Cạnh tranh không lành mạnh là hành vi của doanh nghiệp trái với nguyên tắc thiện chí, trung thực, tập quán thương mại và các chuẩn mực khác trong kinh doanh, gây thiệt hại hoặc có thể gây thiệt hại cho doanh nghiệp khác. Theo Luật Cạnh tranh 2018, mức phạt tiền tối đa đối với nhóm hành vi này là 2 tỷ đồng. Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia là cơ quan xử lý chính.
Tóm tắt nhanh
- Khái niệm nằm ở khoản 6 Điều 3 Luật Cạnh tranh 2018; các hành vi bị cấm liệt kê tại Điều 45.
- Có 7 nhóm hành vi: xâm phạm bí mật kinh doanh, ép buộc, cung cấp thông tin không trung thực, gây rối hoạt động kinh doanh, lôi kéo khách hàng bất chính, bán dưới giá thành và các hành vi bị cấm theo luật khác.
- Phạt tiền tối đa 2.000.000.000 đồng; chi tiết mức phạt theo Nghị định 75/2019/NĐ-CP, đã được sửa đổi bởi Nghị định 102/2026/NĐ-CP.
- Từ năm 2024 đến hết tháng 7/2026, Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia đã xử lý 23 vụ việc với tổng tiền phạt khoảng 4,6 tỷ đồng.
- Thực trạng nổi bật: thông tin khuyến mại gây nhầm lẫn, so sánh hàng hóa không có căn cứ, vi phạm trên thương mại điện tử.
Cạnh tranh không lành mạnh là gì?
Khoản 6 Điều 3 Luật Cạnh tranh 2018 định nghĩa hành vi cạnh tranh không lành mạnh là hành vi của doanh nghiệp trái với nguyên tắc thiện chí, trung thực, tập quán thương mại và các chuẩn mực khác trong kinh doanh, gây thiệt hại hoặc có thể gây thiệt hại đến quyền và lợi ích hợp pháp của doanh nghiệp khác.
Từ định nghĩa này, một hành vi chỉ bị coi là cạnh tranh không lành mạnh khi hội đủ ba yếu tố:
- Do tổ chức, cá nhân kinh doanh thực hiện trong hoạt động kinh doanh.
- Trái với thiện chí, trung thực hoặc các chuẩn mực kinh doanh.
- Gây thiệt hại hoặc có khả năng gây thiệt hại cho đối thủ. Chỉ cần “có thể gây thiệt hại” là đủ, không nhất thiết phải có thiệt hại thực tế.
Cạnh tranh nói chung là bình thường và được khuyến khích. Bạn giảm giá, cải tiến chất lượng hay quảng cáo trung thực để thu hút khách là hợp pháp. Ranh giới bị vượt qua khi doanh nghiệp dùng thủ đoạn gian dối, đe dọa hoặc lấy cắp thông tin của đối thủ.
Các hành vi cạnh tranh không lành mạnh bị cấm
Điều 45 Luật Cạnh tranh 2018 quy định danh sách đóng các hành vi bị cấm. Bạn có thể nhóm lại như sau.
| Nhóm hành vi | Nội dung chính |
|---|---|
| 1. Xâm phạm thông tin bí mật trong kinh doanh | Tiếp cận, thu thập thông tin bí mật bằng cách chống lại biện pháp bảo mật của chủ sở hữu; tiết lộ, sử dụng thông tin đó khi chưa được phép. |
| 2. Ép buộc trong kinh doanh | Đe dọa hoặc cưỡng ép khách hàng, đối tác của doanh nghiệp khác để họ không giao dịch hoặc ngừng giao dịch với doanh nghiệp đó. |
| 3. Cung cấp thông tin không trung thực về doanh nghiệp khác | Trực tiếp hoặc gián tiếp đưa thông tin sai sự thật, làm ảnh hưởng xấu đến uy tín, tình trạng tài chính hoặc hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp đó. |
| 4. Gây rối hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp khác | Trực tiếp hoặc gián tiếp cản trở, làm gián đoạn hoạt động kinh doanh hợp pháp của doanh nghiệp khác. |
| 5. Lôi kéo khách hàng bất chính | Đưa thông tin gian dối hoặc gây nhầm lẫn về doanh nghiệp, hàng hóa, dịch vụ, khuyến mại, điều kiện giao dịch; so sánh hàng hóa, dịch vụ của mình với hàng hóa, dịch vụ cùng loại của doanh nghiệp khác nhưng không chứng minh được nội dung. |
| 6. Bán hàng hóa, cung ứng dịch vụ dưới giá thành toàn bộ | Bán dưới giá thành toàn bộ dẫn đến hoặc có khả năng dẫn đến loại bỏ doanh nghiệp khác cùng kinh doanh loại hàng hóa, dịch vụ đó. |
| 7. Hành vi khác bị cấm theo luật khác | Các hành vi cạnh tranh không lành mạnh được quy định trong luật chuyên ngành (viễn thông, bảo hiểm, sở hữu trí tuệ…). |
Lưu ý: So sánh sản phẩm không bị cấm tuyệt đối. Bạn được so sánh hàng hóa của mình với hàng hóa cùng loại của doanh nghiệp khác nếu chứng minh được nội dung so sánh bằng tài liệu, số liệu kiểm chứng. Vi phạm xảy ra khi so sánh nhưng không chứng minh được.
