thường gặp:

  • Bán đấu giá tài sản;
  • Bên nhận bảo đảm tự bán tài sản (nếu hai bên đã thỏa thuận);
  • Bên nhận bảo đảm nhận chính tài sản để thay thế cho nghĩa vụ trả nợ;
  • Khởi kiện ra Tòa án (hiện là Tòa án nhân dân khu vực, tòa án cấp tỉnh tùy thẩm quyền) khi không thỏa thuận được.

Trước khi xử lý, bên nhận bảo đảm phải thông báo cho bên bảo đảm trong thời hạn hợp lý. Khoản tiền thu được dùng để thanh toán nghĩa vụ; nếu còn dư phải trả lại bên bảo đảm, nếu thiếu thì bên vay vẫn phải trả phần còn lại. Với khoản vay tại tổ chức tín dụng, việc xử lý tài sản còn chịu điều chỉnh bởi Luật Các tổ chức tín dụng và hợp đồng tín dụng cụ thể.

Mẫu hợp đồng thế chấp tham khảo

Dưới đây là mẫu rút gọn để bạn hình dung bố cục. Mẫu mang tính tham khảo, cần điều chỉnh theo từng tài sản; đối với bất động sản, hợp đồng phải được công chứng hoặc chứng thực.

MẪU HỢP ĐỒNG THẾ CHẤP TÀI SẢN BẢO ĐẢM KHOẢN VAY

CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM
Độc lập – Tự do – Hạnh phúc

HỢP ĐỒNG THẾ CHẤP TÀI SẢN
Số: …/…

Hôm nay, ngày … tháng … năm …, tại …, chúng tôi gồm:

BÊN THẾ CHẤP (Bên A): Ông/Bà …………; sinh năm …; số định danh cá nhân/CCCD: …………; cấp ngày … tại …; địa chỉ cư trú: …………

BÊN NHẬN THẾ CHẤP (Bên B): Ông/Bà/Tổ chức …………; số định danh/ĐKKD: …………; địa chỉ: …………; đại diện (nếu có): …………

Hai bên thỏa thuận ký hợp đồng thế chấp với các điều khoản sau:

Điều 1. Nghĩa vụ được bảo đảm
Bên A thế chấp tài sản để bảo đảm nghĩa vụ của Ông/Bà … (bên vay) theo Hợp đồng vay số … ngày …, gồm: tiền gốc …… đồng; lãi theo hợp đồng vay; tiền phạt, bồi thường (nếu có). Thời hạn trả nợ: đến ngày …

Điều 2. Tài sản thế chấp
Tài sản: ………… (mô tả loại, vị trí, diện tích/biển số/số khung, số máy…). Giấy chứng nhận/giấy đăng ký số: …………, do … cấp ngày … Giá trị tài sản (theo thỏa thuận): …… đồng. Bên A cam kết tài sản thuộc quyền sở hữu, sử dụng hợp pháp, không tranh chấp, không bị kê biên và chưa dùng bảo đảm cho nghĩa vụ khác (hoặc đã bảo đảm cho nghĩa vụ: ………).

Điều 3. Quyền và nghĩa vụ của Bên A
Giữ gìn, bảo quản tài sản; không bán, tặng cho, cho thuê, thế chấp tiếp khi chưa có sự đồng ý bằng văn bản của Bên B; thông báo kịp thời khi tài sản có nguy cơ bị hư hỏng, mất giá trị hoặc bị tranh chấp; giao giấy tờ gốc theo thỏa thuận (nếu có); phối hợp đăng ký biện pháp bảo đảm.

Điều 4. Quyền và nghĩa vụ của Bên B
Kiểm tra tình trạng tài sản; yêu cầu bổ sung hoặc thay thế tài sản khi giá trị giảm sút; được xử lý tài sản theo Điều 5; trả lại giấy tờ và làm thủ tục xóa đăng ký khi nghĩa vụ đã được thực hiện xong.

