Thủ tục phá sản là thủ tục gì? Quy định mới từ 01/3/2026

Biên soạn:

· Cập nhật:

Thủ tục phá sản là thủ tục gì? Quy định mới từ 01/3/2026

Thủ tục phá sản là trình tự do Tòa án nhân dân giải quyết khi doanh nghiệp, hợp tác xã mất khả năng thanh toán nợ: nhận đơn, thụ lý, mở thủ tục, họp chủ nợ, tuyên bố phá sản và phân chia tài sản. Từ 01/3/2026, thủ tục này được quy định tại Luật Phục hồi, phá sản 2025, thay cho Luật Phá sản 2014.

Tóm tắt nhanh

  • Văn bản hiện hành: Luật Phục hồi, phá sản số 142/2025/QH15, hiệu lực từ 01/3/2026, thay thế Luật Phá sản 2014.
  • Đối tượng áp dụng: doanh nghiệp và hợp tác xã. Cá nhân, hộ gia đình không thuộc phạm vi của luật này.
  • Mất khả năng thanh toán: không trả khoản nợ sau 06 tháng kể từ ngày đến hạn (trước đây là 03 tháng).
  • Luật mới ưu tiên thủ tục phục hồi cho doanh nghiệp còn khả năng cứu vãn; chỉ tuyên bố phá sản khi không thể phục hồi.
  • Đơn nộp tại Tòa án nhân dân khu vực nơi doanh nghiệp có trụ sở chính (trừ một số trường hợp đặc biệt thuộc cấp tỉnh).

Phá sản là gì? Thủ tục phá sản là thủ tục gì?

Theo luật hiện hành, doanh nghiệp, hợp tác xã chỉ được coi là “phá sản” khi đồng thời có hai điều kiện: đã mất khả năng thanh toán và Tòa án đã ra quyết định tuyên bố phá sản. Chỉ nợ nần hoặc làm ăn thua lỗ thì chưa phải là phá sản về mặt pháp lý.

Tóm tắt nhanh: Thủ tục phá sản là thủ tục gì? Quy định mới từ 01/3/2026
Tóm tắt nhanh – Thủ tục phá sản là thủ tục gì? Quy định mới từ 01/3/2026

Thủ tục phá sản là toàn bộ quá trình tố tụng đặc biệt để xử lý tình trạng đó. Mục đích là bảo đảm quyền lợi của chủ nợ, người lao động và các bên liên quan, đồng thời chấm dứt hoạt động của doanh nghiệp một cách có trật tự khi không còn khả năng cứu vãn.

Ví dụ: Công ty A nợ nhà cung cấp 2 tỷ đồng, đã quá hạn thanh toán hơn 6 tháng và không còn nguồn tiền trả. Nhà cung cấp (chủ nợ) có thể nộp đơn lên Tòa án đề nghị áp dụng thủ tục phá sản. Công ty A cũng có thể tự nộp đơn xin phục hồi nếu còn phương án làm ăn khả thi.

Văn bản áp dụng hiện nay

Quốc hội thông qua Luật Phục hồi, phá sản số 142/2025/QH15 ngày 11/12/2025. Luật có hiệu lực từ 01/3/2026, thay thế Luật Phá sản 2014 (số 51/2014/QH13, đã sửa đổi một phần năm 2025). Riêng quy định cơ quan quản lý thuế phải nộp đơn theo Luật Quản lý thuế có hiệu lực từ 01/7/2026, nên đến nay luật đã có hiệu lực đầy đủ.

Với vụ việc Tòa án đã thụ lý trước 01/3/2026 mà chưa giải quyết xong, Tòa án tiếp tục giải quyết theo luật mới. Ngoài ra, Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao đã ban hành Nghị quyết 02/2026/NQ-HĐTP (ngày 17/4/2026) hướng dẫn một số nội dung như hồ sơ, cách nộp đơn, thời hạn nộp lệ phí và điều kiện áp dụng thủ tục rút gọn.

Lưu ý: Nhiều bài cũ vẫn viết theo Luật Phá sản 2014 (mốc 03 tháng, “thủ tục phục hồi” nằm chung trong thủ tục phá sản). Nếu bạn đang tra cứu từ tài liệu cũ, hãy đối chiếu lại với luật mới trước khi áp dụng.

Khi nào doanh nghiệp bị coi là mất khả năng thanh toán?

