Theo Bộ luật Dân sự 2015, lãi suất vay do các bên thỏa thuận nhưng không được vượt quá 20%/năm của khoản tiền vay (khoảng 1,67%/tháng). Phần lãi vượt mức này không có hiệu lực. Nếu cho vay từ 100%/năm trở lên (gấp 5 lần) và thu lợi bất chính từ 30 triệu đồng, người cho vay có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự về tội cho vay lãi nặng.
Tóm tắt nhanh
- Lãi suất trần theo thỏa thuận: 20%/năm (xấp xỉ 1,67%/tháng, 0,055%/ngày), trừ trường hợp luật khác có quy định khác.
- Phần lãi vượt 20%/năm vô hiệu: người vay không phải trả phần vượt đó.
- Vượt 20%/năm nhưng chưa tới ngưỡng hình sự: có thể bị xử phạt hành chính trong một số trường hợp (cầm đồ, hụi, cho vay không đăng ký ngành nghề có điều kiện).
- Từ 100%/năm (khoảng 8,33%/tháng) và thu lợi bất chính từ 30 triệu đồng: có dấu hiệu tội cho vay lãi nặng (Điều 201 Bộ luật Hình sự).
Cho vay lãi bao nhiêu là hợp pháp?
Khoản 1 Điều 468 Bộ luật Dân sự 2015 quy định: nếu các bên thỏa thuận lãi suất thì mức lãi không được vượt quá 20%/năm của khoản tiền vay, trừ trường hợp luật khác có liên quan quy định khác. Mức trần này là con số cố định, không còn gắn với lãi suất cơ bản của Ngân hàng Nhà nước như Bộ luật Dân sự 2005 (trước đây là 150% lãi suất cơ bản).
Điều luật cũng cho phép Ủy ban Thường vụ Quốc hội điều chỉnh mức trần này theo đề xuất của Chính phủ. Bạn nên kiểm tra xem có điều chỉnh mới nào không trước khi ký hợp đồng.
Lưu ý: Mức 20%/năm áp dụng cho vay giữa cá nhân và các giao dịch dân sự thông thường. Tổ chức tín dụng (ngân hàng, công ty tài chính) hoạt động theo Luật Các tổ chức tín dụng và quy định của Ngân hàng Nhà nước, nên có cơ chế riêng về lãi suất cho vay.
Bảng quy đổi lãi suất: năm, tháng, ngày
Nhiều người vay thỏa thuận lãi theo tháng hoặc theo ngày nên khó nhận ra mình đang bị tính lãi quá cao. Bảng dưới đây giúp bạn quy đổi nhanh (làm tròn, chưa tính lãi kép).
| Lãi suất/năm | Quy đổi/tháng | Quy đổi/ngày | Đánh giá |
|---|---|---|---|
| 10% | ≈ 0,83% | ≈ 0,027% | Hợp pháp (cũng là mức lãi suất mặc định khi có tranh chấp và không ghi rõ lãi) |
| 20% | ≈ 1,67% | ≈ 0,055% | Mức trần hợp pháp |
| 36% | 3% | ≈ 0,1% | Vượt trần; phần vượt 20% vô hiệu |
| 60% | 5% | ≈ 0,164% | Vượt trần, chưa tới ngưỡng hình sự |
| 100% | ≈ 8,33% | ≈ 0,274% | Ngưỡng gấp 5 lần – có thể cấu thành tội phạm nếu đủ điều kiện về thu lợi |
Ví dụ: Anh Nam vay 50 triệu đồng, thỏa thuận lãi 3%/tháng (36%/năm). Mức này vượt trần 20%/năm. Khi có tranh chấp, Tòa án chỉ công nhận lãi tối đa 20%/năm (khoảng 833.000 đồng/tháng), không phải 1,5 triệu đồng/tháng như thỏa thuận.
