Đặt cọc là gì? Các hình thức đặt cọc theo quy định 2026

Biên soạn:

· Cập nhật:

Đặt cọc là gì? Các hình thức đặt cọc theo quy định 2026

Đặt cọc là việc một bên giao cho bên kia một khoản tiền, kim khí quý, đá quý hoặc vật có giá trị khác trong một thời hạn để bảo đảm việc giao kết hoặc thực hiện hợp đồng (Điều 328 Bộ luật Dân sự 2015). Nếu bên đặt cọc từ chối, tiền cọc thuộc về bên nhận. Nếu bên nhận cọc từ chối, họ phải trả lại cọc và đền thêm một khoản tương đương, trừ khi có thỏa thuận khác.

Tóm tắt nhanh

  • Đặt cọc là biện pháp bảo đảm thực hiện nghĩa vụ, quy định tại Điều 328 Bộ luật Dân sự 2015.
  • Tài sản đặt cọc có thể là tiền, kim khí quý, đá quý hoặc vật có giá trị khác.
  • Bộ luật Dân sự 2015 không bắt buộc đặt cọc phải lập thành văn bản, nhưng bạn nên lập văn bản để có chứng cứ.
  • Hợp đồng được thực hiện thì cọc được trả lại hoặc trừ vào tiền phải trả. Bên nào vi phạm thì bên đó chịu mất cọc hoặc đền cọc.
  • Mua nhà ở hình thành trong tương lai: chủ đầu tư chỉ được thu cọc không quá 5% giá bán (Luật Kinh doanh bất động sản 2023).
  • Nghị quyết 03/2026/NQ-HĐTP hướng dẫn giải quyết tranh chấp đặt cọc, có hiệu lực từ 15/10/2026.

Đặt cọc là gì?

Theo Điều 328 Bộ luật Dân sự 2015, đặt cọc có hai bên: bên đặt cọc (người giao tài sản) và bên nhận đặt cọc (người giữ tài sản). Khoản tiền hoặc tài sản được giao gọi chung là tài sản đặt cọc. Tài sản này được giữ trong một thời hạn để bảo đảm hai việc:

Tóm tắt nhanh: Đặt cọc là gì? Các hình thức đặt cọc theo quy định 2026
Tóm tắt nhanh – Đặt cọc là gì? Các hình thức đặt cọc theo quy định 2026
  • Giao kết hợp đồng: hai bên cam kết sẽ ký hợp đồng chính, ví dụ hợp đồng mua bán nhà, đất, xe.
  • Thực hiện hợp đồng: hợp đồng đã ký, khoản cọc bảo đảm mỗi bên làm đúng nghĩa vụ của mình.

Trong thực tế, nhiều khoản cọc bảo đảm cả hai mục đích. Khi hợp đồng được ký và thực hiện, khoản cọc thường được tính vào tiền thanh toán.

Ví dụ: Anh A đặt cọc 100 triệu đồng cho chị B để mua một lô đất, hai bên hẹn 30 ngày sau ra văn phòng công chứng ký hợp đồng chuyển nhượng. Số tiền 100 triệu là tiền đặt cọc. Hai bên ký hợp đồng đúng hẹn thì khoản này được trừ vào giá đất.

Các hình thức đặt cọc

Pháp luật không có điều khoản liệt kê “các loại đặt cọc”. Khi người dân hỏi về hình thức đặt cọc, thường có ba cách phân loại sau.

Phân loại theo tài sản đặt cọc

Điều 328 liệt kê các loại tài sản có thể dùng để đặt cọc:

  • Tiền: loại phổ biến nhất, thường là tiền đồng Việt Nam, giao tiền mặt hoặc chuyển khoản.
  • Kim khí quý: vàng, bạc, bạch kim…
  • Đá quý: kim cương, ngọc…
  • Vật có giá trị khác: ví dụ phương tiện, đồ trang sức, giấy tờ có giá. Theo Nghị quyết 03/2026/NQ-HĐTP, tài sản đặt cọc có thể là cổ phiếu, trái phiếu, tài sản số… nếu đáp ứng quy định của pháp luật. Tài sản đặt cọc phải không bị cấm hoặc hạn chế giao dịch.

