Khi gặp quản lý thị trường kiểm tra, bạn hãy giữ bình tĩnh, yêu cầu xem thẻ kiểm tra thị trường và quyết định kiểm tra bằng văn bản, rồi xuất trình giấy tờ đăng ký kinh doanh, hóa đơn, chứng từ nguồn gốc hàng hóa. Bạn có quyền giải trình, ghi ý kiến vào biên bản và khiếu nại nếu việc kiểm tra sai quy định. Không được cản trở hay tẩu tán hàng hóa.
Tóm tắt nhanh
- Đoàn kiểm tra phải có quyết định kiểm tra bằng văn bản, ít nhất hai công chức, mỗi người có thẻ kiểm tra thị trường.
- Bạn có quyền được biết nội dung kiểm tra, giải trình, ủy quyền người đại diện và từ chối nếu việc kiểm tra không đúng quy định.
- Bạn có nghĩa vụ cung cấp kịp thời giấy tờ, sổ sách, chứng từ và chịu trách nhiệm về tính chính xác của chúng.
- Đọc kỹ biên bản trước khi ký; có ý kiến khác thì ghi ngay vào biên bản.
- Hàng không rõ nguồn gốc, không hóa đơn chứng từ là lỗi phổ biến nhất; mức phạt tăng theo giá trị hàng hóa.
Lực lượng quản lý thị trường hiện nay kiểm tra những gì?
Quản lý thị trường (QLTT) là lực lượng chuyên trách của Nhà nước, phòng chống và xử lý hàng nhập lậu, hàng giả, hàng cấm, hàng không rõ nguồn gốc, hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ và gian lận thương mại. Hoạt động của lực lượng này vẫn dựa trên Pháp lệnh Quản lý thị trường năm 2016.
Về tổ chức, mô hình Tổng cục Quản lý thị trường đã chấm dứt từ năm 2025. Hiện nay, cơ quan quản lý ở trung ương là Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước thuộc Bộ Công Thương. Ở địa phương, các Cục QLTT cấp tỉnh được chuyển giao về UBND tỉnh, thành phố và trở thành Chi cục Quản lý thị trường thuộc Sở Công Thương. Vì vậy, quyết định kiểm tra bạn nhận có thể mang tên Chi cục QLTT hoặc Đội QLTT trực thuộc, không còn là “Cục QLTT” như trước đây.
Phạm vi kiểm tra của QLTT gồm:
- Việc chấp hành pháp luật của tổ chức, cá nhân khi kinh doanh hàng hóa, dịch vụ thương mại trên thị trường.
- Cơ sở sản xuất thuộc lĩnh vực, ngành hàng do Bộ Công Thương quản lý.
- Các lĩnh vực khác mà Chính phủ giao QLTT kiểm tra, xử phạt.
Có ba hình thức kiểm tra: định kỳ, chuyên đề và đột xuất. Kiểm tra định kỳ, chuyên đề theo kế hoạch được thông báo. Kiểm tra đột xuất được ban hành khi có căn cứ như dấu hiệu vi phạm đã được thẩm tra, xác minh, hoặc theo chỉ đạo của cấp có thẩm quyền, và phải được thực hiện ngay sau khi ban hành quyết định.
Lưu ý: Pháp lệnh Quản lý thị trường đang được nghiên cứu sửa đổi, tiến tới xây dựng Luật. Đến thời điểm tháng 10/2026, bạn vẫn áp dụng Pháp lệnh 2016 cùng Nghị định 33/2022/NĐ-CP (đã sửa đổi bởi Nghị định 241/2025/NĐ-CP). Hãy kiểm tra lại nếu có văn bản mới được ban hành.
Cách nhận biết đoàn kiểm tra làm đúng luật
Trước khi đưa hàng hóa hay giấy tờ cho ai, bạn nên đối chiếu bốn điểm sau.
Có quyết định kiểm tra bằng văn bản
Việc kiểm tra phải có quyết định bằng văn bản của người có thẩm quyền. Quyết định ghi rõ ngày ban hành, căn cứ, tên cá nhân hoặc tổ chức và địa điểm kiểm tra, nội dung kiểm tra, thời hạn kiểm tra, họ tên và chức vụ của trưởng đoàn, thành viên đoàn và người ký quyết định. Khi bắt đầu, trưởng đoàn phải công bố và giao quyết định cho bạn.
