Bản án xử có hiệu lực khi nào? Hiệu lực bản án sơ thẩm, phúc thẩm

Biên soạn:

· Cập nhật:

Bản án xử có hiệu lực khi nào? Hiệu lực bản án sơ thẩm, phúc thẩm

Bản án mà người dân hay gọi là “bản án xử” được Tòa án tuyên ở cấp sơ thẩm sẽ chưa có hiệu lực ngay. Nếu không bị kháng cáo, kháng nghị, bản án sơ thẩm có hiệu lực kể từ ngày hết thời hạn kháng cáo, kháng nghị. Bản án phúc thẩm có hiệu lực pháp luật kể từ ngày tuyên án. Bản án đã có hiệu lực vẫn có thể bị xem xét lại theo thủ tục giám đốc thẩm hoặc tái thẩm.

Tóm tắt nhanh

  • Sơ thẩm: kháng cáo trong 15 ngày kể từ ngày tuyên án; Viện kiểm sát cùng cấp kháng nghị trong 15 ngày, cấp trên trực tiếp trong 01 tháng (30 ngày trong tố tụng hình sự).
  • Hết hạn mà không ai kháng cáo, kháng nghị: bản án sơ thẩm có hiệu lực pháp luật.
  • Phúc thẩm: bản án có hiệu lực pháp luật ngay từ ngày tuyên án.
  • Từ 01/07/2025: Tòa án nhân dân cấp tỉnh xét xử phúc thẩm bản án của Tòa án nhân dân khu vực.
  • Đã có hiệu lực: chỉ bị xem xét lại khi có kháng nghị giám đốc thẩm, tái thẩm.

“Bản án xử” là gì? Sơ thẩm và phúc thẩm khác nhau thế nào?

“Bản án xử” là cách nói quen thuộc để chỉ bản án do Tòa án ban hành sau khi xét xử một vụ án (dân sự, hình sự, hành chính…). Về mặt pháp lý, vụ án có thể qua nhiều cấp xét xử, và mỗi cấp cho ra một loại bản án với hiệu lực khác nhau.

Tóm tắt nhanh: Bản án xử có hiệu lực khi nào? Hiệu lực bản án sơ thẩm, phúc thẩm
Tóm tắt nhanh – Bản án xử có hiệu lực khi nào? Hiệu lực bản án sơ thẩm, phúc thẩm
  • Xét xử sơ thẩm: là lần xét xử đầu tiên. Bản án sơ thẩm chưa chắc là kết quả cuối cùng vì các bên còn quyền kháng cáo, Viện kiểm sát còn quyền kháng nghị.
  • Xét xử phúc thẩm: là việc Tòa án cấp trên xét xử lại vụ án mà bản án, quyết định sơ thẩm chưa có hiệu lực pháp luật nhưng bị kháng cáo hoặc kháng nghị.

Từ ngày 01/07/2025, hệ thống Tòa án không còn cấp huyện và Tòa án nhân dân cấp cao. Tòa án nhân dân khu vực xét xử sơ thẩm phần lớn vụ việc. Tòa án nhân dân cấp tỉnh có thẩm quyền xét xử phúc thẩm các vụ việc mà bản án, quyết định chưa có hiệu lực của Tòa án nhân dân khu vực bị kháng cáo, kháng nghị.

Hiệu lực của bản án sơ thẩm

Bản án sơ thẩm có hiệu lực ngay khi tuyên không?

Không. Quy tắc chung là bản án sơ thẩm chưa có hiệu lực ngay khi tuyên. Bản án, quyết định (hoặc những phần của bản án, quyết định) sơ thẩm không bị kháng cáo, kháng nghị thì có hiệu lực pháp luật kể từ ngày hết thời hạn kháng cáo, kháng nghị. Nguyên tắc này áp dụng trong cả tố tụng dân sự, hình sự và hành chính.

Bản án bị kháng cáo một phần thì sao?

Chỉ phần bị kháng cáo, kháng nghị mới chưa có hiệu lực. Những phần không bị kháng cáo, kháng nghị vẫn có hiệu lực kể từ ngày hết thời hạn kháng cáo, kháng nghị. Phần bị kháng cáo, kháng nghị chưa được đưa ra thi hành cho đến khi có bản án, quyết định phúc thẩm.

Bản án và quyết định sơ thẩm có khác nhau không?

Có. Thời hạn kháng cáo đối với bản án sơ thẩm là 15 ngày, còn đối với quyết định sơ thẩm (ví dụ quyết định tạm đình chỉ, đình chỉ giải quyết vụ án) thường ngắn hơn, là 07 ngày kể từ ngày người có quyền kháng cáo nhận được quyết định. Bạn cần xem rõ văn bản nhận được là “bản án” hay “quyết định” để tính hạn đúng.

Lưu ý: Quyết định công nhận thuận tình ly hôn và thỏa thuận về con, tài sản có hiệu lực pháp luật ngay, không qua giai đoạn kháng cáo. Nếu đang tìm hiểu về ly hôn, bạn có thể xem thêm điều kiện ly hôn đơn phương và thủ tục ly hôn cần giấy tờ gì.

