Theo Luật Hôn nhân và gia đình 2014, những người có họ trong phạm vi ba đời không được kết hôn với nhau, dù là họ nội hay họ ngoại. Con của anh chị em ruột, con chú – con bác – con cô – con cậu – con dì (anh chị em họ) đều thuộc diện cấm. Từ đời thứ tư trở đi, pháp luật không cấm nếu hai bên đủ điều kiện kết hôn chung.
Tóm tắt nhanh
- Cấm kết hôn giữa những người cùng dòng máu về trực hệ và những người có họ trong phạm vi ba đời.
- Anh chị em ruột (đời thứ hai) và anh chị em họ như con chú, con bác, con cô, con cậu, con dì (đời thứ ba) không được kết hôn.
- Con của anh chị em họ với nhau (cùng cụ, đời thứ tư) không bị luật cấm.
- Quy tắc áp dụng như nhau cho họ nội và họ ngoại.
- Vi phạm bị phạt tiền 10–20 triệu đồng theo Nghị định 109/2026/NĐ-CP (hiệu lực từ 18/05/2026); việc kết hôn có thể bị Tòa án hủy.
Luật cấm kết hôn trong những trường hợp nào?
Điểm d khoản 2 Điều 5 Luật Hôn nhân và gia đình 2014 cấm kết hôn hoặc chung sống như vợ chồng trong các trường hợp sau:

- Giữa những người cùng dòng máu về trực hệ (ông bà – cháu, cha mẹ – con…);
- Giữa những người có họ trong phạm vi ba đời;
- Giữa cha mẹ nuôi với con nuôi;
- Giữa người đã từng là cha mẹ nuôi với con nuôi, cha chồng với con dâu, mẹ vợ với con rể, cha dượng với con riêng của vợ, mẹ kế với con riêng của chồng.
Đây là một trong các điều kiện bắt buộc để được đăng ký kết hôn. Ngoài ra, nam phải đủ 20 tuổi, nữ đủ 18 tuổi, hai bên tự nguyện và không bị mất năng lực hành vi dân sự.
Tính đến tháng 10/2026, Luật Hôn nhân và gia đình 2014 vẫn là văn bản đang có hiệu lực. Chưa có luật mới thay thế quy định về phạm vi ba đời.
Cách tính phạm vi ba đời
Khoản 18 Điều 3 Luật Hôn nhân và gia đình 2014 giải thích: những người có họ trong phạm vi ba đời là những người cùng một gốc sinh ra. Cụ thể:
| Đời | Gồm những ai |
|---|---|
| Đời thứ nhất | Cha mẹ (gốc chung) |
| Đời thứ hai | Anh, chị, em cùng cha mẹ; cùng cha khác mẹ; cùng mẹ khác cha |
| Đời thứ ba | Anh, chị, em con chú, con bác, con cô, con cậu, con dì |
| Đời thứ tư | Con của những người ở đời thứ ba (ví dụ con của anh em họ) – ngoài phạm vi cấm |
Cách hiểu dễ nhất: hãy tìm người tổ tiên chung gần nhất của hai người. Nếu cả hai cùng là con (đời thứ hai) hoặc cùng là cháu (đời thứ ba) của tổ tiên đó thì thuộc phạm vi cấm. Nếu hai người chỉ gặp nhau ở cụ (ông bà của cha mẹ), họ đã ở đời thứ tư.
Họ ngoại mấy đời thì lấy được nhau?
Luật không phân biệt họ nội hay họ ngoại. “Họ ngoại” ở đây là bên ông bà ngoại, cậu, dì. Cách tính vẫn là những người cùng một gốc sinh ra, nên:
- Con của hai anh em trai/chị em gái/anh chị em hỗn hợp (con cô – con cậu, con dì – con già): thuộc đời thứ ba, bị cấm kết hôn.
- Cùng ông bà ngoại: các cháu ngoại của cùng ông bà ngoại bị cấm, vì ông bà ngoại là gốc chung và các cháu thuộc đời thứ ba.
- Cùng cụ ngoại (cố ngoại), tức đời thứ tư: luật không cấm.
