Cố ý gây thương tích bị xử lý theo hai hướng. Nếu chưa đến mức phạm tội, bạn bị phạt hành chính từ 6 đến 8 triệu đồng. Nếu tỷ lệ tổn thương cơ thể của nạn nhân từ 11% trở lên, hoặc dưới 11% nhưng có tình tiết như dùng hung khí nguy hiểm, bạn bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo Điều 134 Bộ luật Hình sự. Mức phạt từ cải tạo không giam giữ, tù 6 tháng đến tù chung thân.
Tóm tắt nhanh
- Ranh giới cơ bản: tỷ lệ tổn thương cơ thể từ 11% trở lên là dấu hiệu tội phạm; dưới 11% thường chỉ bị phạt hành chính, trừ khi có tình tiết đặc biệt.
- Phạt hành chính: 6.000.000 – 8.000.000 đồng theo Nghị định 282/2025/NĐ-CP (hiệu lực từ 15/12/2025), kèm buộc chi trả chi phí khám, chữa bệnh cho nạn nhân.
- Phạt hình sự: 5 khung chính, từ cải tạo không giam giữ đến 3 năm cho tới 12–20 năm hoặc tù chung thân.
- Người từ đủ 14 đến dưới 16 tuổi chỉ chịu trách nhiệm hình sự ở các khung nặng (khoản 3, 4, 5).
- Ngoài hình phạt, người gây thương tích còn phải bồi thường thiệt hại về sức khỏe và tổn thất tinh thần.
Cố ý gây thương tích là gì?
Pháp luật không đưa ra định nghĩa riêng. Hiểu đơn giản, đây là hành vi cố tình tác động vào cơ thể người khác khiến họ bị thương hoặc suy giảm sức khỏe. Hành vi có thể là đấm, đá, dùng gậy, dao, gạch đá, axit… Người phạm tội nhận thức được hành vi của mình có thể gây hại và vẫn thực hiện, hoặc để mặc hậu quả xảy ra.
Đây là tội có cấu thành vật chất. Nghĩa là phải có hậu quả (thương tích hoặc tổn hại sức khỏe) và hậu quả đó phải do chính hành vi của người bị cáo gây ra. Nếu nạn nhân có vết thương khác không liên quan đến hành vi đó, phần thương tích ấy không tính vào trách nhiệm của người bị truy cứu.
Quyền được bảo vệ ở đây là quyền bất khả xâm phạm về sức khỏe, thân thể của mỗi người. Bạn có thể tìm hiểu thêm nguyên tắc này ở bài quyền bất khả xâm phạm về thân thể của công dân.
Khi nào bị phạt hành chính, khi nào bị xử lý hình sự?
Tiêu chí quan trọng nhất là tỷ lệ tổn thương cơ thể do giám định pháp y kết luận. Tỷ lệ này được xác định theo bảng của Bộ Y tế (Thông tư 22/2019/TT-BYT).
| Tình huống | Cách xử lý |
|---|---|
| Tỷ lệ tổn thương dưới 11%, không có tình tiết đặc biệt | Phạt hành chính |
| Tỷ lệ từ 11% đến 30% | Truy cứu trách nhiệm hình sự (khoản 1 Điều 134) |
| Tỷ lệ dưới 11% nhưng có tình tiết như dùng hung khí nguy hiểm, axit, đánh trẻ em dưới 16 tuổi… | Vẫn truy cứu trách nhiệm hình sự (khoản 1 Điều 134) |
| Tỷ lệ từ 31% trở lên, hoặc làm chết người | Truy cứu trách nhiệm hình sự theo các khung nặng hơn |
Ví dụ 1: Hai người cãi nhau, một người dùng tay tát khiến người kia bầm tím, giám định tổn thương 5%, không có tình tiết đặc biệt. Người tát thường bị xử phạt hành chính.
Ví dụ 2: Trong một vụ xô xát, một người dùng dao chém vào tay đối phương, giám định tổn thương 8%. Tỷ lệ chưa đến 11% nhưng có dùng hung khí nguy hiểm, nên người này vẫn có thể bị khởi tố hình sự.
Lưu ý: Có thời điểm quy định cũ ghi mức phạt hành chính 2–3 triệu đồng hoặc 5–8 triệu đồng (Nghị định 167/2013, Nghị định 144/2021). Các nghị định đó đã được thay thế. Hiện nay áp dụng Nghị định 282/2025/NĐ-CP.
Mức phạt hành chính hiện nay
Theo Nghị định 282/2025/NĐ-CP (hiệu lực từ 15/12/2025, thay Nghị định 144/2021/NĐ-CP), người cố ý gây thương tích cho người khác nhưng chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự bị phạt tiền từ 6.000.000 đến 8.000.000 đồng. Cùng mức phạt này áp dụng với hành vi gây rối trật tự công cộng có mang theo công cụ, đồ vật có khả năng sát thương mà chưa đến mức phạm tội.