Có đủ người và có thẻ
Đoàn kiểm tra gồm từ hai công chức trở lên. Mỗi người sử dụng thẻ kiểm tra thị trường (thời hạn 5 năm kể từ ngày cấp) để thực hiện nhiệm vụ trong phạm vi được giao. Bạn có quyền yêu cầu xem thẻ và đối chiếu họ tên với quyết định.
Đúng thời hạn
Một cuộc kiểm tra tại nơi kiểm tra không quá 3 ngày làm việc kể từ ngày công bố quyết định. Vụ việc phức tạp có thể kéo dài nhưng tối đa 5 ngày làm việc. Thời gian thẩm tra, xác minh để kết luận và thời gian bên được kiểm tra trì hoãn hoặc trốn tránh không tính vào thời hạn này.
Đúng nội dung và địa điểm
Đoàn chỉ kiểm tra những nội dung ghi trong quyết định. Nếu qua kiểm tra phát hiện dấu hiệu vi phạm khác, đoàn có thể kiểm tra mở rộng theo quy định, nhưng phải có căn cứ và lập biên bản.
Các bước xử lý khi gặp quản lý thị trường
- Bước 1: Giữ bình tĩnh, hợp tác. Mời đoàn vào làm việc, cho phép người bán hàng khác tiếp tục phục vụ khách nếu không ảnh hưởng đến việc kiểm tra. Thái độ hợp tác giúp việc kiểm tra nhanh và hạn chế phát sinh.
- Bước 2: Yêu cầu xem thẻ và quyết định kiểm tra. Đối chiếu tên cơ sở, địa điểm, nội dung, thời hạn và danh sách thành viên đoàn. Có thể chụp lại quyết định để lưu.
- Bước 3: Gọi người có thẩm quyền đại diện nếu bạn vắng mặt. Chủ cơ sở có thể trực tiếp làm việc hoặc ủy quyền cho người đại diện hợp pháp. Nhân viên bán hàng nên báo ngay cho chủ cơ sở, không tự ý ký giấy tờ thay khi chưa được ủy quyền.
- Bước 4: Xuất trình giấy tờ theo yêu cầu. Chỉ đưa giấy tờ liên quan đến nội dung kiểm tra (đăng ký kinh doanh, hóa đơn, chứng từ nguồn gốc, giấy phép con nếu có). Nên đưa bản sao hoặc cho xem bản chính tại chỗ, ghi nhận những gì đã giao.
- Bước 5: Giải trình khi cần. Nếu đoàn nghi ngờ một lô hàng, bạn có thể bổ sung hóa đơn, hợp đồng, chứng từ vận chuyển trong thời hạn đoàn ấn định để chứng minh nguồn gốc.
- Bước 6: Đọc kỹ biên bản rồi mới ký. Kiểm tra số lượng, chủng loại, tình trạng hàng hóa, thời gian, địa điểm, nội dung vi phạm. Có sai khác thì yêu cầu sửa hoặc ghi ý kiến riêng vào biên bản.
- Bước 7: Nhận bản biên bản và các quyết định. Giữ lại biên bản kiểm tra, biên bản vi phạm hành chính, quyết định tạm giữ (nếu có) và quyết định xử phạt để làm căn cứ nộp phạt, nhận lại hàng hoặc khiếu nại.
Lưu ý: Bạn có thể ghi lại diễn biến buổi làm việc (ghi chú, chụp ảnh giấy tờ, ghi hình nếu không cản trở công việc của đoàn) để làm chứng cứ khi cần giải trình hoặc khiếu nại. Không được cắt ghép hay đăng tải thông tin sai lệch.