Phân loại theo cách thể hiện thỏa thuận

  • Hợp đồng đặt cọc riêng: hai bên ký một văn bản độc lập, ghi rõ số tiền, thời hạn và mục đích đặt cọc.
  • Điều khoản đặt cọc trong hợp đồng khác: ví dụ trong hợp đồng thuê nhà hoặc hợp đồng mua bán. Nghị quyết 03/2026/NQ-HĐTP xác nhận thỏa thuận đặt cọc có thể lập thành hợp đồng riêng hoặc ghi nhận bằng điều khoản trong hợp đồng có nghĩa vụ được bảo đảm.
  • Thỏa thuận không lập văn bản: trước đây, Bộ luật Dân sự 2005 yêu cầu đặt cọc phải lập thành văn bản. Điều 328 Bộ luật Dân sự 2015 không còn quy định này. Tuy vậy, nếu luật chuyên ngành yêu cầu phải có văn bản thì các bên phải làm theo. Không có giấy tờ thì rất khó chứng minh khi xảy ra tranh chấp.

Phân loại theo mục đích

  • Đặt cọc để bảo đảm giao kết hợp đồng (cọc giữ chỗ cho việc ký hợp đồng sau này).
  • Đặt cọc để bảo đảm thực hiện hợp đồng đã ký (ví dụ cọc thuê nhà, cọc mua hàng).
  • Đặt cọc bảo đảm cả hai việc trên.

Lưu ý: Nếu các bên ghi sai tên biện pháp bảo đảm nhưng nội dung thỏa thuận đúng bản chất đặt cọc, thì áp dụng quy định về đặt cọc. Vì vậy, bạn nên ghi rõ mục đích và hậu quả khi vi phạm trong văn bản. Đừng chỉ dựa vào tên gọi như “tiền giữ chỗ”, “tiền thiện chí” hay “tiền ứng trước”.

Hậu quả pháp lý: khi nào mất cọc, khi nào đền cọc?

Theo khoản 2 Điều 328 Bộ luật Dân sự 2015, có ba tình huống:

Tình huống Xử lý tài sản đặt cọc
Hợp đồng được giao kết, thực hiện Trả lại cho bên đặt cọc hoặc trừ vào nghĩa vụ trả tiền.
Bên đặt cọc từ chối giao kết, thực hiện hợp đồng Tài sản đặt cọc thuộc về bên nhận đặt cọc (mất cọc).
Bên nhận đặt cọc từ chối giao kết, thực hiện hợp đồng Trả lại tài sản đặt cọc và đền thêm một khoản tương đương giá trị tài sản đặt cọc (đền cọc, tức gấp đôi), trừ khi có thỏa thuận khác.

Cụm “trừ khi có thỏa thuận khác” cho phép hai bên tự thỏa thuận mức phạt cọc. Nếu không có thỏa thuận riêng, áp dụng mức mặc định ở bảng trên. Nghị quyết 03/2026/NQ-HĐTP (Điều 6) cũng hướng dẫn theo hướng này khi các bên không có thỏa thuận khác về phạt cọc.

Lưu ý: Phạt cọc chỉ áp dụng khi một bên có lỗi trong việc không giao kết hoặc không thực hiện hợp đồng. Hợp đồng không thành vì sự kiện khách quan, không do lỗi của bên nào, thì cần xem xét theo thỏa thuận và quy định chung của Bộ luật Dân sự. Không phải mọi trường hợp giao dịch đổ vỡ đều dẫn đến mất cọc.

Đặt cọc khi mua bán nhà, đất

Đây là loại đặt cọc phát sinh tranh chấp nhiều nhất vì giá trị lớn. Bạn cần nắm các điểm sau.

Hợp đồng đặt cọc có bắt buộc công chứng không?

