Có. Nếu bạn cho người khác dùng bằng đại học của mình để họ đứng tên, mạo danh nhân sự hoặc “đủ điều kiện” trong hồ sơ năng lực, bạn có thể bị phạt tiền từ 5.000.000 đến 10.000.000 đồng theo quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực giáo dục. Người mượn cũng bị phạt mức tương tự. Nếu có gian lận trong đấu thầu hoặc chiếm đoạt tài sản, hậu quả có thể là trách nhiệm hình sự.
Tóm tắt nhanh
- “Cho người khác sử dụng văn bằng, chứng chỉ của mình” và “sử dụng văn bằng, chứng chỉ của người khác” đều là hành vi bị phạt 5–10 triệu đồng (Nghị định 04/2021/NĐ-CP).
- Bằng của bạn được đơn vị nơi bạn thực sự làm việc dùng để chứng minh năng lực nhân sự, có hợp đồng và có sự đồng ý của bạn, thì khác hoàn toàn với việc “cho mượn” để người khác đứng tên.
- Trong đấu thầu, kê khai nhân sự không có thật hoặc dùng bằng của người không tham gia có thể bị loại hồ sơ, tịch thu bảo đảm dự thầu, cấm tham gia đấu thầu.
- Thời hiệu xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực giáo dục là 1 năm; mức phạt tối đa với cá nhân trong lĩnh vực này là 75 triệu đồng.
- Nếu bị nhờ “chỉ gửi ảnh bằng”, hãy hỏi rõ mục đích, vị trí, văn bản nào bạn phải ký trước khi đồng ý.
Hành vi nào bị coi là cho mượn bằng đại học?
Văn bằng là giấy tờ gắn với chính người học. Pháp luật không có khái niệm “cho mượn bằng” hợp pháp để người khác dùng thay mình. Hành vi bị xử lý thường rơi vào các tình huống sau:
- Bạn đưa bản gốc, bản sao hoặc ảnh chụp bằng đại học cho người khác để họ nộp vào hồ sơ như thể đó là bằng của họ.
- Bạn cho công ty, nhóm làm ăn đứng tên bạn là “chỉ huy trưởng”, “giám đốc kỹ thuật”, “nhân sự chủ chốt”… nhưng thực tế bạn không làm việc ở đó.
- Bạn đồng ý để người khác dùng thông tin trên bằng (họ tên, ngày sinh, số hiệu bằng) để hợp thức hóa điều kiện năng lực khi mở trung tâm, ký hợp đồng, tham dự thầu.
Ví dụ: Anh Minh là kỹ sư xây dựng, đang làm cho công ty A. Một người quen ở công ty B nhờ anh gửi ảnh bằng đại học và căn cước “để làm hồ sơ năng lực, không phải làm gì cả, có gì tôi chịu”. Công ty B đưa anh vào hồ sơ dự thầu ở vị trí chỉ huy trưởng công trường, trong khi anh không có hợp đồng, không biết gói thầu. Đây chính là tình huống rủi ro cao cho cả hai bên.
Mức phạt hành chính hiện nay
Căn cứ chính là Nghị định 04/2021/NĐ-CP (sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định 127/2021/NĐ-CP) về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực giáo dục. Với văn bằng, chứng chỉ thuộc phạm vi quản lý của Bộ Giáo dục và Đào tạo (trong đó có bằng đại học), nghị định quy định phạt từ 5.000.000 đến 10.000.000 đồng đối với một trong các hành vi:
| Hành vi | Ai bị xử phạt | Mức phạt |
|---|---|---|
| Cho người khác sử dụng văn bằng, chứng chỉ của mình | Người cho mượn | 5–10 triệu đồng |
| Sử dụng văn bằng, chứng chỉ của người khác | Người đi mượn | 5–10 triệu đồng |
| Sử dụng văn bằng, chứng chỉ bị tẩy xóa, sửa chữa làm sai lệch nội dung | Người sử dụng | 5–10 triệu đồng, kèm tịch thu tang vật |
Trước khi Nghị định 04/2021/NĐ-CP có hiệu lực (10/03/2021), chỉ người sử dụng bằng của người khác bị phạt. Hiện nay người cho mượn cũng bị xử phạt. Thời hiệu xử phạt là 1 năm kể từ ngày thực hiện hành vi (hoặc theo quy định về thời điểm phát hiện đối với hành vi đang diễn ra).