Lãi quá hạn và trường hợp không ghi rõ lãi suất
- Có thỏa thuận trả lãi nhưng không ghi rõ lãi suất và có tranh chấp: lãi suất được xác định bằng 50% mức giới hạn, tức 10%/năm, tại thời điểm trả nợ (khoản 2 Điều 468 Bộ luật Dân sự).
- Chậm trả tiền: lãi phát sinh do chậm trả theo thỏa thuận cũng không được vượt mức lãi suất tại khoản 1 Điều 468 (theo khoản 2 Điều 357). Nếu không thỏa thuận thì áp dụng theo khoản 2 Điều 468.
- Không có thỏa thuận về lãi: hợp đồng vay giữa cá nhân với nhau được xem là không có lãi, người vay chỉ phải trả gốc (trừ khi có thỏa thuận khác hoặc luật quy định khác).
Vì vậy, khi cho vay, bạn nên lập giấy vay ghi rõ số tiền, lãi suất, thời hạn. Bạn có thể tham khảo cách trình bày trong bài mẫu giấy ghi nợ, giấy vay tiền viết tay.
Thế nào là cho vay nặng lãi?
Theo hướng dẫn của Nghị quyết 01/2021/NQ-HĐTP về áp dụng Điều 201 Bộ luật Hình sự, cho vay lãi nặng là cho vay với mức lãi suất gấp 5 lần trở lên mức lãi suất cao nhất quy định tại khoản 1 Điều 468 Bộ luật Dân sự 2015. Tức là từ 100%/năm trở lên.
Trong đời sống, nhiều người gọi mọi khoản vay lãi cao là “nặng lãi”. Về pháp lý, cần phân biệt hai mức:
- Vượt 20%/năm: vi phạm quy định về lãi suất, phần vượt vô hiệu, có thể bị phạt hành chính trong một số trường hợp.
- Từ 100%/năm và đủ điều kiện về thu lợi: có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự.
Hình thức “tín dụng đen” như cho vay qua ứng dụng, thu thêm phí hồ sơ, phí quản lý, phí giải ngân cũng không nằm ngoài quy định. Các khoản thu trái phép này được tính vào số tiền thu lợi bất chính.
Cho vay nặng lãi bị xử phạt hành chính thế nào?
Từ 15/12/2025, Nghị định 282/2025/NĐ-CP về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực an ninh, trật tự, tệ nạn xã hội… có hiệu lực, thay thế Nghị định 144/2021/NĐ-CP. Theo thông tin được báo chí pháp luật đăng tải, mức phạt tiền 10 – 20 triệu đồng áp dụng cho một số hành vi cho vay lãi vượt tỷ lệ theo Bộ luật Dân sự, chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự, gồm:
- Kinh doanh dịch vụ cầm đồ cho vay tiền mà lãi suất vượt quy định của Bộ luật Dân sự;
- Cho vay tiền (có hoặc không cầm cố tài sản) với lãi suất vượt quy định mà không đăng ký ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện về an ninh, trật tự;
- Lợi dụng việc tổ chức hụi, họ, biêu, phường để cho vay lãi nặng hoặc huy động vốn trái pháp luật.
Ngoài phạt tiền, người vi phạm còn có thể bị buộc nộp lại số lợi bất hợp pháp có được từ hành vi vi phạm.
Lưu ý: Đây là phần tóm lược. Số điều, khoản cụ thể và mức phạt có thể được sửa đổi, bạn nên đối chiếu văn bản hiện hành khi cần áp dụng vào vụ việc cụ thể.
Xử lý hình sự: tội cho vay lãi nặng trong giao dịch dân sự
Dấu hiệu cấu thành tội phạm
Theo Điều 201 Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung 2017 và 2025), hành vi bị xem là tội phạm khi cho vay với lãi suất gấp 5 lần trở lên mức cao nhất của Bộ luật Dân sự (từ 100%/năm) và thuộc một trong các trường hợp:
- Thu lợi bất chính từ 30 triệu đồng trở lên; hoặc
- Thu lợi bất chính dưới 30 triệu đồng nhưng đã bị xử phạt vi phạm hành chính về hành vi này hoặc đã bị kết án về tội này mà chưa được xóa án tích còn vi phạm.