Bộ luật Dân sự 2015 không bắt buộc đặt cọc phải lập văn bản, nên cũng không đặt ra yêu cầu công chứng riêng cho việc đặt cọc. Tuy nhiên, hợp đồng chính về chuyển nhượng quyền sử dụng đất, mua bán nhà ở phải tuân thủ điều kiện về hình thức và thủ tục theo Luật Đất đai 2024, Luật Nhà ở 2023 và Luật Công chứng 2024. Nếu bạn đặt cọc bằng giấy tay, hãy đọc thêm hướng dẫn về giấy tờ mua bán đất viết tay theo quy định pháp luật để hiểu rủi ro.

Mua nhà ở hình thành trong tương lai: cọc không quá 5%

Khoản 5 Điều 23 Luật Kinh doanh bất động sản 2023 (hiệu lực từ 01/8/2024) quy định chủ đầu tư dự án chỉ được thu tiền đặt cọc không quá 5% giá bán, giá thuê mua nhà ở, công trình xây dựng. Việc thu cọc chỉ được thực hiện khi nhà ở, công trình đã đủ điều kiện đưa vào kinh doanh. Thỏa thuận đặt cọc phải ghi rõ giá bán, giá thuê mua.

Điều 25 của luật này còn quy định về tiến độ thanh toán. Lần thanh toán đầu không quá 30% giá trị hợp đồng, gồm cả tiền đặt cọc. Tổng số tiền các lần thanh toán khi chưa bàn giao nhà không quá 70% giá trị hợp đồng, hoặc 50% nếu bên bán là tổ chức kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài.

Đặt cọc mua đất khi người bán chưa đứng tên giấy chứng nhận

Nghị quyết 03/2026/NQ-HĐTP hướng dẫn rằng thỏa thuận đặt cọc vẫn có thể có hiệu lực ngay cả khi hợp đồng dự kiến giao kết chưa đủ điều kiện có hiệu lực tại thời điểm đặt cọc, nếu bản thân thỏa thuận đặt cọc đáp ứng điều kiện luật định. Bạn vẫn nên kiểm tra kỹ giấy chứng nhận, tình trạng thế chấp, tranh chấp và quy hoạch trước khi giao tiền.

Phân biệt đặt cọc với tiền trả trước và phạt vi phạm

Ba khái niệm này hay bị nhầm lẫn:

Tiêu chí Đặt cọc Trả trước / ứng trước Phạt vi phạm hợp đồng
Bản chất Biện pháp bảo đảm; tài sản giao ngay khi thỏa thuận Một phần tiền thanh toán trước Chế tài thỏa thuận trong hợp đồng, áp dụng sau khi có vi phạm
Thời điểm giao tài sản Giao trước, giữ trong một thời hạn Giao trước Chỉ phải nộp khi vi phạm
Khi một bên bỏ hợp đồng Mất cọc hoặc đền cọc Thường chỉ hoàn trả khoản đã nhận, trừ khi có thỏa thuận khác Nộp khoản phạt theo thỏa thuận

Ví dụ khi bán xe máy cũ, nếu người mua giao trước một khoản tiền mà không ghi rõ là “đặt cọc”, khoản này có thể bị hiểu là tiền trả trước. Bạn nên ghi rõ trong văn bản, chẳng hạn trong giấy bán xe máy cá nhân. Người mua cũng nên xem trước giấy tờ cần có khi mua xe máy cũ.