Ngoài phạt tiền, người vi phạm còn bị buộc chi trả toàn bộ chi phí khám bệnh, chữa bệnh cho nạn nhân. Nếu nạn nhân là thành viên trong gia đình thì áp dụng quy định riêng về bạo lực gia đình, với mức phạt từ 5.000.000 đến 10.000.000 đồng đối với hành vi đánh đập hoặc cố ý xâm hại sức khỏe, tính mạng thành viên gia đình mà chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự.
Học sinh, sinh viên đánh nhau, ngoài việc có thể bị xử lý theo pháp luật còn phải kiểm điểm theo nội quy nhà trường. Bạn có thể xem cách trình bày ở bài cách viết bản kiểm điểm.
Mức phạt hình sự theo Điều 134 BLHS
Điều 134 Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017) có 6 khoản. Luật sửa đổi Bộ luật Hình sự số 86/2025/QH15 (hiệu lực 01/07/2025) chủ yếu bỏ hình phạt tử hình ở 8 tội danh và không thay đổi các khung hình phạt của tội này. Bảng dưới đây tóm tắt các khung.
| Khoản | Hình phạt | Trường hợp chính |
|---|---|---|
| Khoản 1 | Cải tạo không giam giữ đến 3 năm hoặc tù từ 6 tháng đến 3 năm | Tỷ lệ tổn thương 11%–30%; hoặc dưới 11% nhưng có một trong các tình tiết quy định ở khoản 1 |
| Khoản 2 | Tù từ 2 năm đến 6 năm | Tỷ lệ 31%–60%; tỷ lệ 11%–30% nhưng có tình tiết tăng nặng; gây thương tích cho từ 2 người trở lên (mỗi người 11%–30%); phạm tội 2 lần trở lên; tái phạm nguy hiểm |
| Khoản 3 | Tù từ 5 năm đến 10 năm | Tỷ lệ từ 61% trở lên (trừ trường hợp biến dạng vùng mặt); từ 2 người trở lên, mỗi người 31%–60%; tỷ lệ 31%–60% nhưng có tình tiết tăng nặng |
| Khoản 4 | Tù từ 7 năm đến 14 năm | Làm chết người; làm biến dạng vùng mặt với tỷ lệ từ 61%; từ 2 người trở lên, mỗi người từ 61%; tỷ lệ từ 61% nhưng có tình tiết tăng nặng; từ 2 người trở lên, mỗi người 31%–60% và có tình tiết tăng nặng |
| Khoản 5 | Tù từ 12 năm đến 20 năm hoặc tù chung thân | Làm chết từ 2 người trở lên; gây thương tích cho từ 2 người trở lên, mỗi người từ 61% và có tình tiết tăng nặng |
| Khoản 6 | Cải tạo không giam giữ đến 2 năm hoặc tù từ 3 tháng đến 2 năm | Chuẩn bị vũ khí, vật liệu nổ, hung khí nguy hiểm, a-xít, hóa chất nguy hiểm hoặc thành lập, tham gia nhóm tội phạm nhằm gây thương tích |
Lưu ý: Khoản 6 xử lý cả hành vi mới chuẩn bị, dù chưa ai bị thương. Vì vậy mang theo hung khí đi “nói chuyện phải trái” hoặc rủ nhau tụ tập để đánh người đều có nguy cơ bị xử lý hình sự.
Những tình tiết khiến bị xử lý nặng hơn
Khoản 1 Điều 134 liệt kê một nhóm tình tiết. Chỉ cần có một trong số đó, hành vi có thể bị xử lý hình sự ngay cả khi tỷ lệ thương tích dưới 11%, hoặc bị đẩy lên khung nặng hơn nếu tỷ lệ cao. Các tình tiết thường gặp gồm:
- Dùng vũ khí, vật liệu nổ, hung khí nguy hiểm hoặc thủ đoạn có khả năng gây nguy hại cho nhiều người;
- Dùng a-xít nguy hiểm hoặc hóa chất nguy hiểm;
- Gây thương tích cho người dưới 16 tuổi, phụ nữ mà biết là có thai, người già yếu, ốm đau hoặc người không có khả năng tự vệ;
- Gây thương tích cho ông bà, cha mẹ, thầy giáo, cô giáo của mình, người nuôi dưỡng, chữa bệnh cho mình;
- Một số tình tiết khác như có tổ chức, thuê hoặc được thuê gây thương tích, có tính chất côn đồ, đối với người đang thi hành công vụ…
Vật bị coi là “hung khí nguy hiểm” không chỉ là dao, kiếm. Gậy sắt, ghế, chai vỡ hay vật thể thông thường cũng có thể bị coi là hung khí nếu cách sử dụng có khả năng gây thương tích nặng. Nếu bạn thắc mắc về việc mang vật dụng để tự vệ, xem thêm bài mang vũ khí nào để tự vệ mà không vi phạm pháp luật và bình xịt hơi cay tự vệ có bị cấm không.
