Ở Việt Nam, cơ quan hành pháp là Chính phủ cùng hệ thống cơ quan hành chính nhà nước từ trung ương đến địa phương (bộ, cơ quan ngang bộ, UBND các cấp). Còn “cơ quan ban hành pháp luật” là nhiều cơ quan khác nhau: Quốc hội ban hành Hiến pháp, luật; Chính phủ ban hành nghị định; bộ trưởng ban hành thông tư; HĐND, UBND ban hành văn bản ở địa phương.
Tóm tắt nhanh
- Quốc hội là cơ quan lập pháp, duy nhất có quyền lập hiến và lập pháp.
- Chính phủ là cơ quan hành chính nhà nước cao nhất, thực hiện quyền hành pháp.
- Tòa án nhân dân thực hiện quyền tư pháp.
- Cơ quan hành pháp không ban hành “luật”, mà ban hành văn bản dưới luật như nghị định, quyết định của Thủ tướng, thông tư.
- Từ 01/07/2025, chính quyền địa phương chỉ còn hai cấp (tỉnh – xã); cấp huyện không còn thẩm quyền ban hành văn bản quy phạm pháp luật.
Lưu ý: Bài viết giải thích khái niệm pháp lý về cơ quan hành pháp trong bộ máy nhà nước Việt Nam, không phải thông tin về phim ảnh hay sản phẩm giải trí.
Cơ quan hành pháp là gì?
“Hành pháp” nghĩa là tổ chức thi hành pháp luật, quản lý nhà nước hằng ngày trên mọi lĩnh vực: kinh tế, giáo dục, y tế, an ninh, trật tự, thuế, đất đai… Theo Hiến pháp 2013, Chính phủ là cơ quan hành chính nhà nước cao nhất của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, thực hiện quyền hành pháp và là cơ quan chấp hành của Quốc hội.
Luật Tổ chức Chính phủ 2025 tiếp tục xác định vai trò này: Chính phủ thống nhất quản lý nền hành chính nhà nước từ trung ương đến địa phương. Thủ tướng Chính phủ là người đứng đầu Chính phủ và hệ thống hành chính nhà nước.
Hệ thống cơ quan hành pháp gồm những cơ quan nào?
- Chính phủ: gồm Thủ tướng, các Phó Thủ tướng, các Bộ trưởng và Thủ trưởng cơ quan ngang bộ.
- Bộ, cơ quan ngang bộ: quản lý nhà nước theo ngành, lĩnh vực (Bộ Công an, Bộ Tài chính, Bộ Tư pháp…).
- Ủy ban nhân dân cấp tỉnh: cơ quan hành chính nhà nước ở địa phương, đồng thời là cơ quan chấp hành của Hội đồng nhân dân cùng cấp.
- Ủy ban nhân dân cấp xã (xã, phường, đặc khu): cấp chính quyền gần dân nhất, trực tiếp giải quyết phần lớn thủ tục hành chính của người dân.
Bản chất, chức năng chung của bộ máy này gắn với tính chất của Nhà nước. Bạn có thể đọc thêm trong bài bản chất của nhà nước là gì.
Phân biệt cơ quan lập pháp, hành pháp, tư pháp
Hiến pháp quy định quyền lực nhà nước là thống nhất, có sự phân công, phối hợp và kiểm soát giữa các cơ quan trong thực hiện ba quyền: lập pháp, hành pháp, tư pháp.
| Quyền | Cơ quan thực hiện | Vai trò chính |
|---|---|---|
| Lập pháp | Quốc hội | Làm và sửa Hiến pháp, ban hành luật, quyết định các vấn đề quan trọng của đất nước |
| Hành pháp | Chính phủ và hệ thống cơ quan hành chính nhà nước | Tổ chức thi hành Hiến pháp, luật; quản lý, điều hành kinh tế – xã hội |
| Tư pháp | Tòa án nhân dân (cùng Viện kiểm sát nhân dân thực hiện quyền công tố, kiểm sát hoạt động tư pháp) | Xét xử, bảo vệ công lý, quyền con người, quyền công dân |
Lưu ý: Hội đồng nhân dân các cấp là cơ quan quyền lực nhà nước ở địa phương, không phải cơ quan hành pháp. Cơ quan hành pháp ở địa phương là Ủy ban nhân dân.
Cơ quan ban hành pháp luật là cơ quan nào?
