Tử tuất là gì? Tại sao gọi là tử tuất và ai được hưởng 2026

Tử tuất là chế độ bảo hiểm xã hội (BHXH) hỗ trợ tài chính cho gia đình người tham gia BHXH khi người đó qua đời. Gọi là “tử tuất” vì đây là từ Hán Việt: “tử” nghĩa là chết, “tuất” nghĩa là thương xót, chu cấp. Ghép lại, đó là khoản tiền giúp đỡ người ở lại sau khi có người mất. Hiện nay chế độ này gồm trợ cấp mai táng, trợ cấp tuất hằng tháng và trợ cấp tuất một lần.

Tử tuất là gì?

Trong pháp luật Việt Nam, tử tuất là một trong các chế độ của chính sách BHXH. Mục đích của nó là bù đắp một phần thu nhập đã mất và hỗ trợ chi phí tang lễ, để thân nhân của người lao động bớt khó khăn khi người trụ cột qua đời.

Người ta cũng gọi chế độ này là “chế độ tử tuất”, “tiền tuất” hoặc “tiền tử tuất”. Từ 01/7/2025, Luật Bảo hiểm xã hội 2024 có hiệu lực và là văn bản chính quy định về chế độ này. Một số nội dung chi tiết được hướng dẫn tại Thông tư 12/2025/TT-BNV.

Tại sao gọi là tử tuất?

Tên gọi này xuất phát từ gốc Hán Việt của hai chữ ghép lại:

• Tử (死): chết, qua đời.
• Tuất (恤): thương xót, quan tâm, cứu giúp, chu cấp.

“Tuất” trong “tử tuất” thuộc nhóm chữ có nghĩa là thương xót và giúp đỡ. Nó cùng nghĩa với “tuất” trong các từ cũ như “chẩn tuất” (cứu giúp người gặp nạn) hay “phủ tuất” (an ủi, giúp đỡ gia đình người đã mất). Đây là chữ khác hẳn với “Tuất”, chi thứ 11 trong 12 địa chi (năm Tuất, giờ Tuất). Vì vậy bạn đừng nhầm “tử tuất” với chuyện tuổi Tuất.

Nói ngắn gọn: “tử tuất” là khoản tiền giúp đỡ người còn sống khi có người chết. Cách đặt tên này phù hợp với văn phong pháp lý, nơi nhiều thuật ngữ được dùng theo kiểu Hán Việt. Bạn có thể xem thêm đặc điểm này ở bài phong cách ngôn ngữ hành chính là gì.

Chế độ tử tuất gồm những khoản nào?

Theo Luật BHXH 2024, chế độ tử tuất gồm hai nhóm chính là trợ cấp mai táng và trợ cấp tuất. Trợ cấp tuất lại chia thành hằng tháng hoặc một lần.

Ai được hưởng tử tuất?

Điều kiện hưởng trợ cấp mai táng

Người lo mai táng được nhận trợ cấp nếu người mất thuộc một trong các trường hợp sau (với BHXH bắt buộc):

• Đã đóng BHXH bắt buộc từ đủ 12 tháng trở lên.
• Chết do tai nạn lao động hoặc bệnh nghề nghiệp.
• Đang hưởng hoặc tạm dừng hưởng lương hưu.
• Đang hưởng hoặc tạm dừng hưởng trợ cấp tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp hằng tháng (đã nghỉ việc).
• Bị Tòa án tuyên bố là đã chết.

Điều kiện hưởng trợ cấp tuất hằng tháng

Người mất phải thuộc diện như đã đóng BHXH bắt buộc từ đủ 15 năm trở lên, đang hưởng hoặc tạm dừng hưởng lương hưu, hoặc chết do tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp. Thân nhân được hưởng gồm:

• Con chưa đủ 18 tuổi; con từ đủ 18 tuổi trở lên nếu suy giảm khả năng lao động từ 81%; con sinh ra khi người cha mất mà người mẹ đang mang thai.
• Vợ từ đủ 55 tuổi hoặc chồng từ đủ 60 tuổi; nếu dưới tuổi này thì phải suy giảm khả năng lao động từ 81% trở lên.
• Cha đẻ, mẹ đẻ, cha mẹ vợ hoặc chồng và thành viên khác trong gia đình mà người mất đang có nghĩa vụ nuôi dưỡng, nếu đủ độ tuổi (nam từ đủ 60, nữ từ đủ 55) hoặc dưới tuổi nhưng suy giảm khả năng lao động từ 81% trở lên.

Ngoài con, các thân nhân còn lại phải không có thu nhập hoặc có thu nhập hằng tháng thấp hơn mức lương cơ sở. Khoản trợ cấp ưu đãi người có công không tính vào thu nhập này. Mỗi người chết có tối đa 4 thân nhân được hưởng tuất hằng tháng. Nếu có từ 2 người chết trở lên thì thân nhân được hưởng gấp 2 lần mức trợ cấp.

