Mua bán doanh nghiệp là việc một cá nhân hoặc tổ chức nhận chuyển nhượng toàn bộ hoặc phần lớn vốn góp, cổ phần của công ty (hoặc mua lại doanh nghiệp tư nhân) để nắm quyền sở hữu, kiểm soát. Về pháp lý, giao dịch được thực hiện bằng hợp đồng chuyển nhượng, sau đó đăng ký thay đổi tại cơ quan đăng ký kinh doanh cấp tỉnh và kê khai nghĩa vụ thuế.
Tóm tắt nhanh
- Pháp luật không có khái niệm “mua bán công ty” như mua một món hàng. Giao dịch được thực hiện qua chuyển nhượng vốn góp, chuyển nhượng cổ phần hoặc bán doanh nghiệp tư nhân.
- Công ty TNHH hai thành viên trở lên phải ưu tiên chào bán cho thành viên hiện hữu; cổ đông sáng lập công ty cổ phần có hạn chế chuyển nhượng trong 3 năm đầu.
- Sau khi chuyển nhượng, doanh nghiệp phải đăng ký thay đổi nội dung đăng ký doanh nghiệp trong thời hạn 10 ngày kể từ ngày có thay đổi.
- Từ 01/07/2026, cá nhân cư trú chuyển nhượng vốn nộp thuế TNCN 20% trên thu nhập tính thuế; nếu không xác định được giá mua và chi phí thì tính 2% trên giá chuyển nhượng.
- Rủi ro lớn nhất của người mua là nợ ẩn, tranh chấp chưa lộ, nghĩa vụ thuế và bảo hiểm còn tồn đọng. Cần thẩm định kỹ trước khi đặt cọc.
Mua bán doanh nghiệp là gì?
Trong đời sống, “mua bán doanh nghiệp” là cách gọi chung cho việc chuyển quyền sở hữu một doanh nghiệp từ người này sang người khác. Luật Doanh nghiệp 2020 (sửa đổi, bổ sung năm 2025) không quy định một thủ tục riêng mang tên này. Thay vào đó, tùy loại hình doanh nghiệp, giao dịch được thực hiện bằng một trong các cách sau:

- Chuyển nhượng phần vốn góp trong công ty TNHH.
- Chuyển nhượng cổ phần trong công ty cổ phần.
- Bán doanh nghiệp tư nhân cho người khác.
- Mua lại tài sản, hợp đồng, nhân sự của doanh nghiệp (không mua pháp nhân). Cách này khác về bản chất vì người mua không kế thừa pháp nhân và các khoản nợ của nó.
Người dân hay gọi là “sang tên công ty” hoặc “sang nhượng công ty”. Về pháp lý, công ty vẫn là pháp nhân cũ, chỉ thay đổi chủ sở hữu, thành viên hoặc cổ đông.
Các hình thức mua bán doanh nghiệp theo loại hình
Công ty TNHH một thành viên
Chủ sở hữu có thể chuyển nhượng toàn bộ vốn điều lệ cho một người khác. Khi đó người nhận chuyển nhượng trở thành chủ sở hữu mới, công ty vẫn là TNHH một thành viên. Nếu chuyển nhượng một phần vốn, công ty phải chuyển thành TNHH hai thành viên trở lên và đăng ký thay đổi loại hình theo quy định.
Công ty TNHH hai thành viên trở lên
Thành viên muốn bán vốn phải chào bán cho các thành viên còn lại theo tỷ lệ tương ứng, với cùng điều kiện chào bán. Chỉ khi các thành viên còn lại không mua hoặc không mua hết trong thời hạn theo điều lệ và luật thì mới được bán cho người ngoài, với điều kiện không thuận lợi hơn so với điều kiện đã chào bán cho thành viên. Điều lệ có thể quy định khác trong phạm vi luật cho phép, nên bạn cần đọc điều lệ trước.
Công ty cổ phần
Cổ phần phổ thông về nguyên tắc được tự do chuyển nhượng, trừ các trường hợp luật hoặc điều lệ hạn chế. Việc chuyển nhượng được thể hiện bằng hợp đồng hoặc giấy tờ chuyển nhượng, sau đó cập nhật sổ đăng ký cổ đông. Cổ phần của cổ đông sáng lập có hạn chế riêng (xem phần dưới).
