Đối tượng của bảo lưu quyền sở hữu là gì? Quy định mới 2026

Biên soạn:

· Cập nhật:

Đối tượng của bảo lưu quyền sở hữu là gì? Quy định mới 2026

Đối tượng của bảo lưu quyền sở hữu là tài sản được mua bán trong hợp đồng, mà bên bán là chủ sở hữu và được phép giữ lại quyền sở hữu cho đến khi bên mua thanh toán đủ tiền. Về chủ thể, bên bán là bên nhận bảo đảm, còn bên mua là bên bảo đảm. Căn cứ chính là Điều 331 Bộ luật Dân sự 2015.

Tóm tắt nhanh

  • Bảo lưu quyền sở hữu là một biện pháp bảo đảm thực hiện nghĩa vụ trong hợp đồng mua bán, quy định tại Điều 331 Bộ luật Dân sự 2015.
  • Bên bán giữ quyền sở hữu tài sản đến khi bên mua thanh toán đầy đủ; bên mua thường đã nhận và sử dụng tài sản.
  • Phải lập thành văn bản riêng hoặc ghi ngay trong hợp đồng mua bán.
  • Muốn có hiệu lực đối kháng với người thứ ba, phải đăng ký biện pháp bảo đảm.
  • Tài sản bị bảo lưu phải là tài sản được phép giao dịch và thuộc sở hữu của bên bán.

Bảo lưu quyền sở hữu là gì?

Theo Điều 331 Bộ luật Dân sự 2015, trong hợp đồng mua bán, quyền sở hữu tài sản có thể được bên bán bảo lưu cho đến khi nghĩa vụ thanh toán được thực hiện đầy đủ. Nói đơn giản: bạn bán tài sản, giao cho người mua dùng trước, nhưng vẫn là chủ sở hữu trên danh nghĩa cho đến khi nhận đủ tiền.

Tóm tắt nhanh: Đối tượng của bảo lưu quyền sở hữu là gì? Quy định mới 2026
Tóm tắt nhanh – Đối tượng của bảo lưu quyền sở hữu là gì? Quy định mới 2026

Bộ luật Dân sự 2015 xếp bảo lưu quyền sở hữu vào nhóm các biện pháp bảo đảm thực hiện nghĩa vụ, cùng với cầm cố, thế chấp, đặt cọc, ký cược, ký quỹ, bảo lãnh, tín chấp và cầm giữ tài sản. Điểm khác biệt là tài sản bảo đảm chính là tài sản đang được mua bán, chứ không phải một tài sản khác.

Ví dụ: Anh A bán một máy cắt CNC cho công ty B với giá 600 triệu đồng, trả góp trong 12 tháng. Hợp đồng ghi rõ A giữ quyền sở hữu máy đến khi B trả đủ 600 triệu. B được giao máy để sản xuất ngay. Nếu B ngừng trả tiền giữa chừng, A có cơ sở để đòi lại máy.

Đối tượng của bảo lưu quyền sở hữu là ai, là tài sản nào?

Cụm “đối tượng của bảo lưu quyền sở hữu” thường được hiểu theo hai nghĩa: ai là các bên trong quan hệ này, và tài sản nào được bảo lưu. Bạn nên xem cả hai.

Đối tượng hiểu theo nghĩa chủ thể: ai bảo lưu, ai chịu bảo lưu?

  • Bên bán là bên nhận bảo đảm. Họ phải là chủ sở hữu hợp pháp (hoặc người có quyền định đoạt tài sản) vì chỉ chủ sở hữu mới có “quyền sở hữu” để giữ lại.
  • Bên mua là bên bảo đảm, có nghĩa vụ thanh toán. Họ nhận tài sản, được sử dụng theo thỏa thuận nhưng chưa trở thành chủ sở hữu đầy đủ.

Biện pháp này áp dụng trong hợp đồng mua bán tài sản. Trong thực tiễn, nó cũng gặp ở các giao dịch tương tự như trao đổi tài sản hay thuê mua (ví dụ thuê mua nhà ở, công trình xây dựng theo pháp luật về kinh doanh bất động sản), nhưng bạn cần đối chiếu với luật chuyên ngành tương ứng.

Đối tượng hiểu theo nghĩa tài sản: loại tài sản nào được bảo lưu?