Theo hướng dẫn của Nghị quyết 01/2021/NQ-HĐTP, tiền thu lợi bất chính được xác định dựa trên tiền lãi và các khoản thu trái phép khác mà người vay đã trả (không tính tiền gốc). Nhiều lần cho vay lãi nặng chưa bị xử lý có thể được cộng dồn số tiền thu lợi.
Khung hình phạt
| Trường hợp | Hình phạt |
|---|---|
| Thu lợi bất chính từ 30 triệu đến dưới 100 triệu đồng (hoặc đã bị xử phạt hành chính/kết án mà còn vi phạm) | Phạt tiền 50 – 200 triệu đồng hoặc cải tạo không giam giữ đến 3 năm |
| Thu lợi bất chính từ 100 triệu đồng trở lên | Phạt tiền 200 triệu – 1 tỷ đồng hoặc phạt tù 6 tháng – 3 năm |
| Hình phạt bổ sung | Có thể bị phạt tiền 30 – 100 triệu đồng, cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định từ 1 – 5 năm |
Ví dụ: Chị H cho vay 100 triệu đồng với lãi 10%/tháng (120%/năm). Sau 4 tháng, người vay đã trả 40 triệu đồng tiền lãi. Mức lãi vượt ngưỡng gấp 5 lần và số tiền thu lợi đã vượt 30 triệu đồng, nên hành vi có dấu hiệu tội cho vay lãi nặng theo Điều 201 Bộ luật Hình sự.
Cảnh báo: Nếu người cho vay dùng bạo lực, đe dọa, khủng bố tinh thần, chiếm giữ tài sản trái phép để đòi nợ, họ còn có thể bị xử lý về các tội danh khác, không chỉ tội cho vay lãi nặng. Quyền được bảo vệ về thân thể, danh dự của công dân được trình bày trong bài quyền bất khả xâm phạm về thân thể của công dân.
Người vay bị ép lãi cao nên làm gì?
- Bước 1: Giữ lại bằng chứng: giấy vay, tin nhắn, ghi âm, sao kê chuyển khoản, biên nhận tiền lãi và các khoản phí đã nộp.
- Bước 2: Tính lại số tiền theo mức lãi hợp pháp (tối đa 20%/năm). Phần lãi vượt mức đó không có hiệu lực, bạn chỉ có nghĩa vụ trả gốc và lãi hợp pháp.
- Bước 3: Chỉ thanh toán qua chuyển khoản hoặc có biên nhận, tránh giao tiền mặt không giấy tờ.
- Bước 4: Nếu bị đe dọa, quấy rối, bạo lực hoặc lãi từ 100%/năm trở lên, hãy trình báo Công an cấp xã nơi cư trú hoặc cơ quan Công an có thẩm quyền để được hỗ trợ xử lý.
- Bước 5: Khi có tranh chấp về khoản vay, bạn có thể khởi kiện tại Tòa án nhân dân khu vực có thẩm quyền theo thủ tục tố tụng dân sự.
Lưu ý: Việc phần lãi vượt mức vô hiệu không có nghĩa là bạn được quỵt cả khoản vay. Khoản tiền gốc vẫn phải trả theo thỏa thuận.
Lưu ý để cho vay đúng luật
- Thỏa thuận lãi suất bằng văn bản, ghi rõ theo năm hoặc theo tháng, không vượt 20%/năm.
- Không thu thêm phí “ẩn” (phí hồ sơ, phí giải ngân, phí quản lý…) khiến tổng chi phí vượt mức cho phép.
