Khi bị người khác xúc phạm, bạn nên giữ lại bằng chứng, yêu cầu người đó chấm dứt và xin lỗi, rồi trình báo Công an xã, phường nơi xảy ra vụ việc. Tùy mức độ, người xúc phạm có thể bị phạt hành chính 3–4 triệu đồng (ngoài đời), bị phạt cao hơn nếu đăng lên mạng xã hội, bị truy cứu tội làm nhục người khác theo Điều 155 Bộ luật Hình sự và phải bồi thường thiệt hại.
Tóm tắt nhanh
- Danh dự, nhân phẩm của mỗi người được pháp luật bảo vệ; bạn có quyền yêu cầu chấm dứt hành vi xâm phạm, xin lỗi, cải chính và bồi thường.
- Xúc phạm chưa đến mức hình sự: phạt 3–4 triệu đồng theo Nghị định 282/2025/NĐ-CP, buộc xin lỗi công khai.
- Xúc phạm trên mạng xã hội: từ 01/07/2026 áp dụng Nghị định 174/2026/NĐ-CP, mức 20–30 triệu đồng đối với tổ chức; cá nhân bằng một nửa.
- Xúc phạm nghiêm trọng: có thể bị truy cứu tội làm nhục người khác (Điều 155) hoặc tội vu khống (Điều 156) Bộ luật Hình sự.
- Bồi thường tổn thất tinh thần do thỏa thuận; nếu không thỏa thuận được, tối đa 10 lần mức lương cơ sở (hiện là 25,3 triệu đồng).
Thế nào là xúc phạm danh dự, nhân phẩm?
Xúc phạm là hành vi dùng lời nói, chữ viết, hình ảnh, cử chỉ hoặc hành động nhằm hạ thấp giá trị, uy tín, phẩm giá của người khác. Ví dụ: chửi bới, lăng mạ nơi đông người; đăng bài nói xấu, chế ảnh bêu riếu; tung tin sai sự thật về đời tư; nhắn tin đe dọa, miệt thị liên tục.
Bộ luật Dân sự 2015 quy định danh dự, nhân phẩm, uy tín của cá nhân là quyền nhân thân, được pháp luật bảo vệ. Bạn có quyền tự mình hoặc nhờ cơ quan có thẩm quyền buộc người vi phạm phải chấm dứt, xin lỗi, cải chính công khai và bồi thường. Quyền này gắn với quyền bất khả xâm phạm về thân thể của công dân, vì cả hai đều thuộc nhóm quyền nhân thân cơ bản.
Lưu ý: Không phải mọi lời nói khó nghe đều là vi phạm pháp luật. Cơ quan chức năng xem xét nội dung, hoàn cảnh, mức độ lan truyền, lỗi cố ý và hậu quả đối với người bị xúc phạm để quyết định xử lý hành chính hay hình sự.
Bị xúc phạm cần làm gì ngay?
Dưới đây là trình tự thực tế bạn có thể làm theo, từ nhẹ đến nặng.
- Bước 1 – Giữ bình tĩnh và không đáp trả bằng hành vi vi phạm. Nếu đáp trả bằng chửi bới hoặc đánh nhau, bạn có thể trở thành người vi phạm và mất lợi thế khi khiếu nại.
- Bước 2 – Thu thập và lưu giữ bằng chứng. Chụp màn hình bài đăng, bình luận, tin nhắn (thể hiện rõ tài khoản, thời gian, đường dẫn); ghi âm, ghi hình nếu xảy ra ở nơi công cộng; ghi lại tên, địa chỉ người làm chứng. Với nội dung trên mạng, bạn có thể nhờ lập vi bằng để ghi nhận trước khi bài bị xóa.
- Bước 3 – Yêu cầu chấm dứt, gỡ bài và xin lỗi. Có thể nhắn tin, gửi văn bản hoặc nhờ người trung gian (tổ dân phố, người đứng đầu cơ quan, nhà trường). Với bài đăng trên mạng, bạn đồng thời báo cáo nội dung vi phạm cho nền tảng để gỡ bỏ.
- Bước 4 – Gửi đơn trình báo đến Công an xã, phường. Đơn nêu rõ người bị xúc phạm, người xúc phạm (nếu biết), thời gian, địa điểm, nội dung, hậu quả, kèm bằng chứng và yêu cầu xử lý. Văn bản nên viết đúng phong cách ngôn ngữ hành chính: ngắn gọn, đủ dữ kiện, không dùng lời lẽ cảm tính.