Tài sản bị bảo lưu phải đáp ứng các điều kiện sau:

  • Được phép giao dịch. Tài sản cấm lưu hành (ma túy, vũ khí quân dụng…) không thể là đối tượng của hợp đồng mua bán hợp pháp, nên cũng không thể bảo lưu.
  • Thuộc quyền sở hữu của bên bán tại thời điểm giao kết, hoặc bên bán có quyền định đoạt.
  • Xác định được bằng tên gọi, đặc điểm, số lượng, số khung/số máy… để khi cần có thể đòi lại đúng tài sản.

Về loại tài sản, thực tế thường gặp:

  • Động sản: xe máy, ô tô, máy móc, thiết bị sản xuất, hàng hóa có giá trị lớn, điện thoại, đồ nội thất.
  • Tài sản đăng ký quyền sở hữu như phương tiện giao thông, tàu bay, tàu biển.
  • Tài sản gắn liền với đất như nhà ở, công trình xây dựng, kể cả tài sản hình thành trong tương lai.

Lưu ý: Đất đai thuộc sở hữu toàn dân, Nhà nước giao cho người sử dụng. Vì vậy cần phân biệt giữa “quyền sở hữu tài sản” (đối tượng của bảo lưu) với “quyền sử dụng đất”. Với giao dịch có đất, hãy đọc kỹ Luật Đất đai 2024 và quy định chuyên ngành, đồng thời xem cách làm giấy tờ mua bán đất theo quy định để tránh giao dịch vô hiệu.

Hình thức và hiệu lực của bảo lưu quyền sở hữu

Điều 331 đặt ra ba yêu cầu then chốt:

Hình thức và hiệu lực của bảo lưu quyền sở hữu (3 bước) – Đối tượng của bảo lưu quyền sở hữu là gì? Quy định mới 2026
Sơ đồ: Hình thức và hiệu lực của bảo lưu quyền sở hữu
  1. Có thỏa thuận bảo lưu: quyền sở hữu chỉ chuyển cho bên mua sau khi thanh toán đủ.
  2. Bằng văn bản: lập thành văn bản riêng hoặc ghi trong hợp đồng mua bán. Thỏa thuận miệng không đủ căn cứ.
  3. Đăng ký để đối kháng: bảo lưu phát sinh hiệu lực đối kháng với người thứ ba kể từ thời điểm đăng ký.

“Hiệu lực đối kháng” nghĩa là bên bán có thể viện dẫn quyền của mình trước những người khác, chẳng hạn người mà bên mua đem tài sản đi bán, cầm cố hoặc thế chấp. Nếu chưa đăng ký, thỏa thuận vẫn ràng buộc bên bán và bên mua với nhau, nhưng bên bán khó đối phó khi tài sản đã sang tay người khác.

Có bắt buộc đăng ký bảo lưu quyền sở hữu không?

Nghị định 21/2021/NĐ-CP hướng dẫn Bộ luật Dân sự về bảo đảm thực hiện nghĩa vụ cho phép đăng ký bảo lưu quyền sở hữu khi có yêu cầu, bao gồm trường hợp mua bán tài sản gắn liền với đất, tàu bay, tàu biển và các động sản khác. Như vậy, đăng ký không phải điều kiện để thỏa thuận có hiệu lực giữa hai bên, nhưng là điều kiện để có hiệu lực đối kháng với người thứ ba.

Trong thực tế, bên bán nên đăng ký nếu:

  • giá trị tài sản lớn (máy móc, ô tô, nhà, công trình);
  • bên mua có thể bán lại hoặc thế chấp tài sản cho bên khác;
  • thời gian trả tiền kéo dài, rủi ro tăng cao.

Hồ sơ thường gồm phiếu yêu cầu đăng ký, hợp đồng mua bán (hoặc văn bản bảo lưu), giấy tờ chứng minh nhân thân của các bên và giấy tờ về tài sản. Nơi đăng ký và biểu mẫu cụ thể thay đổi theo loại tài sản (động sản, tài sản gắn liền với đất…) và tổ chức bộ máy sau khi sắp xếp đơn vị hành chính, nên hãy kiểm tra hướng dẫn mới nhất của cơ quan đăng ký trước khi nộp.