Lưu ý: Bộ Giáo dục và Đào tạo đã lấy ý kiến dự thảo nghị định sửa đổi Nghị định 04/2021/NĐ-CP. Khi gặp vụ việc cụ thể, bạn nên đối chiếu văn bản đang có hiệu lực tại thời điểm xảy ra hành vi. Mức phạt nêu trên là mức quy định tại thời điểm cập nhật bài (tháng 10/2026).
Nếu bằng thuộc hệ thống giáo dục nghề nghiệp hoặc bằng do cơ sở nước ngoài cấp, thẩm quyền quản lý và mức phạt có thể thuộc văn bản khác. Với bằng đại học trong nước, Nghị định 04/2021/NĐ-CP là căn cứ phổ biến nhất.
Khi nào dùng bằng của bạn trong hồ sơ năng lực là hợp pháp?
Không phải mọi việc đưa bằng của bạn vào hồ sơ của đơn vị khác đều vi phạm. Điểm khác nhau nằm ở chỗ bạn có thật sự là nhân sự của đơn vị đó hay không và thông tin có trung thực hay không.
- Nhân sự của chính đơn vị: bạn đang làm việc theo hợp đồng lao động, có đóng bảo hiểm xã hội. Đơn vị dùng bản sao bằng của bạn để chứng minh năng lực nhân sự là bình thường, nếu bạn biết và đồng ý.
- Nhân sự huy động có thật: bạn được đơn vị huy động tham gia thực hiện gói thầu hoặc dự án, có thỏa thuận, có cam kết bằng văn bản, và bạn sẽ trực tiếp làm việc khi trúng thầu.
- Cộng tác viên thật sự: bạn tham gia công việc chuyên môn theo hợp đồng dịch vụ, thông tin kê khai đúng vai trò thực tế của bạn.
Ngược lại, nếu bạn chỉ “cho mượn” thông tin để người khác đủ điều kiện trên giấy, còn thực tế bạn không làm gì, thì đó là dùng bằng của người khác để hợp thức hóa năng lực. Dù người nhờ nói “chỉ để làm hồ sơ”, rủi ro pháp lý vẫn nằm ở cả hai phía.
Hồ sơ năng lực, hồ sơ dự thầu: rủi ro lớn hơn
Khi bằng đại học được dùng trong hồ sơ dự thầu, hồ sơ chào giá hoặc hồ sơ đăng ký hoạt động có điều kiện, hậu quả không dừng ở khoản phạt hành chính. Luật Đấu thầu 2023 cấm hành vi gian lận, trong đó có làm giả hoặc làm sai lệch thông tin, tài liệu, và cố ý cung cấp thông tin không trung thực trong hồ sơ dự thầu nhằm làm sai lệch kết quả lựa chọn nhà thầu.
Trên thực tế, tổ chuyên gia đánh giá hồ sơ thường gửi văn bản xác minh bằng cấp, hợp đồng và quá trình tham gia dự án của nhân sự tới trường hoặc đơn vị cũ. Nếu nhân sự không tham gia, không biết gói thầu hoặc bằng không khớp, nhà thầu có thể bị loại, bị tịch thu bảo đảm dự thầu và bị cấm tham gia hoạt động đấu thầu trong thời hạn theo quy định. Tên người có bằng vẫn nằm trong hồ sơ nên bạn có thể bị mời làm việc, giải trình.
Cảnh báo: Lời hứa miệng kiểu “có gì tôi chịu” không có giá trị trước cơ quan xử lý. Hồ sơ chỉ ghi tên, bằng cấp và thông tin của bạn, nên người đứng tên trong hồ sơ thường bị gọi làm rõ trước tiên.
Khi nào bị xem xét trách nhiệm hình sự?