Luật Phục hồi, phá sản 2025 quy định doanh nghiệp, hợp tác xã mất khả năng thanh toán khi không thực hiện nghĩa vụ thanh toán khoản nợ sau thời hạn 06 tháng kể từ ngày đến hạn. Luật Phá sản 2014 trước đây chỉ quy định 03 tháng. Thời hạn mới giúp doanh nghiệp có thêm thời gian khắc phục khó khăn tạm thời.

Luật cũng có khái niệm “nguy cơ mất khả năng thanh toán”: doanh nghiệp không có khả năng trả khoản nợ sắp đến hạn trong 06 tháng tới, hoặc khoản nợ đã đến hạn nhưng chưa quá 06 tháng. Ở giai đoạn này, doanh nghiệp nên cân nhắc thủ tục phục hồi thay vì chờ đến lúc bị yêu cầu phá sản.

Ai có quyền, ai có nghĩa vụ nộp đơn?

Người có quyền nộp đơn yêu cầu mở thủ tục phá sản

  • Chủ nợ không có bảo đảm hoặc có bảo đảm một phần: nộp đơn khi doanh nghiệp đã mất khả năng thanh toán theo thời hạn nợ quá hạn của luật mới.
  • Người lao động, công đoàn cơ sở (hoặc công đoàn cấp trên trực tiếp cơ sở nếu chưa có công đoàn cơ sở): có quyền nộp đơn khi doanh nghiệp nợ lương và các khoản nợ khác đến hạn quá 06 tháng mà không thanh toán.
  • Cổ đông hoặc nhóm cổ đông sở hữu từ 20% cổ phần phổ thông trở lên (hoặc tỷ lệ thấp hơn nếu điều lệ quy định) khi công ty cổ phần mất khả năng thanh toán.
  • Thành viên hoặc nhóm thành viên sở hữu từ 65% vốn điều lệ của công ty TNHH hai thành viên trở lên (hoặc tỷ lệ nhỏ hơn nếu điều lệ quy định).
  • Cơ quan quản lý thuế và cơ quan bảo hiểm xã hội: là hai chủ thể mới được bổ sung ở luật 2025, nộp đơn trong các trường hợp luật quy định.

Người có nghĩa vụ nộp đơn

Khi doanh nghiệp mất khả năng thanh toán, người đại diện theo pháp luật của doanh nghiệp có nghĩa vụ nộp đơn yêu cầu áp dụng thủ tục phá sản. Trường hợp doanh nghiệp đã nộp đơn yêu cầu thủ tục phục hồi thì không thuộc diện này. Người có nghĩa vụ mà không nộp đơn phải chịu trách nhiệm trước pháp luật, có thể gồm cả trách nhiệm bồi thường nếu gây thiệt hại.

Nộp đơn ở Tòa án nào?

Sau khi bỏ cấp huyện, Tòa án nhân dân khu vực nơi doanh nghiệp có trụ sở chính là cơ quan có thẩm quyền giải quyết yêu cầu mở thủ tục phá sản trong phần lớn trường hợp. Phạm vi từng Tòa án khu vực được xác định theo nghị quyết của Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao. Ví dụ, một doanh nghiệp có trụ sở tại Gia Lai sẽ nộp đơn tại Tòa án nhân dân khu vực 1 – Đà Nẵng theo hướng dẫn hiện hành.

Bạn có thể nộp đơn trực tiếp tại Tòa án, gửi qua bưu chính hoặc nộp trực tuyến bằng phương tiện điện tử theo hướng dẫn của Tòa án nhân dân tối cao. Một số trường hợp đặc biệt (như vụ việc có yếu tố nước ngoài) có thể thuộc Tòa án nhân dân cấp tỉnh. Bạn nên kiểm tra thông tin phân định thẩm quyền mới nhất trước khi nộp.

Các bước thực hiện thủ tục phá sản

Trình tự dưới đây là khung chung. Luật còn có thủ tục rút gọn cho vụ việc đơn giản và quy trình riêng cho một số đối tượng như tổ chức tín dụng.