Nói ngắn gọn: họ ngoại, họ nội đều phải ngoài phạm vi ba đời, tức từ đời thứ tư trở đi mới được kết hôn theo quy định pháp luật.
Ví dụ cụ thể: ai lấy được, ai không?
| Quan hệ giữa hai người | Kết hôn được không? |
|---|---|
| Anh chị em ruột, cùng cha khác mẹ, cùng mẹ khác cha | Không (đời thứ hai) |
| Anh chị em họ (con chú – con bác, con cô – con cậu, con dì – con già) | Không (đời thứ ba) |
| Chú, bác, cô, cậu, dì với cháu ruột | Không (cùng gốc ông bà, nằm trong phạm vi ba đời) |
| Hai người là con của hai anh em họ nhau (cùng cụ nội hoặc cụ ngoại) | Pháp luật không cấm (đời thứ tư), nếu đủ điều kiện chung |
| Người ở đời thứ ba với con của anh/chị em họ mình | Theo câu chữ luật, một bên đã ở đời thứ tư nên không thuộc diện cấm; đây là điểm dễ phát sinh tranh luận, bạn nên hỏi cán bộ hộ tịch trước |
| Họ hàng bên vợ/chồng, không cùng dòng máu | Chỉ bị cấm trong các trường hợp luật liệt kê (cha chồng – con dâu, mẹ vợ – con rể…) |
Lưu ý: Phong tục, tập quán nhiều nơi vẫn khó chấp nhận hôn nhân giữa họ hàng gần dù luật không cấm. Về mặt y học, kết hôn cận huyết làm tăng nguy cơ bệnh di truyền ở con, nên các cặp đôi có quan hệ họ hàng xa vẫn nên khám tiền hôn nhân và tư vấn di truyền.
Kết hôn trong phạm vi ba đời bị xử lý thế nào?
Xử phạt hành chính
Từ ngày 18/05/2026, Nghị định 109/2026/NĐ-CP thay thế Nghị định 82/2020/NĐ-CP trong lĩnh vực hôn nhân và gia đình. Theo Điều 62, kết hôn hoặc chung sống như vợ chồng giữa những người cùng dòng máu về trực hệ hoặc có họ trong phạm vi ba đời bị phạt tiền từ 10.000.000 đến 20.000.000 đồng. Mức phạt này vẫn giữ nguyên so với quy định trước đây.
Hậu quả dân sự
Kết hôn vi phạm điều cấm là kết hôn trái pháp luật. Người có quyền, cơ quan, tổ chức theo luật có thể yêu cầu Tòa án hủy việc kết hôn trái pháp luật. Khi bị hủy, hai bên phải chấm dứt quan hệ như vợ chồng. Quyền và nghĩa vụ đối với con và tài sản được giải quyết theo quy định của Luật Hôn nhân và gia đình.
Cảnh báo: Quan hệ tình dục giữa những người cùng dòng máu về trực hệ, anh chị em cùng cha mẹ hoặc cùng cha khác mẹ, cùng mẹ khác cha có thể cấu thành tội loạn luân theo Bộ luật Hình sự, không chỉ bị xử phạt hành chính.
Nếu hôn nhân không thể tiếp tục vì lý do khác, bạn có thể tham khảo điều kiện ly hôn đơn phương và thủ tục ly hôn cần giấy tờ gì, nộp ở đâu. Lưu ý trường hợp kết hôn trái pháp luật thì xử lý theo thủ tục yêu cầu hủy kết hôn, không phải ly hôn.
Điều kiện và nơi đăng ký kết hôn hiện nay
Khi đã xác định hai bên không thuộc diện cấm, bạn cần đáp ứng đủ bốn điều kiện: đủ tuổi (nam từ 20, nữ từ 18), tự nguyện, không mất năng lực hành vi dân sự và không thuộc trường hợp cấm kết hôn.

- Bước 1: Chuẩn bị tờ khai đăng ký kết hôn, giấy tờ tùy thân (thẻ căn cước hoặc CCCD còn hạn, hoặc căn cước điện tử trên VNeID) và giấy xác nhận tình trạng hôn nhân khi cần. Nếu cần xin xác nhận, xem thêm mẫu giấy xác nhận nhân thân.