Quyền và nghĩa vụ của người được kiểm tra
| Quyền của bạn | Nghĩa vụ của bạn |
|---|---|
| Được thông báo bằng văn bản về kế hoạch kiểm tra định kỳ, chuyên đề; được thông báo nội dung, thời gian khi công bố quyết định kiểm tra đột xuất. | Chấp hành quyết định kiểm tra hợp lệ, tạo điều kiện cho đoàn làm việc. |
| Từ chối việc kiểm tra nếu có căn cứ cho rằng việc kiểm tra không đúng quy định của Pháp lệnh và pháp luật liên quan. | Cung cấp kịp thời giấy tờ, tài liệu, sổ sách, chứng từ liên quan đến nội dung kiểm tra và chịu trách nhiệm về tính chính xác. |
| Giải trình, đưa ra ý kiến và chứng cứ để bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp. | Không cản trở, trì hoãn, trốn tránh hoặc tẩu tán hàng hóa, tài liệu. |
| Trực tiếp làm việc hoặc ủy quyền cho người đại diện hợp pháp khi được kiểm tra, bị xử lý vi phạm hành chính. | Thực hiện quyết định xử lý của cơ quan có thẩm quyền. |
| Khiếu nại, tố cáo hành vi trái pháp luật của đoàn kiểm tra hoặc công chức QLTT. | Ký hoặc nêu rõ lý do không ký biên bản theo quy định. |
Cần hiểu đúng quyền từ chối: bạn chỉ từ chối khi có căn cứ rõ ràng, chẳng hạn không có quyết định bằng văn bản, người kiểm tra không có thẻ, hoặc nội dung vượt ngoài thẩm quyền. Từ chối vô cớ có thể bị coi là cản trở người thi hành công vụ.
Ngoài ra, quyền bảo vệ thân thể, chỗ ở của công dân được pháp luật bảo đảm. Bạn có thể tham khảo bài quyền bất khả xâm phạm về thân thể của công dân để hiểu giới hạn của biện pháp cưỡng chế trong xử lý vi phạm.
Giấy tờ nên chuẩn bị sẵn khi kinh doanh
Phần lớn rắc rối khi bị kiểm tra đến từ việc không chứng minh được nguồn gốc hàng hóa. Nếu bạn là hộ kinh doanh, cửa hàng hay bán hàng online, hãy giữ sẵn:
- Giấy chứng nhận đăng ký hộ kinh doanh hoặc đăng ký doanh nghiệp; giấy phép, giấy chứng nhận điều kiện kinh doanh nếu ngành nghề có điều kiện.
- Hóa đơn, chứng từ mua hàng hợp pháp, phiếu xuất kho hoặc hợp đồng mua bán thể hiện tên hàng, số lượng, nơi cung cấp. Từ 01/07/2026, hóa đơn điện tử thực hiện theo Nghị định 254/2026/NĐ-CP, thay thế Nghị định 123/2020 và Nghị định 70/2025.
- Tờ khai hải quan, chứng từ nhập khẩu với hàng nhập khẩu; giấy công bố, kiểm nghiệm với thực phẩm, mỹ phẩm.
- Nhãn hàng hóa đầy đủ thông tin bắt buộc bằng tiếng Việt.
- Mã số thuế của cơ sở; với cá nhân, từ 01/07/2025 số định danh cá nhân được dùng làm mã số thuế. Xem thêm hướng dẫn tra cứu mã số thuế cá nhân và đăng ký mã số thuế cá nhân qua mạng.
Với bán lẻ tại quầy, bạn cũng nên nắm rõ nội dung bắt buộc trên chứng từ bán hàng, tham khảo mẫu hóa đơn bán lẻ hợp lệ.
Ví dụ tình huống: Chị Lan mở tiệm tạp hóa. Một buổi chiều, hai công chức QLTT đến kiểm tra. Chị yêu cầu xem thẻ và quyết định kiểm tra, thấy ghi nội dung “kiểm tra việc chấp hành pháp luật trong kinh doanh hàng hóa”. Chị xuất trình đăng ký hộ kinh doanh và hóa đơn của các nhà phân phối. Đoàn nghi một thùng bánh nhập không có tem nhãn tiếng Việt. Chị giải trình, hẹn bổ sung chứng từ nhập hàng, và ghi rõ trong biên bản “sẽ cung cấp hóa đơn trong thời hạn đoàn ấn định”. Cách làm này giúp chị không bị kết luận thiếu chứng từ khi chưa kịp chứng minh.
Biên bản, tạm giữ hàng hóa và mức xử phạt
Khi nào bị lập biên bản vi phạm hành chính?
Nếu đoàn xác định có vi phạm, sẽ lập biên bản vi phạm hành chính theo Luật Xử lý vi phạm hành chính. Biên bản phải ghi rõ hành vi, thời gian, địa điểm, tang vật và quyền giải trình của bạn. Bạn có quyền ghi ý kiến vào biên bản; nếu từ chối ký, biên bản phải ghi rõ lý do và có người chứng kiến.
Hàng hóa bị tạm giữ như thế nào?