Các bước thực hiện thủ tục phá sản (7 bước) – Thủ tục phá sản là thủ tục gì? Quy định mới từ 01/3/2026
Sơ đồ: Các bước thực hiện thủ tục phá sản
  1. Bước 1 – Nộp đơn và hồ sơ: người có quyền hoặc nghĩa vụ nộp đơn kèm tài liệu chứng minh khoản nợ, tình trạng tài chính, danh sách chủ nợ, người mắc nợ. Người nộp đơn chịu trách nhiệm về tính chính xác của thông tin.
  2. Bước 2 – Tòa án xem xét đơn: trong 12 ngày kể từ khi được phân công, Thẩm phán xử lý đơn bằng một trong các hướng: yêu cầu nộp lệ phí và tạm ứng chi phí, yêu cầu sửa đổi bổ sung, chuyển đơn cho Tòa án có thẩm quyền hoặc trả lại đơn.
  3. Bước 3 – Nộp lệ phí, tạm ứng chi phí và thụ lý: Tòa án thụ lý đơn sau khi người nộp đơn thực hiện nghĩa vụ này. Lệ phí và chi phí có thể nộp bằng phương thức điện tử.
  4. Bước 4 – Mở thủ tục, chỉ định Quản tài viên: Tòa án ra quyết định mở thủ tục, chỉ định Quản tài viên hoặc doanh nghiệp quản lý, thanh lý tài sản, áp dụng biện pháp bảo toàn tài sản. Thông tin vụ việc được công khai trên Cổng thông tin điện tử quốc gia.
  5. Bước 5 – Kiểm kê tài sản, lập danh sách chủ nợ, họp Hội nghị chủ nợ: Hội nghị chủ nợ xem xét phương án phục hồi hoặc đề nghị áp dụng thủ tục phá sản. Với phương án phục hồi, nghị quyết được thông qua khi các chủ nợ đại diện từ 65% tổng số nợ của chủ nợ tham gia biểu quyết tán thành.
  6. Bước 6 – Tuyên bố phá sản: nếu không phục hồi được hoặc phương án phục hồi không thành công, Thẩm phán ra quyết định tuyên bố doanh nghiệp phá sản.
  7. Bước 7 – Thanh lý, phân chia tài sản và thi hành quyết định: tài sản được bán, thu hồi và chia cho các chủ nợ theo thứ tự luật định.

Lưu ý: Thời hạn cụ thể của từng giai đoạn phụ thuộc quy mô, tính chất vụ việc và hướng dẫn của Tòa án. Bạn nên đọc đúng điều khoản trong Luật Phục hồi, phá sản 2025 và Nghị quyết 02/2026/NQ-HĐTP cho từng bước cụ thể.

Thứ tự phân chia tài sản khi tuyên bố phá sản

Khi Thẩm phán tuyên bố phá sản, tài sản của doanh nghiệp, hợp tác xã được phân chia theo thứ tự tại Điều 46 Luật Phục hồi, phá sản 2025. Các nhóm đứng đầu gồm:

Thứ tự Khoản được thanh toán
Ưu tiên 1 Chi phí phá sản
Ưu tiên 2 Khoản nợ lương
Tiếp theo Nợ bảo hiểm xã hội bắt buộc, bảo hiểm thất nghiệp, bảo hiểm y tế, bảo hiểm tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp (cùng các quyền lợi khác của người lao động theo luật)
Sau đó Các khoản nợ còn lại (nghĩa vụ với Nhà nước, nợ không có bảo đảm…) theo thứ tự luật quy định
Phần còn lại (nếu có) Thuộc về thành viên hợp tác xã, chủ doanh nghiệp tư nhân, chủ sở hữu, cổ đông, thành viên công ty tùy loại hình

Nếu tài sản không đủ trả hết một nhóm, các chủ nợ cùng thứ tự được chia theo tỷ lệ phần trăm tương ứng với số nợ. Chủ nợ có bảo đảm được xử lý theo quy định riêng về tài sản bảo đảm.

Người lao động được bảo vệ thế nào?

Người lao động nằm ở nhóm ưu tiên cao khi chia tài sản: sau chi phí phá sản là đến khoản nợ lương và các khoản bảo hiểm bắt buộc. Người lao động và công đoàn còn có quyền chủ động nộp đơn nếu bị nợ lương quá 06 tháng. Nếu công ty nợ bảo hiểm, bạn có thể tìm hiểu cách tính quyền lợi cá nhân trong bài cách tính bảo hiểm xã hội 1 lần trên VssID.

Với chủ nợ là cá nhân hoặc doanh nghiệp nhỏ, việc lưu giữ chứng cứ về khoản nợ rất quan trọng. Hợp đồng, biên bản đối chiếu công nợ, hóa đơn, chứng từ thanh toán đều là tài liệu Tòa án có thể yêu cầu. Bạn có thể tham khảo mẫu giấy ghi nợ viết tay và mẫu hóa đơn bán lẻ hợp lệ để biết cách lập chứng từ đúng. Nếu cần xác định doanh nghiệp hay cá nhân bị nợ thuế, thông tin về mã số thuế cá nhân cũng có thể hữu ích khi đối chiếu nghĩa vụ tài chính.