Điều 5. Xử lý tài sản thế chấp
Bên B được xử lý tài sản khi: đến hạn mà Bên vay không trả nợ; vi phạm nghĩa vụ bảo đảm; hoặc các trường hợp khác theo quy định của pháp luật. Phương thức xử lý: ………… (bán đấu giá / bên B tự bán / nhận chính tài sản / khởi kiện tại Tòa án). Bên B thông báo cho Bên A trước … ngày kể từ ngày xử lý. Tiền thu được thanh toán theo thứ tự: chi phí xử lý, nợ gốc, lãi, các khoản khác; phần dư trả lại Bên A.

Điều 6. Cam đoan
Các bên cam đoan thông tin nêu trên là đúng sự thật, tự nguyện, không bị lừa dối, ép buộc. Trường hợp tài sản là tài sản chung của vợ chồng, vợ/chồng của Bên A đã đồng ý và cùng ký tên dưới đây.

Điều 7. Giải quyết tranh chấp
Tranh chấp được giải quyết bằng thương lượng; nếu không thành, đưa ra Tòa án có thẩm quyền giải quyết.

Điều 8. Hiệu lực và số bản
Hợp đồng có hiệu lực từ ngày ………… (hoặc từ thời điểm công chứng, chứng thực). Hợp đồng lập thành … bản, mỗi bên giữ … bản có giá trị như nhau.

BÊN A (ký, ghi rõ họ tên) ……………     BÊN B (ký, ghi rõ họ tên) ……………
Vợ/chồng Bên A (nếu có) ……………     Người vay (nếu là bên thứ ba) ……………

Phần chứng nhận của công chứng viên hoặc chứng thực của UBND cấp xã (nếu thuộc trường hợp bắt buộc/hoặc có yêu cầu).

Hướng dẫn điền mẫu

  • Ghi đúng họ tên, số giấy tờ tùy thân như trên căn cước hoặc CCCD còn hiệu lực. Nếu cần xác nhận thông tin nhân thân, bạn tham khảo mẫu giấy xác nhận nhân thân.
  • Mô tả tài sản trùng khớp với giấy chứng nhận hoặc giấy đăng ký, không viết tắt.
  • Ghi rõ số tiền bằng số và bằng chữ; thời hạn trả cụ thể theo ngày.
  • Nếu lãi suất được thỏa thuận, ghi rõ theo %/năm để tránh tranh cãi cách quy đổi.

Lưu ý để tránh hợp đồng vô hiệu và rủi ro

Lãi suất tối đa là bao nhiêu?

Theo Điều 468 Bộ luật Dân sự 2015, lãi suất vay do các bên thỏa thuận nhưng không vượt quá 20%/năm của khoản tiền vay (trừ trường hợp luật khác quy định khác). Phần lãi vượt mức này không có hiệu lực. Nếu cho vay với lãi suất gấp 5 lần mức trần (tức từ 100%/năm trở lên) và thu lợi bất chính lớn thì có thể bị xử lý hình sự về tội cho vay lãi nặng trong giao dịch dân sự (Điều 201 Bộ luật Hình sự). Lưu ý: ngân hàng và tổ chức tín dụng áp dụng lãi suất theo Luật Các tổ chức tín dụng, không bị giới hạn bởi mức 20%/năm của Bộ luật Dân sự.

Những lỗi thường gặp

  • Tài sản không đủ điều kiện: đất đang tranh chấp, bị kê biên, hết thời hạn sử dụng, hoặc người ký không phải chủ sở hữu hợp pháp.
  • Thiếu người đồng sở hữu ký: tài sản chung vợ chồng, đất hộ gia đình có nhiều thành viên có quyền sử dụng.
  • Sai hình thức: thế chấp đất bằng giấy viết tay không công chứng, chứng thực có thể bị tuyên vô hiệu.
  • Dùng hợp đồng khác để che giấu quan hệ vay: ví dụ lập hợp đồng mua bán nhà đất nhưng thực chất là vay tiền có bảo đảm. Giao dịch giả tạo có thể bị tuyên vô hiệu, rủi ro cho cả hai bên.
  • Quên xóa đăng ký sau khi trả nợ: bên vay nên yêu cầu bên nhận bảo đảm phối hợp xóa đăng ký để tài sản không còn bị ràng buộc.