Doanh nghiệp tư nhân
Chủ doanh nghiệp tư nhân có quyền bán doanh nghiệp cho người khác. Người bán phải thông báo bằng văn bản với cơ quan đăng ký kinh doanh và người mua đăng ký thay đổi chủ doanh nghiệp. Trừ khi hai bên có thỏa thuận khác, chủ cũ vẫn chịu trách nhiệm về các khoản nợ và nghĩa vụ phát sinh trước ngày chuyển giao.
Công ty hợp danh
Việc chuyển nhượng phần vốn góp của thành viên hợp danh bị kiểm soát chặt hơn và thường cần sự chấp thuận của các thành viên hợp danh còn lại. Trường hợp này nên đọc kỹ điều lệ trước khi thỏa thuận.
Điều kiện và hạn chế khi chuyển nhượng
- Cổ đông sáng lập công ty cổ phần: trong 3 năm kể từ ngày công ty được cấp Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp, cổ phần phổ thông của cổ đông sáng lập chỉ được chuyển nhượng cho cổ đông sáng lập khác, hoặc cho người khác nếu được Đại hội đồng cổ đông chấp thuận.
- Vốn góp chưa góp đủ: người nhận chuyển nhượng phần vốn chưa góp phải góp phần vốn đó theo cam kết; người chuyển nhượng vẫn có trách nhiệm liên đới trong phạm vi quy định của luật. Hai bên cần ghi rõ trong hợp đồng.
- Ngành nghề có điều kiện: nếu doanh nghiệp đang hoạt động trong ngành nghề cần giấy phép con, người mua phải đáp ứng điều kiện của ngành đó, hoặc doanh nghiệp phải làm thủ tục điều chỉnh giấy phép.
- Nhà đầu tư nước ngoài: khi mua vốn góp, cổ phần của doanh nghiệp Việt Nam, bạn cần kiểm tra tỷ lệ sở hữu tối đa, ngành nghề tiếp cận thị trường và thủ tục chấp thuận mua phần vốn góp theo Luật Đầu tư.
- Tập trung kinh tế: với giao dịch có quy mô lớn, các bên cần xem xét nghĩa vụ thông báo hoặc xin chấp thuận theo Luật Cạnh tranh nếu đạt ngưỡng quy định.
- Doanh nghiệp có tài sản đặc biệt: nếu tài sản chính của doanh nghiệp là đất đai, bạn cần kiểm tra pháp lý đất kỹ. Việc dùng giấy tờ viết tay để chuyển nhượng đất tiềm ẩn nhiều rủi ro, bạn có thể tham khảo thêm cách làm giấy tờ mua bán đất viết tay theo quy định pháp luật.
Quy trình mua bán doanh nghiệp từng bước

- Bước 1 – Thỏa thuận sơ bộ: hai bên thống nhất phạm vi giao dịch (bán 100% hay một phần), giá, cách xử lý nợ và cam kết giữ bí mật thông tin.
- Bước 2 – Thẩm định (due diligence): người mua rà soát hồ sơ pháp lý, tài chính, thuế, lao động, hợp đồng, tài sản, tranh chấp. Đây là bước quyết định mức giá và các điều khoản bảo vệ.
- Bước 3 – Họp và ra quyết định nội bộ: với công ty nhiều thành viên hoặc nhiều cổ đông, cần nghị quyết hoặc quyết định của cơ quan có thẩm quyền theo điều lệ, kèm biên bản họp khi pháp luật yêu cầu.
- Bước 4 – Ký hợp đồng chuyển nhượng: lập thành văn bản, ghi rõ giá, lịch thanh toán, tỷ lệ vốn, cam kết và bảo đảm, trách nhiệm khi phát sinh nợ ẩn, điều khoản phạt vi phạm. Bạn có thể xem thêm cách đóng dấu giáp lai khi hợp đồng có nhiều trang.
- Bước 5 – Thanh toán và bàn giao: thanh toán theo hợp đồng, nên chuyển khoản qua ngân hàng để có chứng từ. Bàn giao con dấu, sổ sách, tài khoản ngân hàng, chữ ký số, hóa đơn điện tử, hợp đồng đang thực hiện.