Điều kiện hưởng trợ cấp tuất một lần

Thân nhân nhận tuất một lần khi người mất không thuộc diện có thân nhân hưởng tuất hằng tháng. Thân nhân thuộc diện hưởng hằng tháng cũng có thể chọn nhận một lần. Tuy nhiên, con dưới 6 tuổi và con, vợ hoặc chồng suy giảm khả năng lao động từ 81% trở lên thì không được chọn tuất một lần thay cho hằng tháng.

Người tham gia BHXH tự nguyện cũng có chế độ tử tuất với điều kiện riêng. Nếu người mất vừa có thời gian đóng bắt buộc vừa có thời gian đóng tự nguyện, thì việc hưởng được xác định theo quy định tương ứng. Nhiều trường hợp cần tính thời gian đóng của người mất. Bạn có thể tham khảo cách tính trên ứng dụng ở bài cách tính bảo hiểm xã hội 1 lần trên VssID.

Mức hưởng tử tuất năm 2026

Luật BHXH 2024 dùng khái niệm “mức tham chiếu”. Khi chưa bãi bỏ mức lương cơ sở thì mức tham chiếu bằng mức lương cơ sở. Theo Nghị định 161/2026/NĐ-CP, từ 01/7/2026 lương cơ sở là 2.530.000 đồng/tháng (trước đó là 2.340.000 đồng/tháng).

Với tuất một lần, mức hưởng tính theo thời gian đóng BHXH và mức bình quân tiền lương làm căn cứ đóng, nhưng không thấp hơn 3 tháng mức bình quân đó. Với thân nhân của người đang hưởng lương hưu, mức nhận giảm dần theo thời gian người đó đã hưởng lương hưu, và không thấp hơn 3 tháng lương hưu. Để tính chính xác, bạn cần số liệu quá trình đóng trên sổ BHXH.

Hồ sơ và thủ tục nhận tử tuất

Với trường hợp chỉ hưởng trợ cấp mai táng, hồ sơ thường gồm:

• Sổ BHXH, trừ trường hợp người đang hưởng lương hưu hoặc trợ cấp hằng tháng.
• Bản sao giấy chứng tử, trích lục khai tử, giấy báo tử hoặc quyết định của Tòa án tuyên bố là đã chết.
• Tờ khai của tổ chức hoặc cá nhân lo mai táng.

Với tuất hằng tháng hoặc tuất một lần, hồ sơ cần thêm giấy tờ chứng minh quan hệ thân nhân, tuổi, thu nhập hoặc mức suy giảm khả năng lao động tùy từng người. Giấy tờ nhân thân phải khớp thông tin. Bạn có thể tra cứu số thẻ căn cước công dân online khi cần đối chiếu số định danh. Những người trong độ tuổi lao động và đang đóng BHXH có thể xem thêm độ tuổi lao động tối thiểu theo quy định mới để hiểu điều kiện tham gia.

1. Bước 1: Đăng ký khai tử với UBND cấp xã nơi người mất cư trú để lấy giấy chứng tử.
2. Bước 2: Chuẩn bị sổ BHXH, giấy tờ chứng minh quan hệ thân nhân và tờ khai theo mẫu.
3. Bước 3: Nộp hồ sơ tại cơ quan BHXH hoặc qua dịch vụ công trực tuyến theo hướng dẫn hiện hành.
4. Bước 4: Nhận kết quả và tiền trợ cấp theo hình thức đã đăng ký (tiền mặt hoặc tài khoản).

Hậu quả pháp lý khi khai man, trục lợi tử tuất

Tử tuất là quỹ an sinh xã hội dành cho đúng người, đúng điều kiện. Các hành vi sau đều không hợp pháp:

• Khai thân nhân không có thật hoặc khai sai quan hệ để nhận tuất.
• Làm giả hoặc sửa giấy chứng tử, giấy xác nhận thu nhập, giấy giám định suy giảm khả năng lao động.
• Che giấu việc thân nhân đã mất hoặc không còn đủ điều kiện nhưng vẫn tiếp tục nhận tuất hằng tháng.
• Khai báo sai mức thu nhập, độ tuổi để đủ điều kiện hưởng.

Nếu hồ sơ của bạn thiếu giấy tờ, hãy xin cấp lại hoặc xác nhận tại cơ quan có thẩm quyền. Đừng nhờ người khác “làm giúp” giấy tờ giả. Bạn cũng nên tìm hiểu cách bổ sung giấy tờ hợp lệ, chẳng hạn chứng thực giấy tờ ở đâu theo quy định hiện hành.

Câu hỏi thường gặp

Tóm lại, “tử tuất” là cách gọi Hán Việt của chế độ BHXH hỗ trợ gia đình người đã mất, gồm trợ cấp mai táng và trợ cấp tuất. Mức hưởng gắn với lương cơ sở nên thay đổi theo thời điểm người lao động qua đời. Khi làm hồ sơ, bạn cần dùng giấy tờ thật và thông tin chính xác để được hưởng đúng quyền lợi và tránh rủi ro pháp lý.