Ví dụ tình huống thực tế
- Một cửa hàng điện máy đăng quảng cáo “rẻ nhất thị trường, rẻ hơn mọi nơi” nhưng không có số liệu đối chiếu. Đây là dạng so sánh không chứng minh được.
- Nhân viên kinh doanh nghỉ việc, mang danh sách khách hàng và bảng giá nội bộ sang công ty mới để chào hàng. Đây có thể là hành vi sử dụng thông tin bí mật trong kinh doanh khi chưa được phép của chủ sở hữu.
- Một doanh nghiệp nhắn tin cho đối tác của đối thủ rằng đối thủ “sắp phá sản, bán hàng giả” mà không có căn cứ. Đây là cung cấp thông tin không trung thực về doanh nghiệp khác.
Thực trạng cạnh tranh không lành mạnh ở Việt Nam hiện nay
Theo thông tin từ Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia (Bộ Công Thương) công bố tháng 9/2026, từ năm 2024 đến hết tháng 7/2026 cơ quan này đã tiếp nhận, xem xét 116 thông tin phản ánh, vụ việc có dấu hiệu cạnh tranh không lành mạnh. Qua xác minh, điều tra, 23 vụ việc liên quan 23 doanh nghiệp đã bị xử lý, tổng tiền phạt khoảng 4,6 tỷ đồng.
Riêng năm 2025, theo báo cáo thường niên của Ủy ban, có 13 vụ việc cạnh tranh không lành mạnh được điều tra, trong đó 12 vụ bị xử lý với tổng tiền phạt 2,4 tỷ đồng. Các lĩnh vực xuất hiện là bưu chính, bảo hiểm, kinh doanh vàng, ngân hàng và điện máy.
Một số xu hướng đáng chú ý
- Thông tin gây nhầm lẫn là hành vi bị xử lý nhiều nhất. Điển hình là quảng cáo, chương trình khuyến mại nêu không rõ điều kiện hoặc gây hiểu sai về giá trị ưu đãi. Tháng 4/2026, một nền tảng thương mại điện tử bị phạt 200 triệu đồng và buộc cải chính công khai vì đưa thông tin gây nhầm lẫn về chương trình khuyến mại.
- Dịch chuyển lên môi trường số. Mua bán qua sàn thương mại điện tử, mạng xã hội, livestream làm hành vi dễ lan rộng và khó kiểm soát hơn. Bộ Công Thương đang xây dựng dự thảo nghị định thay thế Nghị định 75/2019/NĐ-CP, trong đó đề xuất xử lý thêm các hành vi như thiết kế giao diện website, ứng dụng gây nhầm lẫn. Đây mới là dự thảo, chưa có hiệu lực.
- Mức phạt thực tế thấp hơn nhiều so với trần. Trần phạt là 2 tỷ đồng, nhưng quyết định xử phạt trong các vụ việc gần đây thường ở mức hàng trăm triệu đồng, tùy tính chất, mức độ và tình tiết.
- Nhiều vụ việc không đến được cơ quan chức năng. Doanh nghiệp nhỏ thường ngại khiếu nại vì khó thu thập chứng cứ, tốn thời gian và sợ ảnh hưởng quan hệ làm ăn.
Vì sao hành vi này vẫn còn phổ biến?
- Lợi ích trước mắt lớn, rủi ro thấp. Một đợt quảng cáo gây nhầm lẫn có thể kéo doanh thu tăng nhanh, trong khi mức phạt thường nhỏ hơn lợi nhuận thu được.
- Khó chứng minh. Với bí mật kinh doanh hay tin đồn thất thiệt trên mạng, bên bị hại phải chứng minh hành vi, thiệt hại và mối quan hệ giữa hai yếu tố này.
- Nhận thức pháp luật còn hạn chế. Không ít người kinh doanh chưa phân biệt được “quảng cáo mạnh tay” với hành vi bị cấm.
- Công nghệ thay đổi nhanh. Các hình thức kinh doanh trực tuyến phát sinh nhanh hơn khả năng cập nhật quy định.