Quyền và nghĩa vụ của bên bán, bên mua

Nội dung Bên bán (giữ quyền sở hữu) Bên mua (nhận tài sản)
Quyền chính Nhận đủ tiền; đòi lại tài sản khi bên mua vi phạm nghĩa vụ thanh toán Nhận và sử dụng tài sản theo thỏa thuận; trở thành chủ sở hữu khi trả đủ tiền
Nghĩa vụ chính Giao tài sản đúng thỏa thuận; chuyển quyền sở hữu khi bên mua thanh toán xong Thanh toán đúng hạn, đủ số tiền; giữ gìn tài sản
Định đoạt tài sản Bị hạn chế trên thực tế vì tài sản đang do bên mua giữ Không được tự ý bán, tặng cho, cầm cố, thế chấp khi chưa là chủ sở hữu, trừ khi bên bán đồng ý
Rủi ro, hao mòn Theo thỏa thuận hợp đồng Thường chịu trách nhiệm bảo quản, sửa chữa, bồi thường nếu làm hư hỏng do lỗi của mình

Các bên nên ghi rõ trong hợp đồng: ai chịu rủi ro nếu tài sản hư hỏng, mất mát; ai mua bảo hiểm; ai chịu chi phí sửa chữa; và bên mua có được cho thuê, cho mượn hay không.

Khi bên mua không trả đủ tiền thì xử lý thế nào?

Nếu bên mua không thanh toán hoặc thanh toán không đúng thỏa thuận, bên bán có thể:

  • yêu cầu bên mua thực hiện nghĩa vụ thanh toán còn thiếu, kèm lãi chậm trả nếu có thỏa thuận;
  • đòi lại tài sản đã bảo lưu theo quy định của Bộ luật Dân sự và theo hợp đồng;
  • yêu cầu bồi thường thiệt hại nếu tài sản bị hư hỏng, giảm giá trị do lỗi của bên mua;
  • khởi kiện tại Tòa án có thẩm quyền khi không thể tự thỏa thuận. Từ 01/07/2025, Tòa án nhân dân khu vực giải quyết phần lớn tranh chấp dân sự, kinh doanh thương mại ở cấp sơ thẩm.

Với tài sản đã được đăng ký bảo lưu, bên bán có lợi thế hơn khi tài sản bị chuyển cho người khác, vì bên thứ ba có thể bị coi là đã biết hoặc buộc phải biết về bảo lưu qua thông tin đăng ký.

Cảnh báo: Bên bán không nên tự ý thu hồi tài sản bằng cách dùng vũ lực, chiếm đoạt hay xâm nhập nơi ở trái phép. Hành vi này có thể bị xử lý hành chính hoặc hình sự dù bạn là chủ sở hữu trên hợp đồng. Hãy thương lượng, lập biên bản giao nhận hoặc khởi kiện.

Bảo lưu quyền sở hữu khác gì thế chấp, cầm cố?

Tiêu chí Bảo lưu quyền sở hữu Thế chấp / cầm cố
Tài sản bảo đảm Chính tài sản đang mua bán Tài sản của bên bảo đảm, có thể khác với đối tượng hợp đồng
Chủ sở hữu trong thời gian bảo đảm Bên bán vẫn là chủ sở hữu Bên thế chấp/cầm cố vẫn là chủ sở hữu
Bên giữ tài sản Bên mua sử dụng Thế chấp: bên thế chấp giữ; cầm cố: bên nhận cầm cố giữ
Thường dùng khi Bán chịu, bán trả góp Vay vốn, bảo đảm khoản nợ

Nếu giữa hai bên chỉ là khoản vay tiền, bạn nên dùng giấy vay phù hợp; tham khảo mẫu giấy ghi nợ viết tay và các biện pháp bảo đảm khác thay vì bảo lưu quyền sở hữu.

Lưu ý khi áp dụng trong thực tế

Với xe máy, ô tô

Xe có đăng ký nên giấy tờ xe thể hiện chủ sở hữu. Nếu bên bán bảo lưu quyền sở hữu nhưng đã sang tên xe cho bên mua thì thỏa thuận rất khó chứng minh với bên thứ ba. Bạn nên làm rõ thời điểm sang tên trong hợp đồng, đồng thời xem giấy tờ cần có khi mua xe máy cũ và mẫu giấy bán xe máy cá nhân để lập hồ sơ đầy đủ.