Độ tuổi chịu trách nhiệm và việc khởi tố
Bao nhiêu tuổi thì bị truy cứu trách nhiệm hình sự?
- Từ đủ 16 tuổi trở lên: chịu trách nhiệm hình sự ở mọi khung của Điều 134.
- Từ đủ 14 đến dưới 16 tuổi: chỉ chịu trách nhiệm hình sự khi thuộc các khoản 3, 4, 5 Điều 134 (tội phạm rất nghiêm trọng, đặc biệt nghiêm trọng).
- Dưới 14 tuổi: không bị truy cứu trách nhiệm hình sự, nhưng gia đình vẫn phải bồi thường thiệt hại cho nạn nhân theo quy định của Bộ luật Dân sự.
Nạn nhân có quyền rút yêu cầu khởi tố không?
Theo Bộ luật Tố tụng hình sự, vụ án về tội quy định tại khoản 1 Điều 134 chỉ được khởi tố khi bị hại hoặc người đại diện của bị hại yêu cầu. Nếu người này rút yêu cầu trước ngày mở phiên tòa sơ thẩm thì vụ án có thể được đình chỉ, trừ trường hợp có căn cứ cho thấy họ bị ép buộc, cưỡng bức rút yêu cầu. Từ khoản 2 trở lên, cơ quan có thẩm quyền khởi tố mà không phụ thuộc ý muốn của nạn nhân.
Cảnh báo: Việc thỏa thuận, “hòa giải” riêng giữa hai bên không tự động chấm dứt trách nhiệm hình sự. Đe dọa hoặc ép nạn nhân rút đơn có thể phát sinh trách nhiệm pháp lý mới.
Trách nhiệm bồi thường dân sự
Dù bị phạt hành chính hay bị xử lý hình sự, người gây thương tích vẫn phải bồi thường thiệt hại cho nạn nhân theo Điều 590 Bộ luật Dân sự 2015. Khoản bồi thường gồm:
- Chi phí hợp lý cho việc cứu chữa, bồi dưỡng, phục hồi sức khỏe và chức năng bị mất, bị giảm sút;
- Thu nhập thực tế bị mất hoặc bị giảm sút trong thời gian điều trị;
- Chi phí hợp lý cho người chăm sóc nạn nhân;
- Khoản bù đắp tổn thất tinh thần, do hai bên thỏa thuận. Nếu không thỏa thuận được thì mức tối đa không quá 50 lần mức lương cơ sở do Nhà nước quy định tại thời điểm giải quyết.
Tỷ lệ tổn thương cơ thể càng cao thì mức bồi thường thường càng lớn. Bạn nên giữ hóa đơn viện phí, đơn thuốc, giấy ra viện, bảng lương hoặc xác nhận thu nhập để chứng minh thiệt hại.
Phân biệt với các tội gần giống
Không phải mọi trường hợp gây thương tích đều xử lý theo Điều 134. Bộ luật Hình sự còn quy định riêng các trường hợp sau:
- Gây thương tích trong trạng thái tinh thần bị kích động mạnh (Điều 135): khung hình phạt nhẹ hơn vì người phạm tội bị nạn nhân khiêu khích nghiêm trọng.
- Gây thương tích do vượt quá giới hạn phòng vệ chính đáng (Điều 136): áp dụng khi bạn chống trả sự tấn công trái pháp luật nhưng vượt quá mức cần thiết.
- Vô ý gây thương tích (Điều 138, 139): không có lỗi cố ý, chẳng hạn do sơ suất hoặc vi phạm quy tắc nghề nghiệp, quy tắc hành chính.
- Giết người chưa đạt: nếu chứng minh được mục đích tước đoạt tính mạng nhưng nạn nhân thoát chết, hành vi có thể bị xử lý về tội giết người chứ không phải cố ý gây thương tích.
Việc xác định hành vi thuộc tội nào căn cứ vào ý thức chủ quan, công cụ, vị trí đánh, mức độ tấn công và diễn biến vụ việc. Đây là nội dung do cơ quan điều tra, viện kiểm sát và tòa án đánh giá.
Bị đánh gây thương tích, bạn cần làm gì?
- Bước 1: Đến cơ sở y tế để cấp cứu, điều trị. Giữ lại toàn bộ hồ sơ bệnh án, hóa đơn.
- Bước 2: Trình báo ngay với Công an xã, phường nơi xảy ra vụ việc hoặc cơ quan Công an có thẩm quyền. Cung cấp hình ảnh, video, tin nhắn, lời khai nhân chứng nếu có.