- Bước 5 – Chọn hướng xử lý tiếp theo. Nếu hành vi nghiêm trọng, bạn làm đơn tố giác hoặc yêu cầu khởi tố vụ án hình sự. Nếu muốn đòi bồi thường, bạn thương lượng hoặc khởi kiện dân sự tại Tòa án có thẩm quyền.
Từ 01/07/2025, chính quyền địa phương hai cấp (tỉnh – xã/phường) và không còn cấp huyện. Vì vậy, cơ quan tiếp nhận ban đầu thường là Công an xã, phường nơi xảy ra vụ việc; vụ án hình sự có dấu hiệu tội phạm do cơ quan Công an có thẩm quyền thụ lý, còn tranh chấp dân sự do Tòa án nhân dân khu vực giải quyết.
Xúc phạm người khác bị phạt hành chính bao nhiêu?
Trước ngày 15/12/2025, hành vi này xử phạt theo Nghị định 144/2021/NĐ-CP (mức 2–3 triệu đồng). Hiện nay áp dụng Nghị định 282/2025/NĐ-CP (hiệu lực từ 15/12/2025) và, đối với hành vi trên mạng, Nghị định 174/2026/NĐ-CP (hiệu lực từ 01/07/2026).
| Hành vi | Mức phạt | Căn cứ |
|---|---|---|
| Xúc phạm nhân phẩm, danh dự người khác (ngoài đời) nhưng chưa đến mức truy cứu hình sự; khiêu khích, trêu ghẹo, lăng mạ, bôi nhọ | 3.000.000 – 4.000.000 đồng, buộc xin lỗi công khai | Nghị định 282/2025/NĐ-CP (Điều 8) |
| Đe dọa, lăng mạ, xúc phạm người thi hành công vụ | 4.000.000 – 6.000.000 đồng | Nghị định 282/2025/NĐ-CP |
| Lăng mạ, chì chiết thành viên gia đình | 5.000.000 – 10.000.000 đồng | Nghị định 282/2025/NĐ-CP |
| Tiết lộ, phát tán đời tư, bí mật cá nhân/gia đình của thành viên gia đình nhằm xúc phạm | 10.000.000 – 20.000.000 đồng | Nghị định 282/2025/NĐ-CP |
| Chia sẻ thông tin sai sự thật, vu khống, xúc phạm danh dự, nhân phẩm cá nhân trên mạng xã hội | 20.000.000 – 30.000.000 đồng (mức của tổ chức); cá nhân bằng một nửa, tức 10.000.000 – 15.000.000 đồng | Nghị định 174/2026/NĐ-CP |
Lưu ý: Trước đây, hành vi trên mạng xã hội bị phạt theo Nghị định 15/2020/NĐ-CP (sửa đổi bởi Nghị định 14/2022/NĐ-CP): cá nhân 5–10 triệu đồng, tổ chức 10–20 triệu đồng. Nghị định 174/2026/NĐ-CP đã thay thế các quy định này từ 01/07/2026. Ngoài tiền phạt, người vi phạm còn có thể bị buộc gỡ bỏ thông tin, xin lỗi, cải chính công khai.
Khi nào bị truy cứu trách nhiệm hình sự?
Tội làm nhục người khác (Điều 155 Bộ luật Hình sự)
Người nào xúc phạm nghiêm trọng nhân phẩm, danh dự của người khác có thể bị truy cứu tội làm nhục người khác theo Điều 155 Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017, 2025). Các khung hình phạt chính:
- Khoản 1: cảnh cáo, phạt tiền 10–30 triệu đồng hoặc cải tạo không giam giữ đến 3 năm.
- Khoản 2: phạt tù 3 tháng – 2 năm nếu có tình tiết tăng nặng như phạm tội từ 2 lần trở lên, đối với 2 người trở lên, đối với người đang thi hành công vụ, đối với người có công nuôi dưỡng, dạy dỗ mình, hoặc dùng mạng máy tính, mạng viễn thông, phương tiện điện tử để phạm tội.
- Khoản 3: phạt tù 2–5 năm nếu gây hậu quả nghiêm trọng hơn, như làm nạn nhân tự sát hoặc gây rối loạn tâm thần và hành vi ở mức tổn hại sức khỏe nhất định.
Người phạm tội còn có thể bị cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định từ 1 đến 5 năm.
Cảnh báo: Đối với trường hợp ở khoản 1 Điều 155, cơ quan tố tụng chỉ khởi tố khi người bị hại có yêu cầu. Nếu muốn xử lý hình sự, bạn phải làm đơn yêu cầu rõ ràng; sau khi đã rút yêu cầu theo đúng quy định thì vụ án có thể được đình chỉ.
