Khi ly hôn, người bố được quyền nuôi con nếu vợ chồng thỏa thuận như vậy, hoặc nếu Tòa án xét thấy bố bảo đảm tốt hơn quyền lợi về mọi mặt của con. Con dưới 36 tháng tuổi được giao cho mẹ, trừ khi mẹ không đủ điều kiện hoặc hai bên thỏa thuận khác. Con từ đủ 7 tuổi trở lên thì Tòa án phải xem xét nguyện vọng của con.
Tóm tắt nhanh
- Cha và mẹ có quyền ngang nhau trong việc nuôi con. Tòa án không ưu tiên bên nào, chỉ căn cứ vào lợi ích của con.
- Vợ chồng thỏa thuận được ai nuôi con thì Tòa án công nhận, nếu thỏa thuận phù hợp với lợi ích của con.
- Con dưới 36 tháng tuổi: ưu tiên giao cho mẹ. Bố chỉ được nuôi khi mẹ không đủ điều kiện hoặc mẹ đồng ý.
- Con từ đủ 7 tuổi trở lên: Tòa án phải xem xét nguyện vọng của con.
- Bên không trực tiếp nuôi con vẫn có quyền thăm nom và phải cấp dưỡng. Có thể yêu cầu Tòa án thay đổi người nuôi con khi hoàn cảnh thay đổi.
Quyền nuôi con khi ly hôn được xác định theo nguyên tắc nào?
Theo Điều 81 Luật Hôn nhân và gia đình 2014, sau khi ly hôn cha mẹ vẫn có quyền và nghĩa vụ trông nom, chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục con chưa thành niên. Quy định này cũng áp dụng với con đã thành niên nhưng mất năng lực hành vi dân sự, hoặc không có khả năng lao động và không có tài sản để tự nuôi mình.
Việc ai trực tiếp nuôi con được xác định theo thứ tự sau:
- Thỏa thuận: vợ chồng tự thỏa thuận người trực tiếp nuôi con, nghĩa vụ cấp dưỡng và quyền thăm nom.
- Tòa án quyết định: nếu không thỏa thuận được, Tòa án giao con cho một bên dựa trên quyền lợi về mọi mặt của con.
- Xem xét nguyện vọng của con: con từ đủ 7 tuổi trở lên thì Tòa án phải xem xét nguyện vọng.
- Giao cho người giám hộ: nếu cả cha và mẹ đều không đủ điều kiện, Tòa án giao con cho người giám hộ theo Bộ luật Dân sự.
Lưu ý: Luật không có quy định “con luôn thuộc về mẹ” hay “bố có thu nhập cao hơn thì được nuôi”. Ngoại lệ rõ ràng duy nhất là con dưới 36 tháng tuổi. Ngoài trường hợp đó, Tòa án so sánh điều kiện thực tế của hai bên.
Khi nào người bố được quyền nuôi con?
Người bố được quyền nuôi con trong các trường hợp sau, tùy độ tuổi của con.
Con dưới 36 tháng tuổi
Khoản 3 Điều 81 quy định con dưới 36 tháng tuổi được giao cho mẹ trực tiếp nuôi. Bố chỉ được nuôi con ở độ tuổi này khi thuộc một trong hai trường hợp:
- Người mẹ không đủ điều kiện để trực tiếp trông nom, chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục con (xem mục tiếp theo).
- Cha mẹ có thỏa thuận khác, và thỏa thuận đó phù hợp với lợi ích của con. Ví dụ: mẹ đi làm xa, hai bên thống nhất để bố cùng ông bà nội trực tiếp nuôi.
Con từ 36 tháng đến dưới 7 tuổi
Ở độ tuổi này, luật không ưu tiên riêng cho bên nào. Nếu hai bên không thỏa thuận được, Tòa án so sánh điều kiện nuôi con của bố và mẹ. Bố có thể được giao nuôi nếu chứng minh được mình có thời gian, thu nhập, chỗ ở ổn định, sức khỏe và đạo đức phù hợp hơn, và con đã gắn bó với bố.
Con từ đủ 7 tuổi trở lên
Ngoài các điều kiện trên, Tòa án phải xem xét nguyện vọng của con. Nguyện vọng của con là một căn cứ quan trọng nhưng không phải căn cứ duy nhất. Tòa án vẫn đánh giá xem lựa chọn đó có thật sự tốt cho con hay không.
Nhiều con chung
Nếu có nhiều con, vợ chồng có thể thỏa thuận mỗi người nuôi một hoặc một số con. Khi không thỏa thuận được, Tòa án quyết định giao từng con cho bên phù hợp nhất, có tính đến độ tuổi và nguyện vọng của từng con.