Mức xử phạt và biện pháp khắc phục hậu quả
Luật Cạnh tranh 2018 đặt trần phạt tiền đối với hành vi cạnh tranh không lành mạnh là 2.000.000.000 đồng. Nghị định 75/2019/NĐ-CP hướng dẫn mức phạt cụ thể theo từng hành vi và đã được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định 102/2026/NĐ-CP (ký ngày 31/3/2026; Bộ Công Thương đã ban hành văn bản hợp nhất).
Một số mức phạt ví dụ theo Nghị định 75/2019/NĐ-CP:
| Hành vi | Mức phạt tiền |
|---|---|
| Trực tiếp đưa thông tin không trung thực về doanh nghiệp khác | 200.000.000 – 300.000.000 đồng |
| Gián tiếp đưa thông tin không trung thực về doanh nghiệp khác | 100.000.000 – 200.000.000 đồng |
| Gián tiếp cản trở, làm gián đoạn hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp khác | 50.000.000 – 100.000.000 đồng |
Nghị định quy định phạt gấp đôi nếu hành vi thực hiện trên phạm vi từ hai tỉnh, thành phố trở lên. Với các hành vi còn lại, bạn cần tra mức phạt tương ứng trong văn bản hợp nhất hiện hành.
Lưu ý: Theo thông tin về Nghị định 102/2026/NĐ-CP, hình thức phạt cảnh cáo đối với nhóm hành vi vi phạm chính (trong đó có cạnh tranh không lành mạnh) đã bị bãi bỏ vì thiếu tính răn đe. Khi áp dụng, hãy đối chiếu văn bản hợp nhất mới nhất để biết quy định chính xác.
Biện pháp khắc phục hậu quả và xử lý khác
- Buộc cải chính công khai thông tin gây nhầm lẫn hoặc không trung thực.
- Buộc loại bỏ yếu tố vi phạm khỏi hàng hóa, bao bì, phương tiện kinh doanh.
- Hình thức xử phạt bổ sung tùy hành vi, như tước quyền sử dụng giấy phép hoặc đình chỉ hoạt động trong một thời hạn.
- Bồi thường thiệt hại cho doanh nghiệp bị ảnh hưởng theo quy định pháp luật dân sự.
- Tùy tính chất, hành vi còn có thể bị xử lý hình sự theo các tội liên quan như buôn bán hàng giả (Điều 192) hoặc lừa dối khách hàng (Điều 198) Bộ luật Hình sự 2015, sửa đổi, bổ sung 2017 và 2025.
Cảnh báo: Pháp luật cạnh tranh chỉ điều chỉnh hành vi trong hoạt động kinh doanh. Kinh doanh hàng hóa bị cấm hoặc hạn chế vẫn bị xử lý riêng theo luật chuyên ngành. Ví dụ, bạn có thể tham khảo quy định về bóng cười để thấy cách pháp luật phân biệt hành vi bị cấm theo từng lĩnh vực.
Doanh nghiệp bị thiệt hại cần làm gì?
- Bước 1: Thu thập chứng cứ. Lưu ảnh chụp màn hình, đường dẫn, hợp đồng, email, tin nhắn, quảng cáo, hóa đơn mua hàng để chứng minh hành vi và thiệt hại. Việc lưu giữ hóa đơn bán lẻ hợp lệ và chứng từ giao dịch giúp bạn chứng minh doanh thu bị sụt giảm.
- Bước 2: Xác định hành vi thuộc điểm nào của Điều 45. Cách này giúp trình bày yêu cầu rõ ràng, đúng trọng tâm.
- Bước 3: Gửi phản ánh, khiếu nại. Bạn có thể gửi thông tin, hồ sơ đến Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia thuộc Bộ Công Thương để xem xét điều tra theo thẩm quyền.
- Bước 4: Yêu cầu bồi thường. Nếu có thiệt hại thực tế, bạn có thể thương lượng hoặc khởi kiện yêu cầu Tòa án giải quyết. Từ 01/07/2025, tranh chấp thương mại thuộc thẩm quyền Tòa án nhân dân khu vực hoặc Tòa án nhân dân cấp tỉnh tùy tính chất vụ việc.
Nếu hành vi liên quan đến nhãn hiệu, kiểu dáng hay chỉ dẫn địa lý, bạn có thể căn cứ thêm Luật Sở hữu trí tuệ, vì luật này cũng có quy định về chống cạnh tranh không lành mạnh trong lĩnh vực sở hữu công nghiệp.
Giải pháp hạn chế cạnh tranh không lành mạnh
Đối với doanh nghiệp, hộ kinh doanh
- Kiểm tra pháp lý nội dung quảng cáo, khuyến mại trước khi phát hành; nêu rõ điều kiện áp dụng, thời gian, số lượng.