Tội vu khống (Điều 156 Bộ luật Hình sự)
Nếu người kia bịa đặt hoặc loan truyền điều biết là sai sự thật để xúc phạm danh dự, gây thiệt hại cho bạn, họ có thể bị xử lý về tội vu khống. Khung hình phạt nặng nhất lên đến 7 năm tù. Hai tội này khác nhau ở chỗ: làm nhục không nhất thiết là thông tin sai sự thật, còn vu khống bắt buộc có yếu tố bịa đặt hoặc loan truyền thông tin sai.
Người dưới 16 tuổi không phải chịu trách nhiệm hình sự về tội làm nhục người khác; trường hợp này thường xử lý bằng giáo dục, kỷ luật của nhà trường và trách nhiệm bồi thường của người giám hộ.
Đòi bồi thường và yêu cầu xin lỗi theo dân sự
Dù người xúc phạm có bị xử lý hành chính hay hình sự hay không, bạn vẫn có quyền yêu cầu bồi thường theo Bộ luật Dân sự 2015. Thiệt hại có thể gồm:
- Chi phí hợp lý để hạn chế, khắc phục thiệt hại (ví dụ: chi phí gỡ bài, lập vi bằng, điều trị tâm lý).
- Thu nhập thực tế bị mất hoặc giảm sút do danh dự, uy tín bị xâm phạm.
- Khoản bù đắp tổn thất về tinh thần.
Mức bù đắp tổn thất tinh thần do các bên thỏa thuận. Nếu không thỏa thuận được, mức tối đa cho một người bị xâm phạm danh dự, nhân phẩm, uy tín không quá 10 lần mức lương cơ sở do Nhà nước quy định. Từ 01/07/2026, lương cơ sở là 2.530.000 đồng/tháng, nên mức tối đa hiện là 25.300.000 đồng (trước đó, lương cơ sở 2.340.000 đồng tương ứng 23,4 triệu đồng).
Bạn có thể thương lượng, hòa giải ở cơ sở hoặc khởi kiện tại Tòa án nhân dân khu vực nơi người xúc phạm cư trú. Thời hiệu khởi kiện yêu cầu bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng là 3 năm kể từ ngày bạn biết quyền, lợi ích hợp pháp của mình bị xâm phạm. Tòa án có thể buộc người vi phạm xin lỗi, cải chính công khai bên cạnh việc buộc bồi thường.
Một số tình huống thường gặp
Bị xúc phạm trên Facebook, Zalo, TikTok
Ví dụ: Chị Lan phát hiện một tài khoản đăng bài kèm ảnh của chị, gán cho chị những điều không có thật. Chị chụp màn hình bài đăng và bình luận, sao chép đường dẫn, báo cáo bài viết lên nền tảng, rồi nộp đơn trình báo Công an phường kèm bằng chứng. Nếu bài viết lan truyền rộng hoặc gây hậu quả lớn, hành vi có thể bị xem xét xử lý hình sự vì dùng mạng máy tính, mạng viễn thông là tình tiết tăng nặng ở khoản 2 Điều 155.
Bị xúc phạm nơi làm việc
Bạn có thể phản ánh bằng văn bản đến người sử dụng lao động hoặc công đoàn để được xem xét xử lý kỷ luật người vi phạm theo nội quy lao động. Nếu nội dung xúc phạm nghiêm trọng, bạn vẫn có quyền trình báo cơ quan Công an hoặc khởi kiện dân sự song song.
Bị xúc phạm trong trường học
Nếu người xúc phạm là học sinh, nhà trường xử lý theo quy định về kỷ luật học sinh (Thông tư 19/2025/TT-BGDĐT, hiệu lực từ 31/10/2025) và thường yêu cầu người vi phạm viết bản kiểm điểm, xin lỗi, cam kết sửa chữa. Phụ huynh nên phối hợp với giáo viên chủ nhiệm trước khi nhờ đến cơ quan Công an.
Bị vợ hoặc chồng, người thân xúc phạm
Lăng mạ, chì chiết thành viên gia đình có thể bị phạt 5–10 triệu đồng theo Nghị định 282/2025/NĐ-CP. Nếu hành vi xúc phạm, bạo lực tinh thần kéo dài làm hôn nhân lâm vào tình trạng trầm trọng, bạn có thể tham khảo điều kiện ly hôn đơn phương để cân nhắc hướng giải quyết.