- Bước 3: Phối hợp giám định pháp y về tỷ lệ tổn thương cơ thể khi cơ quan tiến hành tố tụng trưng cầu hoặc khi bạn có yêu cầu hợp lệ.
- Bước 4: Làm đơn yêu cầu khởi tố (nếu vụ việc thuộc khoản 1 Điều 134) và đề nghị bồi thường thiệt hại.
- Bước 5: Theo dõi kết quả giải quyết. Nếu không đồng ý, bạn có quyền khiếu nại, tố cáo theo quy định pháp luật.
Từ ngày 01/07/2025, mô hình chính quyền địa phương hai cấp đã bỏ cấp huyện. Vì vậy bạn nên liên hệ trực tiếp Công an cấp xã hoặc cơ quan Công an cấp tỉnh có thẩm quyền để trình báo. Tòa án nhân dân khu vực hiện xét xử sơ thẩm phần lớn các vụ án thuộc loại này.
Câu hỏi thường gặp
Cố ý gây thương tích bao nhiêu phần trăm thì bị đi tù?
Từ 11% trở lên, người phạm tội có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự, mức thấp nhất là cải tạo không giam giữ đến 3 năm hoặc tù từ 6 tháng đến 3 năm. Dưới 11% vẫn có thể bị xử lý hình sự nếu có tình tiết như dùng hung khí nguy hiểm. Việc có phải đi tù hay được hưởng án treo do tòa án quyết định.
Đánh người dưới 11% bị phạt bao nhiêu tiền?
Nếu không có tình tiết đặc biệt, bạn bị phạt hành chính từ 6.000.000 đến 8.000.000 đồng theo Nghị định 282/2025/NĐ-CP và phải chi trả chi phí khám, chữa bệnh cho nạn nhân.
Cố ý gây thương tích có được hòa giải, rút đơn không?
Với khoản 1 Điều 134, nạn nhân có quyền rút yêu cầu khởi tố trước ngày mở phiên tòa sơ thẩm và vụ án có thể được đình chỉ. Với các khung nặng hơn, cơ quan có thẩm quyền vẫn tiếp tục xử lý dù nạn nhân đã thỏa thuận bồi thường.
Trẻ em đánh bạn gây thương tích có bị xử lý hình sự không?
Người dưới 14 tuổi không bị truy cứu trách nhiệm hình sự. Người từ đủ 14 đến dưới 16 tuổi chỉ chịu trách nhiệm hình sự nếu hành vi thuộc khoản 3, 4, 5 Điều 134. Trong mọi trường hợp, cha mẹ hoặc người giám hộ phải bồi thường thiệt hại theo quy định.
Chống trả khi bị đánh làm đối phương bị thương có phạm tội không?
Nếu hành vi chống trả nằm trong giới hạn phòng vệ chính đáng thì không phải là tội phạm. Nếu vượt quá giới hạn cần thiết, bạn có thể bị xử lý theo Điều 136 Bộ luật Hình sự với khung nhẹ hơn so với cố ý gây thương tích thông thường.
Có phải bồi thường nếu đã bị phạt tù?
Có. Trách nhiệm hình sự và trách nhiệm bồi thường dân sự là hai trách nhiệm độc lập. Chấp hành hình phạt không đồng nghĩa với việc được miễn nghĩa vụ bồi thường cho nạn nhân.
Căn cứ pháp lý
- Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017, 2024, 2025) – Điều 12, 134, 135, 136, 138, 139;
- Luật số 86/2025/QH15 sửa đổi, bổ sung một số điều của Bộ luật Hình sự (hiệu lực 01/07/2025);
- Bộ luật Tố tụng hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung) – quy định khởi tố theo yêu cầu của bị hại;
- Nghị định 282/2025/NĐ-CP quy định xử phạt vi phạm hành chính về an ninh, trật tự, an toàn xã hội; phòng, chống tệ nạn xã hội; phòng, chống bạo lực gia đình (hiệu lực 15/12/2025);
- Bộ luật Dân sự 2015 – Điều 590 về bồi thường thiệt hại do sức khỏe bị xâm phạm;
- Thông tư 22/2019/TT-BYT của Bộ Y tế về tỷ lệ phần trăm tổn thương cơ thể sử dụng trong giám định pháp y.
Tóm lại, ranh giới giữa phạt hành chính và hình sự phụ thuộc chủ yếu vào tỷ lệ tổn thương cơ thể và các tình tiết như hung khí, đối tượng bị hại hay tính chất côn đồ. Một cú đánh bốc đồng có thể kéo theo án phạt tù và nghĩa vụ bồi thường lớn. Khi có xung đột, bạn nên rời khỏi hiện trường và nhờ cơ quan chức năng giải quyết. Thông tin cập nhật tháng 10/2026.