Mẫu điều khoản tham khảo

ĐIỀU KHOẢN BẢO LƯU QUYỀN SỞ HỮU (THAM KHẢO)

Điều …: Bảo lưu quyền sở hữu

1. Bên A (bên bán) bảo lưu quyền sở hữu đối với tài sản ghi tại Điều … của Hợp đồng này cho đến khi Bên B (bên mua) thanh toán đủ toàn bộ giá trị hợp đồng là … đồng.

2. Kể từ ngày nhận bàn giao, Bên B được quản lý, sử dụng tài sản đúng công năng; không được bán, tặng cho, cầm cố, thế chấp hoặc cho người khác sử dụng nếu chưa có văn bản đồng ý của Bên A.

3. Khi Bên B thanh toán đủ, hai bên lập biên bản xác nhận và Bên A có trách nhiệm hoàn tất thủ tục chuyển quyền sở hữu (nếu có).

4. Nếu Bên B vi phạm nghĩa vụ thanh toán quá … ngày, Bên A có quyền đòi lại tài sản; hai bên thống nhất cách xử lý khoản tiền đã thanh toán và chi phí khấu hao.

5. Các bên đồng ý đăng ký bảo lưu quyền sở hữu tại cơ quan đăng ký có thẩm quyền theo quy định pháp luật.

Đây chỉ là khung tham khảo, bạn cần điều chỉnh theo tài sản và thỏa thuận thực tế của hai bên.

Một số sai sót thường gặp

  • Chỉ thỏa thuận miệng hoặc nhắn tin, không có văn bản rõ ràng.
  • Mô tả tài sản chung chung, không có số khung, số máy, số seri.
  • Không ghi hậu quả khi bên mua chậm trả, không quy định việc xử lý tiền đã trả.
  • Không đăng ký dù giá trị tài sản lớn.

Thông tin cập nhật tháng 10/2026.

Câu hỏi thường gặp

Bảo lưu quyền sở hữu có áp dụng cho nhà đất không?

Có thể áp dụng với tài sản gắn liền với đất như nhà ở, công trình xây dựng, kể cả tài sản hình thành trong tương lai. Riêng quyền sử dụng đất, bạn cần xét thêm Luật Đất đai và quy định chuyên ngành vì đất thuộc sở hữu toàn dân.

Không đăng ký bảo lưu quyền sở hữu thì có hiệu lực không?

Thỏa thuận vẫn có hiệu lực giữa bên bán và bên mua nếu được lập bằng văn bản. Tuy nhiên, bảo lưu chỉ có hiệu lực đối kháng với người thứ ba kể từ thời điểm đăng ký.

Thỏa thuận bảo lưu quyền sở hữu có bắt buộc bằng văn bản không?

Có. Điều 331 yêu cầu bảo lưu phải được lập thành văn bản riêng hoặc ghi trong hợp đồng mua bán. Văn bản nên mô tả rõ tài sản, giá, lịch thanh toán và hậu quả khi vi phạm.

Bên mua có được bán lại tài sản đang bị bảo lưu không?

Về nguyên tắc, bên mua chưa là chủ sở hữu nên không được tự ý định đoạt tài sản khi chưa thanh toán đủ, trừ khi bên bán đồng ý. Việc bán lại trái thỏa thuận có thể dẫn đến tranh chấp và bồi thường.

Bảo lưu quyền sở hữu khác đặt cọc thế nào?

Đặt cọc là khoản tiền hoặc tài sản giao trước để bảo đảm giao kết hoặc thực hiện hợp đồng. Bảo lưu quyền sở hữu là việc bên bán giữ quyền sở hữu chính tài sản đã bán cho đến khi được trả đủ tiền.

Tóm lại, bảo lưu quyền sở hữu là công cụ hữu ích cho giao dịch bán chịu, trả góp: đối tượng là tài sản được phép giao dịch thuộc sở hữu của bên bán, được ghi rõ bằng văn bản và nên đăng ký để có hiệu lực với người thứ ba. Hãy soạn điều khoản chặt chẽ ngay từ đầu để hạn chế tranh chấp về sau.

Lưu ý: Nội dung bài viết mang tính chất tham khảo, được biên soạn theo quy định pháp luật tại thời điểm cập nhật. Với vụ việc cụ thể, bạn nên liên hệ cơ quan có thẩm quyền hoặc luật sư để được hướng dẫn chính xác. Xem miễn trừ trách nhiệm.

Ban biên tập Luật Sư X

Có thể bạn quan tâm

Xem tất cả →