Những điều không nên làm khi bị xúc phạm
- Không tự đăng bài “bóc phốt” lại hoặc công khai thông tin cá nhân của đối phương; bạn có thể vô tình vi phạm chính quy định về bảo vệ dữ liệu cá nhân và danh dự của họ.
- Không dùng vũ lực hoặc đe dọa, vì có thể bị xử lý về hành vi gây rối trật tự, cố ý gây thương tích.
- Không xóa tin nhắn, bài đăng gốc trước khi sao lưu đầy đủ bằng chứng.
- Không nhận tiền “dàn xếp” miệng mà không có biên bản thỏa thuận ghi rõ nội dung xin lỗi, bồi thường và cam kết không tái phạm.
Câu hỏi thường gặp
Bị chửi ngoài đường có tố cáo được không?
Có. Bạn trình báo Công an xã, phường nơi xảy ra sự việc kèm bằng chứng (video, người làm chứng). Nếu chưa đến mức hình sự, người chửi có thể bị phạt 3–4 triệu đồng và buộc xin lỗi công khai theo Nghị định 282/2025/NĐ-CP.
Xúc phạm người khác trên mạng xã hội bị phạt bao nhiêu?
Từ 01/07/2026, theo Nghị định 174/2026/NĐ-CP, mức phạt 20–30 triệu đồng áp dụng với tổ chức; cá nhân bằng một nửa, tức khoảng 10–15 triệu đồng. Hành vi nghiêm trọng còn có thể bị xử lý hình sự.
Xúc phạm đến mức nào thì bị đi tù?
Khi xúc phạm ở mức nghiêm trọng và có tình tiết tăng nặng (nhiều lần, nhiều người, người thi hành công vụ, dùng mạng viễn thông…) có thể bị phạt tù 3 tháng – 2 năm; nếu gây hậu quả như nạn nhân tự sát, mức phạt có thể 2–5 năm.
Không có bằng chứng thì có xử lý được không?
Rất khó. Cơ quan chức năng cần chứng cứ để xác định hành vi, người thực hiện và hậu quả. Hãy bổ sung lời khai người làm chứng, ghi âm, ghi hình, ảnh chụp màn hình có đủ thời gian, tài khoản và đường dẫn.
Bị xúc phạm có được đòi bồi thường tiền không?
Có. Ngoài chi phí hợp lý và thu nhập bị mất, bạn được yêu cầu bù đắp tổn thất tinh thần. Nếu không thỏa thuận được, mức tối đa là 10 lần lương cơ sở, hiện tương ứng 25,3 triệu đồng.
Người xúc phạm xin lỗi rồi thì có phải chịu trách nhiệm nữa không?
Lời xin lỗi không đương nhiên xóa trách nhiệm. Tuy nhiên, việc xin lỗi, bồi thường tự nguyện là tình tiết giảm nhẹ, và với tội ở khoản 1 Điều 155, bạn có quyền quyết định có tiếp tục yêu cầu khởi tố hay không.
Bị xúc phạm không có nghĩa bạn phải im lặng hay đáp trả bằng cách tương tự. Hãy lưu giữ bằng chứng, yêu cầu chấm dứt và xin lỗi, trình báo đúng cơ quan, rồi chọn hướng xử lý hành chính, hình sự hoặc dân sự phù hợp với mức độ vụ việc. Mức phạt và thẩm quyền trong bài đã được cập nhật theo các văn bản hiện hành.
Căn cứ pháp lý
- Bộ luật Dân sự 2015 (quyền được bảo vệ danh dự, nhân phẩm, uy tín; bồi thường thiệt hại do xâm phạm danh dự, nhân phẩm, uy tín).
- Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017, 2025): Điều 155 – Tội làm nhục người khác; Điều 156 – Tội vu khống.
- Nghị định 282/2025/NĐ-CP quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực an ninh, trật tự, an toàn xã hội; phòng, chống tệ nạn xã hội; phòng, chống bạo lực gia đình (hiệu lực từ 15/12/2025).
- Nghị định 174/2026/NĐ-CP quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực bưu chính, viễn thông, tần số vô tuyến điện, giao dịch điện tử và công nghệ thông tin (hiệu lực từ 01/07/2026).
- Nghị định quy định mức lương cơ sở từ 01/07/2026 (2.530.000 đồng/tháng).
- Thông tư 19/2025/TT-BGDĐT về kỷ luật học sinh.
Thông tin cập nhật tháng 10/2026. Bài viết mang tính tham khảo, không thay thế ý kiến của cơ quan có thẩm quyền trong từng vụ việc cụ thể.