- Bước 2: Nộp hồ sơ tại UBND cấp xã nơi cư trú của một trong hai bên. Từ 01/07/2025, chính quyền địa phương hai cấp (tỉnh – xã), không còn UBND cấp huyện nên việc đăng ký hộ tịch thuộc cấp xã.
- Bước 3: Hai bên cùng có mặt khi nhận giấy chứng nhận kết hôn, cán bộ hộ tịch sẽ kiểm tra thông tin và quan hệ huyết thống nếu có dấu hiệu nghi ngờ.
Để thuận tiện, bạn nên xác định nơi cư trú chính xác trước khi nộp hồ sơ. Xem hướng dẫn đăng ký tạm trú online nếu bạn đang ở nơi khác với nơi thường trú, và nơi làm căn cước nếu giấy tờ tùy thân của bạn cần cấp mới.
Lưu ý: Khai sai sự thật về quan hệ họ hàng để được đăng ký kết hôn có thể bị thu hồi, hủy giấy chứng nhận kết hôn và bị xử lý theo quy định. Nếu không chắc về quan hệ huyết thống, bạn nên lập sơ đồ gia phả hai bên và hỏi trực tiếp cán bộ hộ tịch tại UBND cấp xã.
Căn cứ pháp lý
- Luật Hôn nhân và gia đình 2014 (Điều 3 khoản 18, Điều 5 khoản 2, Điều 8, Điều 10, Điều 11)
- Nghị định 109/2026/NĐ-CP ngày 01/04/2026 (hiệu lực 18/05/2026) quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực hôn nhân và gia đình, thay thế Nghị định 82/2020/NĐ-CP
- Luật Hộ tịch 2014
- Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung 2017, 2025)
- Nghị quyết 202/2025/QH15 về sắp xếp đơn vị hành chính cấp tỉnh
Thông tin cập nhật tháng 10/2026.
Câu hỏi thường gặp
Họ hàng mấy đời thì được kết hôn?
Phải ngoài phạm vi ba đời, tức từ đời thứ tư trở đi. Anh chị em ruột và anh chị em họ (con chú, bác, cô, cậu, dì) là đời thứ hai và thứ ba nên bị cấm kết hôn.
Anh em họ có lấy nhau được không?
Không. Con của anh chị em ruột với nhau thuộc đời thứ ba, vì thế bị cấm kết hôn hoặc chung sống như vợ chồng, kể cả họ nội hay họ ngoại.
Họ ngoại có được lấy nhau không?
Có thể nếu đã ngoài phạm vi ba đời, ví dụ hai người cùng cụ ngoại (đời thứ tư). Nếu cùng ông bà ngoại thì hai cháu ngoại thuộc đời thứ ba nên không được kết hôn.
Chú, cậu có lấy cháu gái được không?
Không. Chú, bác, cô, cậu, dì với cháu ruột cùng gốc ông bà và nằm trong phạm vi ba đời, nên bị cấm kết hôn.
Kết hôn trong phạm vi ba đời bị phạt bao nhiêu?
Phạt tiền từ 10 đến 20 triệu đồng theo Điều 62 Nghị định 109/2026/NĐ-CP. Việc kết hôn còn có thể bị Tòa án hủy vì là kết hôn trái pháp luật.
Người đời thứ ba và con của anh em họ có kết hôn được không?
Theo câu chữ luật, một bên đã ở đời thứ tư nên không thuộc phạm vi cấm. Tuy nhiên, đây là trường hợp dễ gây tranh luận và vướng phong tục, bạn nên hỏi trước cán bộ hộ tịch cấp xã.
Tóm lại, luật chỉ cấm kết hôn với những người có họ trong phạm vi ba đời, áp dụng như nhau cho họ nội và họ ngoại. Bạn chỉ cần tìm tổ tiên chung gần nhất để đếm đời, đồng thời bảo đảm các điều kiện về tuổi, tự nguyện và năng lực hành vi dân sự trước khi đăng ký.