Chỉ cho mượn bằng thật thường bị xử lý hành chính nếu chưa gây hậu quả nghiêm trọng. Tuy nhiên, tùy hành vi và hậu quả, vụ việc có thể bị xem xét theo Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017 và 2025):
- Tội vi phạm quy định về đấu thầu gây hậu quả nghiêm trọng (Điều 222): áp dụng khi gian lận trong đấu thầu gây thiệt hại từ mức luật định, hoặc đã bị xử lý kỷ luật, xử phạt hành chính về hành vi này mà còn vi phạm. Khung hình phạt ban đầu có thể là cải tạo không giam giữ đến 3 năm hoặc phạt tù từ 1 đến 5 năm, các khung sau nặng hơn.
- Tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản (Điều 174): khi dùng bằng, thông tin của người khác để tạo niềm tin giả và chiếm đoạt tiền, tài sản.
- Tội làm giả hoặc sử dụng tài liệu giả của cơ quan, tổ chức (Điều 341): khi có làm giả, sửa chữa bằng hoặc sử dụng giấy tờ giả thực hiện hành vi trái pháp luật; khoản 1 phạt tù từ 6 tháng đến 3 năm.
Người cho mượn có thể bị xem xét về vai trò đồng phạm nếu biết rõ mục đích gian lận và vẫn giúp sức, nhất là khi nhận tiền “thuê bằng”. Việc xác định tội danh thuộc cơ quan tiến hành tố tụng, tùy chứng cứ từng vụ.
Những rủi ro khác với người cho mượn
- Kỷ luật, mất uy tín nghề nghiệp: nếu bạn là viên chức, đảng viên hoặc người hành nghề có điều kiện, vi phạm có thể kéo theo xử lý kỷ luật theo quy chế riêng.
- Lộ thông tin cá nhân: bản scan bằng, căn cước, bảng điểm có thể bị dùng cho mục đích khác như vay tiền, mở công ty, ký hợp đồng. Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân 2025 và Nghị định 356/2025/NĐ-CP (hiệu lực 01/01/2026) yêu cầu việc xử lý dữ liệu cá nhân phải có căn cứ, mục đích rõ ràng, thường là có sự đồng ý của chủ thể.
- Trách nhiệm pháp lý đi kèm tên bạn: nếu hồ sơ ghi bạn là người chịu trách nhiệm kỹ thuật hoặc người đại diện chuyên môn, bạn có thể phải giải trình về công trình, dịch vụ mình chưa từng thực hiện.
Tương tự, người tìm cách “mua” giấy tờ để xin việc cũng đối mặt chế tài; bạn có thể xem bài mua giấy khám sức khỏe xin việc có được không để hiểu cách pháp luật xử lý giấy tờ không đúng nguồn gốc.
Cách làm hợp pháp, an toàn
Nếu đơn vị cần dùng bằng của bạn cho hồ sơ năng lực, bạn có thể tự bảo vệ mình bằng các bước sau:
- Bước 1: Hỏi rõ mục đích: hồ sơ nào, gói thầu nào, vị trí nào, thời gian thực hiện và nơi nộp hồ sơ.
- Bước 2: Chỉ tham gia nếu bạn thật sự sẽ làm việc. Yêu cầu hợp đồng lao động, hợp đồng cộng tác hoặc văn bản huy động nhân sự ghi đúng vị trí và phạm vi công việc.
- Bước 3: Chỉ cung cấp bản sao cần thiết. Nếu cần bản sao có chứng thực, bạn xem hướng dẫn tại bài chứng thực giấy tờ ở đâu theo quy định hiện hành. Việc chứng thực bản sao, chữ ký hiện không phụ thuộc nơi cư trú theo Nghị định 23/2015/NĐ-CP đã sửa đổi bởi Nghị định 280/2025/NĐ-CP.
- Bước 4: Ghi trên bản sao dòng “Chỉ dùng cho hồ sơ… (tên hồ sơ, ngày)” để hạn chế bị dùng sai mục đích. Với bộ hồ sơ nhiều trang, tham khảo cách đóng dấu giáp lai đúng cách.