- Bước 6 – Cập nhật sổ đăng ký và đăng ký thay đổi: doanh nghiệp cập nhật sổ đăng ký thành viên hoặc cổ đông. Công ty nộp hồ sơ thay đổi thành viên, chủ sở hữu, người đại diện theo pháp luật (nếu có) tại cơ quan đăng ký kinh doanh trong 10 ngày kể từ ngày có thay đổi.
- Bước 7 – Kê khai và nộp thuế: bên chuyển nhượng thực hiện nghĩa vụ thuế theo hướng dẫn của cơ quan thuế (xem phần thuế).
Lưu ý: Sau sắp xếp đơn vị hành chính từ 01/07/2025, cơ quan đăng ký kinh doanh cấp tỉnh thuộc Sở Tài chính và không còn Phòng Đăng ký kinh doanh cấp huyện. Hồ sơ doanh nghiệp được nộp trực tuyến qua Cổng thông tin quốc gia về đăng ký doanh nghiệp hoặc nộp trực tiếp tại cơ quan đăng ký kinh doanh của tỉnh nơi đặt trụ sở. Việc đăng ký hộ kinh doanh do UBND cấp xã thực hiện.
Hồ sơ cần chuẩn bị
Bộ hồ sơ cụ thể phụ thuộc loại hình doanh nghiệp và nội dung thay đổi. Thông thường, bạn cần chuẩn bị những giấy tờ sau:
| Giấy tờ | Mục đích |
|---|---|
| Hợp đồng chuyển nhượng vốn góp/cổ phần (hoặc giấy tờ chứng minh việc chuyển nhượng đã hoàn tất) | Chứng minh quyền sở hữu mới |
| Thông báo thay đổi nội dung đăng ký doanh nghiệp theo biểu mẫu hiện hành | Nộp cho cơ quan đăng ký kinh doanh |
| Danh sách thành viên hoặc cổ đông (nếu thay đổi) | Cập nhật thông tin chủ sở hữu |
| Nghị quyết, quyết định, biên bản họp | Chứng minh sự chấp thuận nội bộ |
| Giấy tờ cá nhân hoặc tư cách pháp lý của bên nhận chuyển nhượng | Xác định nhân thân, tư cách pháp lý |
| Giấy ủy quyền (nếu người nộp không phải người đại diện theo pháp luật) | Cho phép người khác nộp và nhận kết quả |
Biểu mẫu đăng ký doanh nghiệp hiện áp dụng theo Thông tư 68/2025/TT-BTC. Bạn nên tải đúng mẫu trên Cổng thông tin quốc gia về đăng ký doanh nghiệp vì mẫu và văn bản hướng dẫn có thể tiếp tục được sửa đổi.
Thuế phải nộp khi mua bán doanh nghiệp
Bên bán là cá nhân
Thu nhập từ chuyển nhượng phần vốn trong tổ chức kinh tế chịu thuế thu nhập cá nhân theo Luật Thuế thu nhập cá nhân 2025 (Luật 109/2025/QH15, hiệu lực 01/07/2026). Cách tính như sau:
- Cá nhân cư trú: thuế = thu nhập tính thuế × 20%, tính theo từng lần chuyển nhượng. Thu nhập tính thuế bằng giá chuyển nhượng trừ giá mua và các chi phí hợp lý.
- Nếu không xác định được giá mua và chi phí liên quan: thuế = giá chuyển nhượng × 2%.
- Chuyển nhượng chứng khoán niêm yết trên sàn vẫn tính theo phương pháp riêng (0,1% trên giá bán), không áp dụng như công ty chưa niêm yết.
Ví dụ: anh A góp 1 tỷ đồng vào công ty TNHH, sau đó bán lại phần vốn đó với giá 1,8 tỷ đồng, chi phí hợp lý 20 triệu đồng. Thu nhập tính thuế là 780 triệu đồng, thuế TNCN là 156 triệu đồng. Nếu anh A không còn chứng từ chứng minh số vốn đã góp, thuế có thể bị tính 2% trên 1,8 tỷ, tức 36 triệu đồng, nên trường hợp này cần giữ chứng từ góp vốn và chứng từ thanh toán.