Con của cặp đôi không đăng ký kết hôn
Nếu hai người chung sống như vợ chồng nhưng không đăng ký kết hôn rồi chia tay, quyền và nghĩa vụ đối với con vẫn được giải quyết theo nguyên tắc như trên. Người bố cần có giấy khai sinh ghi tên mình hoặc giấy tờ xác nhận quan hệ cha con.
Mẹ không đủ điều kiện nuôi con dưới 36 tháng là trường hợp nào?
Nghị quyết 01/2024/NQ-HĐTP (hiệu lực từ 01/7/2024) hướng dẫn cụ thể cụm từ “người mẹ không đủ điều kiện”. Người mẹ thuộc một trong các trường hợp sau được xem là không đủ điều kiện:
- Mắc bệnh hiểm nghèo hoặc bị bệnh nặng khác, đến mức không thể tự chăm sóc bản thân hoặc không thể trực tiếp chăm sóc, nuôi dưỡng con.
- Có thu nhập mỗi tháng thấp hơn một nửa mức lương tối thiểu vùng tại nơi đang cư trú, và không có tài sản nào khác để nuôi con.
- Không có điều kiện về thời gian tối thiểu để trực tiếp trông nom, chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục con.
Ngoài ra, mẹ có thể bị coi là không đủ điều kiện nếu đã bị Tòa án hạn chế quyền cha mẹ đối với con (xem Điều 85 Luật Hôn nhân và gia đình 2014). Các trường hợp bị hạn chế gồm: bị kết án về một số tội xâm phạm con; phá tán tài sản của con; có lối sống đồi trụy; xúi giục, ép buộc con làm việc trái pháp luật.
Cảnh báo: Bố không nên đưa ra thông tin sai sự thật về người mẹ, chẳng hạn bịa đặt bệnh tật hay hành vi. Những nội dung này phải được chứng minh bằng tài liệu hợp pháp. Khai man hoặc cung cấp chứng cứ giả có thể bị xử lý theo pháp luật, đồng thời làm Tòa án đánh giá bất lợi cho người đưa ra chứng cứ.
Tòa án đánh giá những tiêu chí nào?
Khi xem xét “quyền lợi về mọi mặt của con”, Tòa án đánh giá khách quan và toàn diện điều kiện, khả năng của cả hai bên theo Điều 6 Nghị quyết 01/2024/NQ-HĐTP. Trong thực tế, các yếu tố thường được xem xét gồm:
| Nhóm tiêu chí | Nội dung Tòa án thường xem xét |
|---|---|
| Kinh tế | Thu nhập ổn định, tài sản, khả năng lo chi phí ăn ở, học tập, y tế cho con |
| Thời gian chăm sóc | Tính chất công việc, giờ giấc làm việc, ai là người đang trực tiếp chăm con, có người thân hỗ trợ không |
| Sức khỏe | Sức khỏe thể chất và tinh thần của cha, mẹ |
| Đạo đức, lối sống | Hành vi, lối sống có ảnh hưởng đến con hay không |
| Môi trường sống, học tập | Chỗ ở, trường học của con, mức độ ổn định nếu thay đổi nơi ở |
| Sự gắn bó tình cảm | Mức độ gắn bó giữa con với từng bên và với gia đình hai bên |
| Nguyện vọng của con | Bắt buộc xem xét nếu con từ đủ 7 tuổi trở lên |
Trong thực tế xét xử, thu nhập cao không đồng nghĩa với việc được nuôi con. Việc ngoại tình hay lỗi dẫn đến ly hôn cũng không tự động làm mất quyền nuôi con. Tòa án chỉ quan tâm đến mức độ ảnh hưởng của hành vi đó đối với con.
Bố cần chuẩn bị chứng cứ gì để giành quyền nuôi con?
Người yêu cầu phải chứng minh điều kiện nuôi con của mình. Bạn nên chuẩn bị:
- Giấy khai sinh của con, giấy tờ tùy thân và giấy tờ về cư trú của bạn. Nếu đang ở nơi khác, bạn có thể xem hướng dẫn đăng ký tạm trú online để có thông tin cư trú hợp lệ.
- Hợp đồng lao động, bảng lương, sao kê thu nhập, giấy tờ về nhà ở hoặc tài sản.
- Giấy xác nhận của trường, nhà trẻ về người thường xuyên đưa đón, họp phụ huynh, chăm sóc con.
- Giấy xác nhận của chính quyền cấp xã hoặc tổ dân phố nơi cư trú về điều kiện sinh hoạt, nhân thân của bạn.
- Giấy khám sức khỏe, hồ sơ bệnh án của con (nếu con có bệnh), tin nhắn, hình ảnh, video thể hiện việc bạn chăm sóc con.