Ví dụ: Anh Nam vay một cá nhân 500 triệu đồng và đưa sổ đỏ của vợ chồng để thế chấp, nhưng chỉ anh ký. Hai bên không công chứng mà chỉ viết tay. Khi anh không trả được nợ, bên cho vay khởi kiện và Tòa án có thể xem xét hợp đồng vô hiệu do vi phạm hình thức và thiếu sự đồng ý của vợ anh; khi đó các bên phải hoàn trả cho nhau, bên cho vay mất đi sự ưu tiên thanh toán bằng tài sản. Làm đúng thủ tục ngay từ đầu sẽ tránh được tình huống này.

Căn cứ pháp lý

Thông tin cập nhật tháng 10/2026.

Câu hỏi thường gặp

Hợp đồng bảo đảm tiền vay và hợp đồng vay khác nhau thế nào?

Hợp đồng vay xác lập quan hệ cho vay, trả nợ giữa người vay và người cho vay. Hợp đồng bảo đảm là hợp đồng phụ, bảo đảm cho nghĩa vụ trả nợ đó bằng tài sản hoặc cam kết của bên bảo đảm. Hai hợp đồng có thể ký riêng hoặc gộp trong một văn bản.

Vay cá nhân có cần công chứng hợp đồng thế chấp sổ đỏ không?

Có. Hợp đồng thế chấp quyền sử dụng đất, nhà đất phải được công chứng hoặc chứng thực theo Luật Đất đai 2024, dù bên nhận thế chấp là ngân hàng hay cá nhân. Nếu thiếu hình thức này, hợp đồng có thể bị tuyên vô hiệu.

Thế chấp xe có phải đăng ký không?

Thế chấp xe không bắt buộc đăng ký như thế chấp quyền sử dụng đất, nhưng bên nhận thế chấp nên đăng ký biện pháp bảo đảm để có hiệu lực đối với người thứ ba. Giấy tờ liên quan đến xe, bạn tham khảo thêm tại mẫu giấy bán xe máy cá nhân để tránh nhầm với giao dịch mua bán.

Người bảo lãnh có phải trả nợ thay không?

Có, nếu hợp đồng bảo lãnh hợp lệ và người vay không thực hiện nghĩa vụ đúng hạn, bên bảo lãnh phải thực hiện nghĩa vụ trong phạm vi đã cam kết. Sau khi trả nợ thay, người bảo lãnh có quyền yêu cầu người vay hoàn trả, trừ khi có thỏa thuận khác.

Sau khi trả hết nợ thì làm gì với hợp đồng bảo đảm?

Nghĩa vụ được bảo đảm chấm dứt thì hợp đồng bảo đảm cũng chấm dứt. Bạn nên nhận lại giấy tờ gốc (nếu bên nhận bảo đảm đang giữ), lập biên bản thanh lý và phối hợp xóa đăng ký biện pháp bảo đảm nếu trước đó đã đăng ký.

Hợp đồng bảo đảm tiền vay chỉ phát huy tác dụng khi đúng chủ thể, đúng tài sản, đúng hình thức và được đăng ký khi cần. Bạn nên kiểm tra kỹ quyền sở hữu tài sản, sự đồng ý của người đồng sở hữu và mức lãi suất trước khi ký, đồng thời lưu giữ đầy đủ chứng từ trả nợ để tránh tranh chấp về sau.

Lưu ý: Nội dung bài viết mang tính chất tham khảo, được biên soạn theo quy định pháp luật tại thời điểm cập nhật. Với vụ việc cụ thể, bạn nên liên hệ cơ quan có thẩm quyền hoặc luật sư để được hướng dẫn chính xác. Xem miễn trừ trách nhiệm.

Ban biên tập Luật Sư X

Có thể bạn quan tâm

Xem tất cả →