Hồ sơ khai thuế được nộp cho cơ quan thuế quản lý doanh nghiệp (hoặc nộp qua cổng điện tử). Người nộp thuế cần có mã số thuế cá nhân; từ 01/07/2025 mã này là số định danh cá nhân. Bạn có thể xem hướng dẫn tra cứu mã số thuế cá nhân hoặc cách đăng ký mã số thuế cá nhân nếu cần.
Bên bán là tổ chức
Tổ chức chuyển nhượng vốn góp ở doanh nghiệp khác tính thu nhập vào thu nhập chịu thuế TNDN, thuế suất phổ thông 20% trên phần lãi (giá chuyển nhượng trừ giá vốn và chi phí chuyển nhượng). Cần đối chiếu với quy định về ưu đãi nếu doanh nghiệp thuộc diện đặc thù.
Mua bán tài sản của doanh nghiệp
Nếu giao dịch là mua tài sản, hàng hóa, máy móc của doanh nghiệp thay vì mua cổ phần, thì phát sinh nghĩa vụ về hóa đơn, thuế GTGT và lệ phí đăng ký tài sản theo từng loại tài sản. Việc lập hóa đơn phải theo quy định hiện hành; bạn có thể tham khảo thêm nội dung về mẫu hóa đơn bán lẻ hợp lệ. Từ 01/07/2026, hóa đơn thực hiện theo Nghị định 254/2026/NĐ-CP.
Cảnh báo: Ghi giá chuyển nhượng thấp hơn thực tế hoặc ký hai hợp đồng (một bản “để nộp thuế”, một bản thật) có thể bị truy thu thuế, xử phạt vi phạm hành chính về thuế và phát sinh tranh chấp khi giá thực khác giá khai. Bạn nên ghi đúng giá thực tế và thanh toán qua ngân hàng.
Rủi ro thường gặp và cách phòng tránh
Nợ ẩn và nghĩa vụ chưa kê khai
Công ty vẫn là pháp nhân cũ nên mọi khoản nợ, nghĩa vụ thuế, bảo hiểm xã hội, tiền lương chưa trả vẫn thuộc về công ty, tức là người mua sẽ gánh gián tiếp. Hãy yêu cầu báo cáo tài chính, tờ khai thuế, xác nhận nghĩa vụ thuế và danh sách hợp đồng, công nợ, tranh chấp đang xử lý.
Hợp đồng chuyển nhượng thiếu điều khoản bảo vệ
Hợp đồng nên có phần cam kết và bảo đảm của bên bán (về tính chính xác thông tin, không có nợ ngoài sổ sách), cơ chế giữ lại một phần tiền thanh toán cho đến khi hết thời hạn bảo đảm, và điều khoản bồi thường khi phát sinh nợ ẩn.
Người đại diện theo pháp luật và thay đổi con dấu, chữ ký số
Sau khi mua, cần thay đổi người đại diện theo pháp luật, người quản lý, chữ ký số, tài khoản ngân hàng và đăng ký lại thông tin hóa đơn điện tử. Nếu chủ cũ vẫn giữ các công cụ này, họ có thể thực hiện giao dịch nhân danh công ty.
Giao dịch “mua bán giấy phép” hoặc công ty “ma”
Một số giao dịch chỉ nhằm mua lại công ty có sẵn giấy phép để né thủ tục hoặc che giấu người sở hữu thực. Nếu công ty không có hoạt động thực, nợ thuế, hoặc bị dùng để phát hành hóa đơn trái phép, người mua và người đại diện theo pháp luật có thể bị xử phạt hành chính, thậm chí chịu trách nhiệm hình sự nếu có vi phạm nghiêm trọng. Bạn không nên mua công ty chỉ vì “giá rẻ” hoặc “không cần vốn”.
Chủ sở hữu hưởng lợi
Luật Doanh nghiệp sửa đổi năm 2025 bổ sung quy định về chủ sở hữu hưởng lợi. Khi thay đổi cơ cấu sở hữu, doanh nghiệp cần cập nhật thông tin này theo hướng dẫn tại Nghị định 168/2025/NĐ-CP. Văn bản này sau đó đã được sửa đổi, bổ sung bởi văn bản mới năm 2026, nên bạn hãy đối chiếu bản hiện hành trước khi nộp hồ sơ.