- Giấy tờ chứng minh người mẹ không đủ điều kiện (nếu có) do cơ quan có thẩm quyền cấp.
Trong quá trình giải quyết, Tòa án có thể lấy ý kiến của con, xác minh tại nơi cư trú, trường học hoặc đề nghị các cơ quan, tổ chức liên quan cung cấp thông tin.
Ví dụ: Anh H. và chị M. có con 5 tuổi. Chị M. thường xuyên đi công tác dài ngày, còn anh H. làm việc giờ hành chính, ở cùng ông bà nội gần trường học. Anh H. cung cấp xác nhận của nhà trường về việc anh trực tiếp đưa đón con, hợp đồng lao động, và giấy tờ nhà ở. Với bộ chứng cứ này, Tòa án có thể xem xét giao con cho anh H. nếu thấy phù hợp hơn với lợi ích của con. Quyết định cuối cùng phụ thuộc vào đánh giá của Tòa án trong từng vụ việc.
Thủ tục và thẩm quyền giải quyết
Yêu cầu về quyền nuôi con thường được giải quyết cùng vụ việc ly hôn. Nếu bạn chưa nắm rõ hồ sơ, hãy xem hướng dẫn về thủ tục ly hôn cần giấy tờ gì và nộp ở đâu.
- Bước 1: Soạn đơn. Trong đơn ly hôn, ghi rõ thông tin con, đề nghị được trực tiếp nuôi con, mức cấp dưỡng và quyền thăm nom của bên kia. Bạn có thể tham khảo mẫu đơn ly hôn viết tay để trình bày đúng nội dung.
- Bước 2: Nộp hồ sơ. Nộp tại Tòa án nhân dân khu vực có thẩm quyền. Từ 01/7/2025, Tòa án nhân dân khu vực thay thế Tòa án cấp huyện cũ.
- Bước 3: Nộp tạm ứng án phí. Án phí ly hôn sơ thẩm và án phí vụ việc không có giá ngạch được tính theo Nghị quyết 326/2016/UBTVQH14. Bạn nộp theo thông báo của Tòa án.
- Bước 4: Hòa giải và xét xử. Tòa án tổ chức hòa giải. Nếu không đạt, Tòa án mở phiên tòa và ra bản án hoặc quyết định.
Về thẩm quyền theo lãnh thổ: ly hôn đơn phương thì nộp ở Tòa án nơi bị đơn cư trú, làm việc. Thuận tình ly hôn thì nộp ở Tòa án nơi một trong hai bên cư trú, làm việc. Bạn cũng nên đọc thêm về điều kiện ly hôn đơn phương để biết khi nào Tòa án chấp nhận.
Lưu ý: Sau khi sáp nhập đơn vị hành chính (từ 01/07/2025), nhiều địa danh cư trú đã đổi tên. Bạn nên ghi địa chỉ cư trú theo thông tin hiện hành trên thẻ căn cước hoặc VNeID và hỏi lại bộ phận tiếp nhận của Tòa án về thẩm quyền cụ thể.
Sau ly hôn: cấp dưỡng, thăm nom và thay đổi người nuôi con
Bên không nuôi con có phải cấp dưỡng không?
Có. Theo Điều 82 Luật Hôn nhân và gia đình 2014, cha hoặc mẹ không trực tiếp nuôi con có nghĩa vụ cấp dưỡng cho con. Mức cấp dưỡng do hai bên thỏa thuận. Nếu không thỏa thuận được, Tòa án quyết định dựa trên thu nhập, khả năng thực tế của người cấp dưỡng và nhu cầu thiết yếu của con. Theo Nghị định 282/2025/NĐ-CP (hiệu lực từ 15/12/2025), hành vi từ chối hoặc trốn tránh nghĩa vụ cấp dưỡng đối với con sau ly hôn có thể bị phạt từ 5 đến 10 triệu đồng. Trường hợp đủ yếu tố cấu thành, hành vi này còn có thể bị xử lý hình sự theo Bộ luật Hình sự.
Bên không nuôi con có quyền thăm con không?
Có. Người không trực tiếp nuôi con có quyền và nghĩa vụ thăm nom con mà không ai được cản trở. Quyền này chỉ bị hạn chế bằng quyết định của Tòa án khi người thăm nom lạm dụng quyền để gây ảnh hưởng xấu đến việc nuôi dạy con. Theo Điều 42 Nghị định 282/2025/NĐ-CP, ngăn cản quyền thăm nom giữa cha mẹ và con bị phạt từ 5 đến 10 triệu đồng, trừ khi cha mẹ bị Tòa án hạn chế quyền thăm nom. Nghĩa vụ cấp dưỡng và quyền thăm nom là hai quan hệ độc lập: không cấp dưỡng không làm mất quyền thăm con, và ngược lại.