Điểm mới từ Nghị quyết 03/2026/NQ-HĐTP

Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao thông qua Nghị quyết 03/2026/NQ-HĐTP ngày 18/8/2026. Nghị quyết có hiệu lực từ 15/10/2026 và gồm 9 điều, hướng dẫn giải quyết tranh chấp đặt cọc. Một số nội dung đáng chú ý:

  • Hiệu lực: thỏa thuận đặt cọc là giao dịch dân sự, có hiệu lực khi đủ các điều kiện tại Điều 117 Bộ luật Dân sự. Hiệu lực này được xét độc lập với những vướng mắc của hợp đồng chính.
  • Tài sản đặt cọc: không chỉ là tiền mà có thể là kim khí quý, đá quý hoặc tài sản có giá trị khác, với điều kiện không bị cấm, hạn chế giao dịch.
  • Hiệu lực đối kháng với người thứ ba: thời điểm phát sinh theo pháp luật về bảo đảm thực hiện nghĩa vụ. Ví dụ, với tài sản bên nhận cọc nắm giữ thì hiệu lực này tính từ khi bên nhận cọc nhận được tài sản.
  • Thời hiệu khởi kiện: yêu cầu phạt cọc, bồi thường thiệt hại và yêu cầu khác về hợp đồng đặt cọc áp dụng thời hiệu theo Điều 429 Bộ luật Dân sự, thông thường là 3 năm kể từ ngày biết quyền lợi bị xâm phạm. Yêu cầu tuyên bố giao dịch đặt cọc vô hiệu áp dụng thời hiệu theo Điều 132. Tòa án không áp dụng thời hiệu khởi kiện đối với yêu cầu đòi lại tài sản đặt cọc.

Lưu ý: Nghị quyết áp dụng cho việc giải quyết tranh chấp từ ngày có hiệu lực. Bản án, quyết định đã có hiệu lực trước thời điểm này không áp dụng hướng dẫn của Nghị quyết để kháng nghị giám đốc thẩm hoặc tái thẩm. Bạn nên đối chiếu văn bản gốc khi cần áp dụng cho một vụ việc cụ thể.

Tranh chấp về đặt cọc là tranh chấp dân sự. Tùy vụ việc, bạn có thể thương lượng, hòa giải hoặc khởi kiện tại Tòa án nhân dân có thẩm quyền. Từ 01/07/2025, hệ thống Tòa án có Tòa án nhân dân khu vực. Thẩm quyền cụ thể phụ thuộc vào nơi cư trú của bị đơn, tính chất vụ việc và việc có tranh chấp bất động sản hay không.

Lưu ý để tránh mất tiền khi đặt cọc

Lưu ý để tránh mất tiền khi đặt cọc (6 bước) – Đặt cọc là gì? Các hình thức đặt cọc theo quy định 2026
Sơ đồ: Lưu ý để tránh mất tiền khi đặt cọc
  1. Bước 1: Xác minh bên nhận cọc. Với nhà đất, kiểm tra người đứng tên giấy chứng nhận, tình trạng thế chấp, tranh chấp, quy hoạch. Với xe, kiểm tra giấy đăng ký xe và chủ sở hữu.
  2. Bước 2: Lập văn bản, ghi rõ họ tên, số định danh cá nhân hoặc số căn cước của hai bên.
  3. Bước 3: Ghi rõ số tiền hoặc tài sản đặt cọc, mục đích (giữ chỗ để ký hợp đồng hay bảo đảm thực hiện hợp đồng) và thời hạn.
  4. Bước 4: Ghi rõ đối tượng giao dịch (địa chỉ, diện tích, số thửa; hoặc biển số, số khung của xe), giá, cách thanh toán và thời điểm ký hợp đồng chính.
  5. Bước 5: Ghi rõ hậu quả khi một bên vi phạm: mất cọc, đền cọc hay mức phạt khác, và các trường hợp được trả lại cọc.
  6. Bước 6: Giao nhận tiền có chứng cứ: ưu tiên chuyển khoản vào đúng tài khoản của bên nhận, nội dung ghi “đặt cọc…”. Nếu nhận tiền mặt, nên có biên nhận có chữ ký.

Cảnh báo: Có người nhận cọc của nhiều người cho cùng một tài sản, rồi chiếm đoạt tiền. Hành vi gian dối nhằm chiếm đoạt tài sản có thể bị xử lý hình sự về tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản (Điều 174 Bộ luật Hình sự). Không nên đặt cọc khi người bán không chứng minh được quyền sở hữu hoặc quyền sử dụng tài sản.