Để ngăn chặn vi phạm hoặc phục vụ xác minh, người có thẩm quyền có thể tạm giữ tang vật, phương tiện. Việc tạm giữ phải có quyết định và biên bản ghi rõ tên, số lượng, chủng loại, tình trạng hàng hóa; bạn được nhận bản sao. Hàng dễ hư hỏng cần được xử lý theo quy định để hạn chế thiệt hại, vì vậy bạn nên đề nghị ghi rõ tình trạng hàng trong biên bản.
Mức phạt kinh doanh hàng không rõ nguồn gốc
Đây là lỗi thường gặp nhất. Theo Nghị định 98/2020/NĐ-CP (sửa đổi bởi Nghị định 17/2022/NĐ-CP và Nghị định 24/2025/NĐ-CP), kinh doanh hàng hóa không rõ nguồn gốc, xuất xứ bị xử phạt theo giá trị hàng vi phạm:
| Giá trị hàng vi phạm | Mức phạt áp dụng với cá nhân |
|---|---|
| Dưới 1 triệu đồng | Cảnh cáo hoặc 300.000 – 500.000 đồng |
| Từ 1 triệu đến dưới 3 triệu đồng | 500.000 – 1.000.000 đồng |
| Từ 5 triệu đến dưới 10 triệu đồng | 3 – 5 triệu đồng |
| Từ 100 triệu đồng trở lên | Mức cao nhất của khung, có thể đến khoảng 50 triệu đồng |
Nhóm hàng đặc thù như thực phẩm, mỹ phẩm, thiết bị y tế, hóa chất gia dụng có khung phạt cao hơn. Nói chung, mức phạt đối với tổ chức gấp đôi cá nhân. Ngoài phạt tiền, bạn có thể bị tịch thu hàng hóa hoặc buộc tiêu hủy, buộc nộp lại số lợi bất hợp pháp. Khi có dấu hiệu tội phạm (buôn lậu, hàng giả, hàng cấm…), hồ sơ được chuyển cho cơ quan điều tra.
Cảnh báo: Bảng trên chỉ giúp bạn hình dung khung phạt. Mức cụ thể phụ thuộc loại hàng, giá trị được định giá, tình tiết tăng nặng, giảm nhẹ và văn bản đang có hiệu lực tại thời điểm vi phạm. Hãy đối chiếu quyết định xử phạt với văn bản hiện hành.
Những việc tuyệt đối không nên làm
- Cản trở, chống đối, xúc phạm hoặc dùng bạo lực với người đang thi hành công vụ. Hành vi này có thể bị xử phạt hành chính, nặng thì bị truy cứu trách nhiệm hình sự về tội chống người thi hành công vụ.
- Tẩu tán, giấu, đánh tráo hàng hóa, tiêu hủy chứng từ. Đây là lỗi nặng thêm và làm mất cơ hội giải trình.
- Đưa tiền, quà để “xin bỏ qua”. Hành vi này có thể cấu thành tội đưa hối lộ. Nếu bị gợi ý, hãy từ chối và tố cáo.
- Cung cấp giấy tờ giả, sửa chữa hóa đơn, chứng từ. Hành vi làm giả giấy tờ có thể bị xử lý hình sự.
- Ký biên bản trống hoặc khi chưa đọc. Mọi nội dung đã ký đều có giá trị làm căn cứ xử lý.
Khi nào khiếu nại, tố cáo và nộp ở đâu?
Bạn có thể khiếu nại khi cho rằng quyết định kiểm tra, quyết định tạm giữ hoặc quyết định xử phạt là trái pháp luật, hoặc tố cáo khi công chức QLTT có hành vi vi phạm như nhũng nhiễu, vụ lợi, kiểm tra không có quyết định. Đơn nộp cho người đã ban hành quyết định hoặc cấp trên trực tiếp (thường là lãnh đạo Chi cục QLTT, Sở Công Thương hoặc UBND tỉnh), theo Luật Khiếu nại và Luật Tố cáo. Đơn cần nêu rõ họ tên, địa chỉ, nội dung, kèm bản sao quyết định, biên bản và chứng cứ.
Ngoài khiếu nại, bạn còn có quyền khởi kiện quyết định hành chính tại Tòa án nhân dân có thẩm quyền theo quy định về tố tụng hành chính. Hãy lưu ý thời hạn khiếu nại, khởi kiện ghi trong quyết định hoặc luật.