- Không dùng hợp đồng mua bán giả cách để che giấu khoản vay lãi cao. Ví dụ, ký giấy bán xe hoặc giấy bán đất để “cầm cố” rồi thu lãi vượt trần vẫn có thể bị xác định là giao dịch giả tạo. Bạn có thể xem thêm mẫu giấy bán xe máy cá nhân và cách làm giấy tờ mua bán đất viết tay để hiểu đúng bản chất từng loại giao dịch.
- Muốn cho vay thường xuyên như một nghề, cần xem xét điều kiện kinh doanh tương ứng (ví dụ dịch vụ cầm đồ là ngành nghề có điều kiện về an ninh, trật tự).
- Khi đòi nợ, chỉ nhắc nợ, thương lượng hoặc khởi kiện. Không dùng biện pháp đe dọa, xúc phạm hay gây áp lực.
Căn cứ pháp lý
- Bộ luật Dân sự 2015 (Điều 357, Điều 468).
- Bộ luật Hình sự 2015, sửa đổi, bổ sung 2017, 2025 (Điều 201).
- Nghị quyết 01/2021/NQ-HĐTP của Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao hướng dẫn áp dụng Điều 201 Bộ luật Hình sự.
- Nghị định 282/2025/NĐ-CP (hiệu lực 15/12/2025) thay thế Nghị định 144/2021/NĐ-CP về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực an ninh, trật tự, tệ nạn xã hội.
Thông tin cập nhật tháng 10/2026.
Câu hỏi thường gặp
Lãi suất 2%/tháng có hợp pháp không?
Không. 2%/tháng tương đương 24%/năm, vượt trần 20%/năm của Bộ luật Dân sự 2015. Phần lãi vượt 20%/năm không có hiệu lực. Mức hợp pháp cao nhất là khoảng 1,67%/tháng.
Lãi suất bao nhiêu thì bị coi là cho vay nặng lãi và có thể bị đi tù?
Từ 100%/năm trở lên (khoảng 8,33%/tháng) và thu lợi bất chính từ 30 triệu đồng, hoặc đã bị xử phạt hành chính hay bị kết án về hành vi này mà còn vi phạm. Khi thu lợi từ 100 triệu đồng trở lên, mức phạt cao nhất là tù đến 3 năm.
Vay 100 triệu lãi 3%/tháng thì phải trả bao nhiêu mỗi tháng?
Theo thỏa thuận là 3 triệu đồng, nhưng theo luật chỉ phần lãi đến mức 20%/năm (khoảng 1,67 triệu đồng/tháng) có hiệu lực. Phần vượt khoảng 1,33 triệu đồng/tháng không được pháp luật bảo vệ khi giải quyết tranh chấp.
Đã lỡ trả lãi cao thì có đòi lại được không?
Phần lãi vượt mức pháp luật cho phép không có hiệu lực. Việc xử lý số tiền đã trả phụ thuộc vào từng vụ việc và đánh giá của cơ quan có thẩm quyền, nên bạn cần giữ đầy đủ chứng cứ về các lần trả lãi.
Ngân hàng cho vay lãi trên 20%/năm có bị coi là nặng lãi không?
Không tự động. Tổ chức tín dụng hoạt động theo Luật Các tổ chức tín dụng và quy định của Ngân hàng Nhà nước, nên có cơ chế lãi suất riêng. Mức trần 20%/năm chủ yếu áp dụng cho các giao dịch vay dân sự thông thường.
Tóm lại, lãi suất vay thỏa thuận hợp pháp tối đa là 20%/năm. Vượt mức này, phần lãi thừa vô hiệu và người cho vay có thể bị xử phạt hành chính trong một số trường hợp. Từ 100%/năm trở lên kèm số tiền thu lợi bất chính đủ ngưỡng, hành vi có thể bị xử lý hình sự theo Điều 201 Bộ luật Hình sự. Hiểu đúng các mốc này giúp cả người cho vay lẫn người vay tránh rủi ro.