Phá sản khác giải thể ra sao?

Tiêu chí Phá sản Giải thể
Nguyên nhân Mất khả năng thanh toán nợ Tự quyết định, hết thời hạn hoạt động, bị thu hồi giấy chứng nhận đăng ký… (doanh nghiệp vẫn bảo đảm thanh toán hết nợ)
Cơ quan giải quyết Tòa án nhân dân Chủ yếu do doanh nghiệp thực hiện, đăng ký tại cơ quan đăng ký kinh doanh
Điều kiện về nợ Không trả được nợ Phải thanh toán hết nợ trước khi giải thể

Nếu doanh nghiệp không trả được hết nợ thì không thể giải thể thông thường mà thuộc diện phục hồi hoặc phá sản.

Cảnh báo: Cố ý tẩu tán, che giấu tài sản hoặc lập chứng từ giả để trốn nghĩa vụ trả nợ trước và trong thủ tục phá sản là hành vi trái pháp luật. Tùy tính chất, mức độ, người vi phạm có thể bị xử lý hành chính hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự.

Câu hỏi thường gặp

Cá nhân có thể làm thủ tục phá sản không?

Luật Phục hồi, phá sản 2025 áp dụng cho doanh nghiệp và hợp tác xã. Cá nhân, hộ gia đình chưa thuộc phạm vi điều chỉnh của luật này, nên nghĩa vụ trả nợ của họ được giải quyết theo pháp luật dân sự và thi hành án dân sự.

Doanh nghiệp nợ bao lâu thì bị coi là mất khả năng thanh toán?

Theo luật hiện hành, doanh nghiệp không trả khoản nợ sau 06 tháng kể từ ngày đến hạn thì bị coi là mất khả năng thanh toán. Mốc 03 tháng là quy định cũ của Luật Phá sản 2014, không còn áp dụng.

Nộp đơn yêu cầu phá sản có mất phí không?

Có. Người nộp đơn phải nộp lệ phí và tạm ứng chi phí phá sản theo thông báo của Tòa án, nếu không Tòa án có thể trả lại đơn. Mức cụ thể phụ thuộc quy định về lệ phí, chi phí hiện hành và tính chất vụ việc.

Công ty nợ lương thì người lao động có tự nộp đơn phá sản được không?

Được. Người lao động hoặc công đoàn có quyền nộp đơn khi công ty nợ lương và các khoản nợ khác đến hạn quá 06 tháng. Khoản nợ lương cũng được ưu tiên thanh toán ngay sau chi phí phá sản.

Phục hồi doanh nghiệp là gì, khác phá sản chỗ nào?

Phục hồi là thủ tục độc lập, nhằm giúp doanh nghiệp còn khả năng cứu vãn tái cơ cấu nợ và hoạt động kinh doanh. Phá sản dẫn đến thanh lý tài sản và chấm dứt hoạt động. Luật mới ưu tiên áp dụng thủ tục phục hồi trước.

Thủ tục phá sản kéo dài bao lâu?

Thời gian phụ thuộc quy mô tài sản, số lượng chủ nợ và mức độ phức tạp của vụ việc. Những vụ đơn giản có thể áp dụng thủ tục rút gọn theo điều kiện luật và hướng dẫn của Tòa án nhân dân tối cao.

Tóm lại, thủ tục phá sản là con đường pháp lý cuối cùng để xử lý nợ khi doanh nghiệp, hợp tác xã không còn khả năng thanh toán, và từ 01/3/2026 luật ưu tiên cho phục hồi trước khi tuyên bố phá sản. Khi gặp tình huống cụ thể, bạn nên đối chiếu trực tiếp văn bản và hướng dẫn mới nhất của Tòa án để áp dụng đúng.

Lưu ý: Nội dung bài viết mang tính chất tham khảo, được biên soạn theo quy định pháp luật tại thời điểm cập nhật. Với vụ việc cụ thể, bạn nên liên hệ cơ quan có thẩm quyền hoặc luật sư để được hướng dẫn chính xác. Xem miễn trừ trách nhiệm.

Ban biên tập Luật Sư X

Có thể bạn quan tâm

Xem tất cả →