Khi nào được yêu cầu thay đổi người trực tiếp nuôi con?
Theo Điều 84 Luật Hôn nhân và gia đình 2014, có thể yêu cầu Tòa án thay đổi người trực tiếp nuôi con trong hai trường hợp:
- Cha mẹ thỏa thuận thay đổi người nuôi con và thỏa thuận đó phù hợp với lợi ích của con.
- Người đang trực tiếp nuôi con không còn đủ điều kiện để trông nom, chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục con.
Khi giải quyết, Tòa án cũng phải xem xét nguyện vọng của con từ đủ 7 tuổi trở lên. Vì vậy, nếu bạn không được giao nuôi con ngay từ đầu, vẫn có thể yêu cầu thay đổi về sau, nhưng cần chứng minh được sự thay đổi thực tế về điều kiện nuôi con.
Câu hỏi thường gặp
Ly hôn thì con thuộc về ai?
Không mặc định thuộc về ai. Cha mẹ thỏa thuận được thì theo thỏa thuận. Nếu không, Tòa án quyết định theo lợi ích của con. Con dưới 36 tháng tuổi được giao cho mẹ, trừ các ngoại lệ luật quy định.
Bố có thể giành quyền nuôi con dưới 36 tháng tuổi không?
Có, nhưng chỉ khi mẹ không đủ điều kiện nuôi con hoặc mẹ đồng ý để bố nuôi. Bố cần có chứng cứ cụ thể, như giấy tờ về bệnh tật, thu nhập hoặc điều kiện thời gian của mẹ.
Con bao nhiêu tuổi thì được chọn ở với bố hoặc mẹ?
Từ đủ 7 tuổi, Tòa án phải xem xét nguyện vọng của con. Tuy nhiên, nguyện vọng này không mang tính quyết định tuyệt đối. Tòa án vẫn cân nhắc lợi ích tổng thể của con.
Ngoại tình có làm mất quyền nuôi con không?
Không tự động. Lỗi trong hôn nhân là một chuyện, còn điều kiện nuôi con là chuyện khác. Chỉ khi hành vi đó ảnh hưởng xấu đến việc chăm sóc, giáo dục con thì Tòa án mới xem xét khi đánh giá tư cách của người nuôi.
Đã ly hôn rồi, bố có xin nuôi con lại được không?
Được, nếu thuộc trường hợp thay đổi người trực tiếp nuôi con theo Điều 84: hai bên thỏa thuận, hoặc người đang nuôi con không còn đủ điều kiện. Bạn cần nộp đơn yêu cầu kèm chứng cứ chứng minh sự thay đổi.
Không giành được quyền nuôi con thì bố có còn quyền với con không?
Có. Bố vẫn có quyền thăm nom, tham gia giáo dục con và đại diện cho con theo quy định. Đồng thời, bố có nghĩa vụ cấp dưỡng. Chỉ khi bị Tòa án hạn chế quyền cha mẹ thì các quyền này mới bị giới hạn.
Căn cứ pháp lý
- Luật Hôn nhân và gia đình 2014 (Luật số 52/2014/QH13), các Điều 81, 82, 83, 84, 85 và Điều 116.
- Nghị quyết 01/2024/NQ-HĐTP của Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao hướng dẫn giải quyết vụ việc về hôn nhân và gia đình (hiệu lực từ 01/7/2024).
- Bộ luật Tố tụng dân sự 2015 (sửa đổi, bổ sung) về thẩm quyền giải quyết.
- Nghị quyết 326/2016/UBTVQH14 về mức thu, miễn, giảm, thu nộp, quản lý và sử dụng án phí và lệ phí Tòa án.
- Nghị định 282/2025/NĐ-CP (hiệu lực từ 15/12/2025) về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực an ninh, trật tự, an toàn xã hội; phòng, chống tệ nạn xã hội; phòng, chống bạo lực gia đình.
- Luật Phòng, chống bạo lực gia đình 2022.
Tóm lại, người bố có thể được quyền nuôi con khi hai bên thỏa thuận hoặc khi chứng minh được mình bảo đảm quyền lợi của con tốt hơn. Với con dưới 36 tháng tuổi, bố chỉ được nuôi khi mẹ không đủ điều kiện hoặc đồng ý. Dù bên nào nuôi con, bên còn lại vẫn có quyền thăm nom và phải cấp dưỡng, và người nuôi con có thể được thay đổi khi hoàn cảnh thay đổi. Thông tin cập nhật tháng 10/2026.