“Pháp luật” ở đây được hiểu là hệ thống văn bản quy phạm pháp luật, tức văn bản chứa quy tắc xử sự chung, có hiệu lực bắt buộc chung, do cơ quan nhà nước có thẩm quyền ban hành theo đúng hình thức, trình tự, thủ tục. Văn bản chỉ là văn bản quy phạm pháp luật khi ban hành đúng thẩm quyền và hình thức mà Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật quy định.
Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật 2025 (Luật 64/2025/QH15) có hiệu lực từ 01/04/2025 và được sửa đổi bởi Luật 87/2025/QH15, có hiệu lực từ 01/07/2025. Các cơ quan, người có thẩm quyền chủ yếu gồm:
| Cơ quan / người có thẩm quyền | Văn bản được ban hành |
|---|---|
| Quốc hội | Hiến pháp, bộ luật, luật, nghị quyết |
| Ủy ban Thường vụ Quốc hội | Pháp lệnh, nghị quyết (và nghị quyết liên tịch với Đoàn Chủ tịch Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam) |
| Chủ tịch nước | Lệnh, quyết định |
| Chính phủ | Nghị định, nghị quyết (từ 2025 nghị quyết của Chính phủ là hình thức văn bản quy phạm pháp luật để xử lý vấn đề cấp bách, quan trọng) |
| Thủ tướng Chính phủ | Quyết định |
| Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao | Nghị quyết |
| Chánh án Tòa án nhân dân tối cao, Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tối cao, Tổng Kiểm toán nhà nước, Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan ngang bộ | Thông tư; thông tư liên tịch khi phối hợp ban hành |
| Hội đồng nhân dân cấp tỉnh | Nghị quyết |
| Ủy ban nhân dân cấp tỉnh; Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp tỉnh | Quyết định |
| Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân cấp xã | Nghị quyết (HĐND), quyết định (UBND) |
| Chính quyền địa phương ở đơn vị hành chính – kinh tế đặc biệt | Văn bản quy phạm pháp luật theo luật của Quốc hội quy định |
Lưu ý: Ngoài văn bản quy phạm pháp luật còn có văn bản hành chính (công văn, thông báo, kế hoạch, báo cáo…), không chứa quy phạm chung nên không phải “pháp luật”. Cách soạn thảo loại văn bản này xem thêm trong bài phong cách ngôn ngữ hành chính là gì.
Thẩm quyền sau khi bỏ cấp huyện (từ 01/07/2025)
Luật Tổ chức chính quyền địa phương 2025 (Luật 72/2025/QH15), hiệu lực từ 01/07/2025, tổ chức chính quyền địa phương thành hai cấp: cấp tỉnh (tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương) và cấp xã (xã, phường, đặc khu). Cấp huyện không còn là một cấp chính quyền.
Luật 87/2025/QH15 sửa Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật cho phù hợp với mô hình này:
- Bỏ nghị quyết của HĐND cấp huyện và quyết định của UBND cấp huyện khỏi hệ thống văn bản quy phạm pháp luật.
- Bổ sung quyết định của Chủ tịch UBND cấp tỉnh.
- Quy định nghị quyết của HĐND cấp xã và quyết định của UBND cấp xã là văn bản quy phạm pháp luật (trước đó, Luật 64/2025 từng bỏ thẩm quyền này).
Trước 01/07/2025, bạn có thể gặp cách nói “UBND huyện/quận ban hành quyết định…”. Hiện nay, các việc đó chuyển lên cấp tỉnh, phân cấp xuống cấp xã hoặc giao cơ quan chuyên môn thực hiện, tùy từng lĩnh vực.
Văn bản quy phạm pháp luật của Chủ tịch UBND cấp tỉnh, HĐND cấp xã, UBND cấp xã không được quy định hiệu lực trở về trước.
Cơ quan hành pháp có được ban hành luật không?
Không. Chỉ Quốc hội mới có quyền ban hành Hiến pháp, bộ luật và luật. Chính phủ, bộ, UBND chỉ ban hành văn bản dưới luật để hướng dẫn, chi tiết hóa luật hoặc quy định các vấn đề thuộc thẩm quyền quản lý của mình.
Thứ bậc hiệu lực văn bản
Nhìn chung, văn bản có hiệu lực từ cao xuống thấp: Hiến pháp → luật, nghị quyết của Quốc hội → pháp lệnh, nghị quyết của Ủy ban Thường vụ Quốc hội → lệnh, quyết định của Chủ tịch nước → nghị định, nghị quyết của Chính phủ → quyết định của Thủ tướng → thông tư và các văn bản khác. Văn bản cấp dưới không được trái văn bản cấp trên.