Lưu ý: Nội dung bài mang tính tham khảo chung, không thay thế việc đọc điều lệ công ty, hợp đồng cụ thể và văn bản pháp luật hiện hành. Với giao dịch giá trị lớn, bạn nên nhờ luật sư độc lập hoặc kế toán có chứng chỉ hành nghề rà soát hồ sơ.
Căn cứ pháp lý
- Luật Doanh nghiệp 2020 và Luật số 76/2025/QH15 sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Doanh nghiệp (hiệu lực từ 01/07/2025).
- Nghị định 168/2025/NĐ-CP về đăng ký doanh nghiệp (hiệu lực từ 01/07/2025), đã được sửa đổi, bổ sung bởi văn bản mới năm 2026.
- Thông tư 68/2025/TT-BTC về biểu mẫu sử dụng trong đăng ký doanh nghiệp, đăng ký hộ kinh doanh.
- Luật Thuế thu nhập cá nhân 2025 (Luật 109/2025/QH15, hiệu lực 01/07/2026) và Nghị định 253/2026/NĐ-CP hướng dẫn.
- Luật Quản lý thuế 108/2025/QH15 và Thông tư 90/2026/TT-BTC về đăng ký thuế (áp dụng từ 01/07/2026).
- Luật Đầu tư, Luật Cạnh tranh 2018 (đối với trường hợp có yếu tố nước ngoài hoặc tập trung kinh tế).
- Bộ luật Dân sự 2015 (về hợp đồng).
Thông tin cập nhật tháng 10/2026.
Câu hỏi thường gặp
Mua bán doanh nghiệp có phải công chứng hợp đồng không?
Pháp luật doanh nghiệp không bắt buộc công chứng hợp đồng chuyển nhượng vốn góp, cổ phần trong mọi trường hợp. Tuy nhiên, hai bên có thể chọn công chứng hoặc chứng thực để tăng giá trị chứng cứ, nhất là khi giao dịch có giá trị lớn hoặc có yếu tố nước ngoài.
Sau khi mua công ty, tôi phải đăng ký thay đổi trong bao lâu?
Doanh nghiệp phải thực hiện đăng ký thay đổi nội dung đăng ký doanh nghiệp trong thời hạn 10 ngày kể từ ngày có thay đổi. Nếu nộp chậm hoặc không nộp, doanh nghiệp có thể bị xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực đăng ký doanh nghiệp.
Mua công ty có phải chịu nợ của công ty không?
Có, theo nghĩa gián tiếp. Công ty vẫn là pháp nhân cũ nên các khoản nợ và nghĩa vụ vẫn thuộc về công ty. Người mua vốn góp chịu trách nhiệm trong phạm vi vốn góp của mình (với TNHH, công ty cổ phần). Với doanh nghiệp tư nhân, chủ cũ chịu trách nhiệm về khoản nợ trước ngày chuyển giao nếu không có thỏa thuận khác.
Bán công ty đang thua lỗ thì có phải nộp thuế không?
Thuế tính trên chênh lệch giữa giá bán với giá mua và chi phí hợp lý, nên nếu bán lỗ hoặc hòa vốn thì thuế phải nộp bằng 0 theo cách tính 20%. Tuy nhiên, bạn vẫn phải khai thuế, và nếu không chứng minh được giá mua thì có thể bị tính 2% trên giá chuyển nhượng.
Mua bán doanh nghiệp tư nhân khác gì với công ty TNHH?
Doanh nghiệp tư nhân không có tư cách pháp nhân và thuộc sở hữu một cá nhân, nên giao dịch là bán toàn bộ doanh nghiệp và chủ mới đăng ký thay đổi chủ doanh nghiệp. Công ty TNHH có tư cách pháp nhân, giao dịch là chuyển nhượng phần vốn góp, và công ty vẫn tồn tại độc lập với thay đổi sở hữu.
Tóm lại, mua bán doanh nghiệp là chuỗi bước pháp lý gồm thẩm định, ký hợp đồng chuyển nhượng, đăng ký thay đổi và hoàn thành nghĩa vụ thuế. Giao dịch an toàn nhất là giao dịch có hồ sơ rõ ràng, giá khai đúng thực tế và điều khoản bảo vệ người mua trước nợ ẩn.