Nếu khoản cọc có liên quan đến việc vay mượn, bạn nên phân biệt rõ với hợp đồng vay tiền. Bạn có thể tham khảo mẫu giấy ghi nợ viết tay để hiểu cách ghi nhận nghĩa vụ trả tiền, tránh nhầm với tiền đặt cọc.

Thông tin cập nhật tháng 10/2026. Bài viết mang tính tham khảo, không thay thế văn bản pháp luật hiện hành.

Câu hỏi thường gặp

Đặt cọc bằng giấy viết tay có giá trị pháp lý không?

Có thể có. Bộ luật Dân sự 2015 không bắt buộc đặt cọc phải công chứng. Giấy viết tay vẫn là chứng cứ nếu ghi rõ các bên, số tiền, mục đích, thời hạn và có chữ ký. Tuy vậy, giá trị của thỏa thuận vẫn phải đáp ứng điều kiện có hiệu lực của giao dịch dân sự.

Đặt cọc bao nhiêu phần trăm là hợp lý?

Pháp luật không quy định mức chung cho mọi giao dịch, các bên tự thỏa thuận. Riêng chủ đầu tư dự án bán nhà ở, công trình xây dựng hình thành trong tương lai chỉ được thu cọc tối đa 5% giá bán, giá thuê mua theo Luật Kinh doanh bất động sản 2023.

Bên bán đổi ý không bán nữa thì phải đền bao nhiêu?

Nếu không có thỏa thuận khác, bên nhận cọc từ chối giao kết hoặc thực hiện hợp đồng phải trả lại tài sản đặt cọc và đền thêm một khoản tương đương giá trị tài sản đặt cọc. Hai bên có thể thỏa thuận mức khác trong văn bản đặt cọc.

Hết thời hạn đặt cọc mà chưa ký hợp đồng thì sao?

Phải xem thỏa thuận và nguyên nhân. Nếu do lỗi của một bên thì bên đó chịu hậu quả theo Điều 328. Nếu không bên nào có lỗi, hai bên nên thỏa thuận gia hạn hoặc hoàn trả cọc. Khi không thống nhất được, bên đòi lại cọc có thể khởi kiện. Tòa án không áp dụng thời hiệu khởi kiện đối với yêu cầu đòi lại tài sản đặt cọc.

Thời hiệu khởi kiện tranh chấp đặt cọc là bao lâu?

Yêu cầu phạt cọc, bồi thường thiệt hại và các yêu cầu khác về hợp đồng đặt cọc thường áp dụng thời hiệu 3 năm theo Điều 429 Bộ luật Dân sự, tính từ ngày biết quyền lợi bị xâm phạm. Riêng yêu cầu đòi lại tài sản đặt cọc không áp dụng thời hiệu khởi kiện.

Đặt cọc bằng vàng hoặc tài sản khác có được không?

Được. Điều 328 cho phép đặt cọc bằng tiền, kim khí quý, đá quý hoặc vật có giá trị khác. Bạn nên ghi rõ loại tài sản, số lượng, đặc điểm và giá trị quy đổi trong văn bản để dễ xử lý khi có tranh chấp.

Tóm lại, đặt cọc là biện pháp bảo đảm giao kết hoặc thực hiện hợp đồng, có hậu quả rõ ràng: người vi phạm mất cọc hoặc phải đền cọc. Hãy lập văn bản rõ ràng, kiểm tra kỹ đối tượng giao dịch và nắm các quy định mới như Nghị quyết 03/2026/NQ-HĐTP trước khi giao tiền.

Lưu ý: Nội dung bài viết mang tính chất tham khảo, được biên soạn theo quy định pháp luật tại thời điểm cập nhật. Với vụ việc cụ thể, bạn nên liên hệ cơ quan có thẩm quyền hoặc luật sư để được hướng dẫn chính xác. Xem miễn trừ trách nhiệm.

Ban biên tập Luật Sư X

Có thể bạn quan tâm

Xem tất cả →