- Xây dựng quy chế bảo mật thông tin, ký thỏa thuận bảo mật với nhân sự giữ vị trí quan trọng.
- Giữ hồ sơ chứng minh khi so sánh sản phẩm với đối thủ.
- Thực hiện đầy đủ nghĩa vụ đăng ký kinh doanh, kê khai thuế. Người kinh doanh là cá nhân có thể tham khảo cách đăng ký mã số thuế cá nhân và tra cứu mã số thuế cá nhân theo quy định hiện hành.
Đối với cơ quan quản lý
- Hoàn thiện quy định cho môi trường số, nền tảng thương mại điện tử.
- Tăng cường kiểm tra, công khai quyết định xử phạt để tăng tính răn đe.
- Rút ngắn thời gian xác minh, điều tra vụ việc.
Đối với người tiêu dùng
Bạn nên đối chiếu thông tin khuyến mại, giá bán, nguồn gốc hàng hóa trước khi mua. Khi phát hiện thông tin sai lệch, bạn có thể phản ánh đến cơ quan có thẩm quyền để được xem xét.
Căn cứ pháp lý
- Luật Cạnh tranh 2018 (Luật số 23/2018/QH14), đặc biệt khoản 6 Điều 3, Điều 45 và Điều 111.
- Nghị định 75/2019/NĐ-CP quy định về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực cạnh tranh.
- Nghị định 102/2026/NĐ-CP sửa đổi, bổ sung Nghị định 75/2019/NĐ-CP; Văn bản hợp nhất 28/VBHN-BCT năm 2026 của Bộ Công Thương.
- Luật Xử lý vi phạm hành chính 2012 (sửa đổi, bổ sung).
- Luật Sở hữu trí tuệ (các quy định về chống cạnh tranh không lành mạnh).
- Bộ luật Hình sự 2015, sửa đổi, bổ sung 2017 và 2025.
Thông tin cập nhật tháng 10/2026. Dự thảo nghị định mới thay thế Nghị định 75/2019/NĐ-CP chưa có hiệu lực tại thời điểm biên soạn.
Câu hỏi thường gặp
Cạnh tranh không lành mạnh bị phạt tối đa bao nhiêu?
Mức phạt tiền tối đa đối với hành vi cạnh tranh không lành mạnh là 2.000.000.000 đồng theo Luật Cạnh tranh 2018 và Nghị định 75/2019/NĐ-CP. Mức phạt cụ thể phụ thuộc từng hành vi, tính chất, mức độ vi phạm và các tình tiết tăng nặng, giảm nhẹ.
Cơ quan nào xử lý hành vi cạnh tranh không lành mạnh?
Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia thuộc Bộ Công Thương tiếp nhận, xác minh, điều tra và xử lý vụ việc cạnh tranh không lành mạnh. Bên bị thiệt hại cũng có thể khởi kiện yêu cầu bồi thường tại Tòa án.
Cá nhân bán hàng online có bị coi là cạnh tranh không lành mạnh không?
Nếu bạn thực hiện hoạt động kinh doanh và có hành vi bị cấm tại Điều 45 như nói xấu đối thủ bằng thông tin sai sự thật hay đưa thông tin gian dối về khuyến mại, bạn vẫn có thể bị xử lý. Việc kinh doanh nhỏ lẻ không phải căn cứ để miễn trách nhiệm.
So sánh giá, chất lượng với đối thủ có vi phạm không?
Không vi phạm nếu bạn chứng minh được nội dung so sánh. Chỉ khi so sánh hàng hóa, dịch vụ cùng loại của doanh nghiệp khác mà không chứng minh được thì mới bị coi là hành vi lôi kéo khách hàng bất chính.
Cạnh tranh không lành mạnh khác hạn chế cạnh tranh ở điểm nào?
Cạnh tranh không lành mạnh là hành vi trái chuẩn mực kinh doanh, gây hại cho doanh nghiệp khác cụ thể. Hạn chế cạnh tranh gồm thỏa thuận hạn chế cạnh tranh, lạm dụng vị trí thống lĩnh hoặc độc quyền, tập trung kinh tế, tác động đến cạnh tranh trên thị trường nói chung, và có mức phạt tính theo phần trăm doanh thu.
Cạnh tranh không lành mạnh không chỉ làm tổn hại đối thủ mà còn ảnh hưởng đến người tiêu dùng và môi trường kinh doanh chung. Pháp luật hiện hành đã có danh mục hành vi rõ ràng, mức phạt đến 2 tỷ đồng và cơ quan chuyên trách xử lý, nhưng thực tế vẫn cần nâng cao nhận thức, hoàn thiện quy định cho môi trường số và tăng cường khả năng phát hiện, xử lý vi phạm.