Nếu cần nội dung bài viết về trường hợp người kiểm tra không phải QLTT mà là cơ quan khác như công an hay thuế, quy trình và thẩm quyền có thể khác; bạn cần đọc đúng quyết định kiểm tra để biết cơ quan nào đang làm việc với mình.
Căn cứ pháp lý
- Pháp lệnh Quản lý thị trường số 11/2016/UBTVQH13 (hiệu lực từ 01/09/2016).
- Nghị định 33/2022/NĐ-CP quy định chi tiết một số điều của Pháp lệnh Quản lý thị trường, sửa đổi bởi Nghị định 241/2025/NĐ-CP.
- Nghị định 40/2025/NĐ-CP về chức năng, nhiệm vụ, cơ cấu tổ chức của Bộ Công Thương.
- Thông tư 18/2016/TT-BCT về thẻ kiểm tra thị trường và các mẫu biên bản, quyết định.
- Luật Xử lý vi phạm hành chính (kiểm tra văn bản sửa đổi, bổ sung mới nhất).
- Nghị định 98/2020/NĐ-CP, sửa đổi bởi Nghị định 17/2022/NĐ-CP và Nghị định 24/2025/NĐ-CP.
- Luật Khiếu nại 2011; Luật Tố cáo 2018; Luật Tố tụng hành chính 2015.
- Nghị định 254/2026/NĐ-CP về hóa đơn, chứng từ (hiệu lực từ 01/07/2026).
Thông tin cập nhật tháng 10/2026.
Câu hỏi thường gặp
Quản lý thị trường có được kiểm tra khi không có quyết định bằng văn bản không?
Không. Việc kiểm tra theo Pháp lệnh phải có quyết định bằng văn bản của người có thẩm quyền, được công bố và giao cho bạn khi bắt đầu kiểm tra. Nếu không có, bạn có căn cứ để từ chối và nên ghi nhận sự việc để khiếu nại hoặc tố cáo.
Quản lý thị trường có được tự ý vào nhà riêng khám xét không?
Không được tùy tiện. Chỗ ở của công dân được pháp luật bảo vệ. Việc khám nơi cất giấu tang vật chỉ được thực hiện khi có căn cứ và đúng thủ tục theo Luật Xử lý vi phạm hành chính, thường cần quyết định của người có thẩm quyền và có người chứng kiến.
Đoàn kiểm tra có thể làm việc trong bao lâu?
Một cuộc kiểm tra tại nơi kiểm tra không quá 3 ngày làm việc kể từ ngày công bố quyết định; vụ việc phức tạp tối đa 5 ngày làm việc. Thời gian xác minh để kết luận và thời gian bên được kiểm tra trì hoãn hoặc trốn tránh không tính vào thời hạn này.
Không ký biên bản thì có sao không?
Bạn có quyền không ký nếu không đồng ý, nhưng nên ghi rõ lý do hoặc ý kiến vào biên bản. Nếu từ chối ký, đoàn sẽ ghi rõ trong biên bản và có người chứng kiến; việc không ký không làm biên bản mất giá trị. Cách tốt hơn là đọc kỹ, nêu ý kiến khác rồi ký.
Bán hàng online có bị quản lý thị trường kiểm tra không?
Có. QLTT kiểm tra hoạt động kinh doanh hàng hóa, dịch vụ thương mại trên thị trường, gồm cả bán hàng qua mạng, kho hàng và điểm giao nhận. Bạn vẫn cần có chứng từ nguồn gốc hàng hóa và thực hiện nghĩa vụ về hóa đơn, thuế.
Bị tạm giữ hàng, làm thế nào để lấy lại?
Bạn cần bổ sung chứng từ chứng minh nguồn gốc hợp pháp hoặc chấp hành quyết định xử phạt, sau đó nhận lại hàng theo quyết định xử lý. Giữ biên bản tạm giữ và liên hệ đúng cơ quan đã ra quyết định để biết thủ tục, thời hạn.
Gặp quản lý thị trường kiểm tra không đáng lo nếu bạn kinh doanh minh bạch và hiểu quyền của mình: kiểm tra thẻ, quyết định, xuất trình giấy tờ đúng yêu cầu, đọc kỹ biên bản và giải trình bằng chứng cứ. Khi thấy việc kiểm tra hoặc xử phạt không đúng quy định, bạn có thể khiếu nại, tố cáo hoặc khởi kiện theo trình tự pháp luật.