Cảnh báo: Gọi nghị định, thông tư là “luật” chỉ là cách nói quen miệng. Về mặt pháp lý, đó là văn bản dưới luật. Khi áp dụng, bạn cần xác định đúng loại văn bản và còn hiệu lực hay không.
Ví dụ thực tế: ai quy định điều này?
Một tình huống quen thuộc: bạn chạy xe máy và thắc mắc vì sao mức phạt, biển số, lệ phí lại do nhiều cơ quan khác nhau quy định. Thực tế đó là sự phân công thẩm quyền:
- Mức xử phạt vi phạm giao thông: do Chính phủ quy định bằng nghị định, căn cứ luật của Quốc hội. Xem bài mức phạt không có bằng lái xe máy.
- Ký hiệu biển số xe theo tỉnh: do Bộ trưởng Bộ Công an quy định bằng thông tư. Ví dụ, xem biển số 72 là tỉnh nào.
- Bảng giá tính lệ phí trước bạ: do UBND cấp tỉnh ban hành; mức thu do Chính phủ quy định. Xem cách tính lệ phí trước bạ xe máy.
- Mức giảm trừ gia cảnh: do Ủy ban Thường vụ Quốc hội điều chỉnh bằng nghị quyết. Xem mức giảm trừ gia cảnh mới nhất.
Mỗi vấn đề đều nằm trong hệ thống văn bản có thứ bậc, từ luật của Quốc hội đến nghị định, thông tư, quyết định ở địa phương.
Câu hỏi thường gặp
Cơ quan hành pháp cao nhất ở Việt Nam là cơ quan nào?
Là Chính phủ. Hiến pháp và Luật Tổ chức Chính phủ xác định Chính phủ là cơ quan hành chính nhà nước cao nhất, thực hiện quyền hành pháp. Người đứng đầu là Thủ tướng Chính phủ.
Cơ quan ban hành pháp luật có phải là Quốc hội không?
Quốc hội ban hành luật và Hiến pháp, nhưng không phải cơ quan duy nhất ban hành văn bản quy phạm pháp luật. Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Chủ tịch nước, Chính phủ, Thủ tướng, bộ trưởng, HĐND, UBND… cũng có thẩm quyền theo từng hình thức văn bản.
Ủy ban nhân dân có phải cơ quan hành pháp không?
Có, ở phạm vi địa phương. UBND là cơ quan hành chính nhà nước ở địa phương, đồng thời là cơ quan chấp hành của HĐND cùng cấp. Từ 01/07/2025, UBND chỉ còn ở hai cấp là tỉnh và xã.
UBND huyện còn ban hành văn bản không?
Không. Từ 01/07/2025 không còn chính quyền cấp huyện nên không còn nghị quyết của HĐND huyện hay quyết định của UBND huyện. Văn bản huyện ban hành trước đó chỉ còn hiệu lực theo quy định chuyển tiếp cho đến khi bị bãi bỏ hoặc thay thế.
Thông tư của bộ trưởng có phải là luật không?
Không. Thông tư là văn bản dưới luật, do bộ trưởng, thủ trưởng cơ quan ngang bộ ban hành để hướng dẫn thi hành luật, nghị định hoặc quản lý ngành, lĩnh vực. Thông tư không được trái luật và nghị định.
Căn cứ pháp lý
- Hiến pháp năm 2013 (đã được sửa đổi, bổ sung một số điều năm 2025 về đơn vị hành chính)
- Luật Tổ chức Chính phủ 2025 (Luật số 63/2025/QH15)
- Luật Tổ chức chính quyền địa phương 2025 (Luật số 72/2025/QH15)
- Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật 2025 (Luật số 64/2025/QH15)
- Luật số 87/2025/QH15 sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật
Tóm lại, cơ quan hành pháp là Chính phủ và hệ thống cơ quan hành chính nhà nước; còn việc ban hành pháp luật được phân công cho nhiều cơ quan theo từng loại văn bản, trong đó chỉ Quốc hội làm Hiến pháp và luật. Khi tra cứu quy định, bạn nên xác định đúng cơ quan ban hành, loại văn bản và hiệu lực hiện hành. Thông tin cập nhật tháng 10/2026.