- Bước 5: Lưu lại thỏa thuận, tin nhắn, văn bản đồng ý. Nếu thấy đơn vị yêu cầu ký thay, kê khai kinh nghiệm bạn chưa có, hoặc thanh toán tiền “thuê bằng”, hãy từ chối.
- Bước 6: Nếu lỡ cho mượn và phát hiện bằng bị dùng sai, yêu cầu gỡ bỏ khỏi hồ sơ bằng văn bản và trình báo cơ quan có thẩm quyền khi cần.
Lưu ý: Nếu bạn là người cần bằng để đủ điều kiện hồ sơ, hãy tuyển dụng nhân sự thật hoặc ký hợp đồng cộng tác đúng nghĩa. Đây là cách duy nhất để hồ sơ năng lực có giá trị khi bị xác minh.
Câu hỏi thường gặp
Cho bạn mượn bằng đại học để xin việc có bị phạt không?
Có thể. “Cho người khác sử dụng văn bằng, chứng chỉ của mình” là hành vi bị phạt 5–10 triệu đồng theo Nghị định 04/2021/NĐ-CP. Người dùng bằng của người khác cũng bị phạt mức tương tự và có thể bị công ty chấm dứt hợp đồng khi phát hiện.
Chỉ gửi ảnh chụp bằng đại học thì có vi phạm không?
Phụ thuộc mục đích. Gửi bản sao cho đơn vị nơi bạn thật sự làm việc là bình thường. Gửi ảnh để người khác đưa vào hồ sơ, đứng tên là nhân sự của họ mà bạn không tham gia thì có thể bị coi là cho người khác sử dụng văn bằng.
Công ty dùng bằng của nhân viên trong hồ sơ năng lực có sai không?
Không sai nếu người đó là nhân sự thật, có hợp đồng và đồng ý, thông tin kê khai đúng vị trí và thời gian làm việc. Vi phạm xảy ra khi kê khai nhân sự không có thật hoặc không tham gia.
Cho mượn bằng đại học để mở trung tâm, phòng khám, văn phòng có bị phạt không?
Có. Ngoài phạt do cho sử dụng văn bằng, việc cho mượn chứng chỉ hành nghề hoặc điều kiện chuyên môn để thành lập đơn vị còn bị xử lý theo quy định riêng của từng lĩnh vực (giáo dục, y tế, xây dựng, bất động sản…), với mức phạt thường cao hơn.
Nếu bị phát hiện thì ai xử lý?
Tùy trường hợp: cơ quan có thẩm quyền xử phạt trong lĩnh vực giáo dục, bên mời thầu và cơ quan quản lý đấu thầu, hoặc cơ quan điều tra nếu có dấu hiệu tội phạm. Bạn nên hợp tác, cung cấp đầy đủ giấy tờ chứng minh mục đích và phạm vi việc đã đồng ý.
Căn cứ pháp lý
- Nghị định 04/2021/NĐ-CP về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực giáo dục (hiệu lực từ 10/03/2021), sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định 127/2021/NĐ-CP (hiệu lực từ 01/01/2022)
- Luật Xử lý vi phạm hành chính 2012 (sửa đổi, bổ sung)
- Luật Đấu thầu 2023 (Điều 16 về hành vi bị cấm; quy định về xử lý vi phạm)
- Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017, 2025): các Điều 174, 222, 341
- Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân 2025; Nghị định 356/2025/NĐ-CP (hiệu lực 01/01/2026)
- Nghị định 23/2015/NĐ-CP, sửa đổi bởi Nghị định 280/2025/NĐ-CP về chứng thực
Tóm lại, cho mượn bằng đại học để người khác làm hồ sơ năng lực là việc nhiều người xem nhẹ nhưng có thể bị phạt hành chính và kéo theo hậu quả nặng hơn trong đấu thầu hoặc hình sự. Chỉ nên cho dùng bằng khi bạn là nhân sự thật, có thỏa thuận rõ ràng và thông tin kê khai trung thực. Thông tin cập nhật tháng 10/2026.