Cách tính thời hạn kháng cáo, kháng nghị

Nội dung Dân sự Hình sự Hành chính
Kháng cáo bản án sơ thẩm 15 ngày kể từ ngày tuyên án 15 ngày kể từ ngày tuyên án 15 ngày kể từ ngày tuyên án
Người vắng mặt tại phiên tòa Tính từ ngày nhận được bản án hoặc bản án được niêm yết (đương sự có lý do chính đáng) Tính từ ngày nhận được bản án hoặc bản án được niêm yết Tính từ ngày bản án được giao hoặc niêm yết (có lý do chính đáng)
Kháng cáo quyết định sơ thẩm 07 ngày 07 ngày kể từ ngày nhận quyết định Theo Luật Tố tụng hành chính
Viện kiểm sát cùng cấp kháng nghị bản án 15 ngày 15 ngày 15 ngày
Viện kiểm sát cấp trên trực tiếp kháng nghị bản án 01 tháng 30 ngày 01 tháng

Có hai điểm dễ nhầm khi tính hạn:

  • Ngày bắt đầu: ngày đầu tiên của thời hạn là ngày tiếp theo của ngày tuyên án (hoặc ngày nhận bản án, ngày niêm yết), không tính chính ngày đó.
  • Hạn của Viện kiểm sát cấp trên: vì Viện kiểm sát cấp trên trực tiếp có thể kháng nghị đến 30 ngày hoặc 01 tháng, nên trong thực tiễn Tòa án thường xác định bản án sơ thẩm có hiệu lực sau khoảng 30 ngày kể từ ngày tuyên án nếu không có kháng cáo, kháng nghị và mọi người đều đã nhận được bản án hợp lệ.

Lưu ý: Đơn kháng cáo quá hạn vẫn có thể được Tòa án phúc thẩm xem xét nếu có lý do chính đáng (như ốm nặng, thiên tai, trở ngại khách quan). Nếu Tòa chấp nhận, bản án sơ thẩm sẽ không có hiệu lực ở phần bị kháng cáo đó.

Hiệu lực của bản án phúc thẩm

Bản án phúc thẩm có hiệu lực pháp luật kể từ ngày tuyên án, trong cả tố tụng dân sự, hình sự và hành chính. Đây là lý do thường nói phúc thẩm là xét xử “chung thẩm”: các bên không còn quyền kháng cáo tiếp. Tuy vậy, bản án phúc thẩm vẫn có thể bị xem xét lại theo thủ tục đặc biệt (giám đốc thẩm, tái thẩm) khi đáp ứng điều kiện luật định.

Tòa án cấp phúc thẩm có thể giữ nguyên, sửa hoặc hủy bản án sơ thẩm để xét xử lại. Trường hợp bản án sơ thẩm bị hủy, vụ án quay về xét xử sơ thẩm lại và sẽ có bản án sơ thẩm mới, lúc đó hiệu lực lại tính theo quy tắc của bản án sơ thẩm.

Bản án đã có hiệu lực có bị xem xét lại không?

Có, nhưng chỉ qua hai thủ tục đặc biệt:

  • Giám đốc thẩm: xem xét lại bản án, quyết định đã có hiệu lực nhưng bị phát hiện có vi phạm pháp luật nghiêm trọng trong việc giải quyết vụ án.
  • Tái thẩm: xem xét lại bản án, quyết định đã có hiệu lực nhưng mới phát hiện tình tiết quan trọng mà đương sự đã không thể biết được trong quá trình giải quyết vụ án.

Việc xem xét chỉ diễn ra khi người có thẩm quyền ra kháng nghị. Đương sự không tự “kháng cáo” bản án đã có hiệu lực mà gửi đơn đề nghị bằng văn bản tới người có thẩm quyền xem xét kháng nghị. Với vụ án dân sự, đương sự có thể đề nghị trong thời hạn 01 năm kể từ ngày bản án, quyết định có hiệu lực; bạn nên kiểm tra thời hạn cụ thể theo từng loại vụ việc khi làm đơn.

Ai xét xử giám đốc thẩm, tái thẩm từ 01/07/2025?

Theo Luật số 85/2025/QH15 (có hiệu lực từ 01/07/2025) sửa đổi Bộ luật Tố tụng dân sự và một số luật khác, Ủy ban Thẩm phán Tòa án nhân dân cấp tỉnh giám đốc thẩm, tái thẩm bản án, quyết định đã có hiệu lực của Tòa án nhân dân khu vực trong phạm vi thẩm quyền theo lãnh thổ bị kháng nghị. Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao giám đốc thẩm bản án, quyết định đã có hiệu lực của Tòa án nhân dân cấp tỉnh bị kháng nghị. Đây là điểm khác so với trước đây, khi Tòa án nhân dân cấp cao giữ vai trò này.

Cảnh báo: Không nên hiểu bản án có hiệu lực là “chắc chắn không đổi”. Nhưng giám đốc thẩm, tái thẩm không phải cấp xét xử thứ ba để tranh luận lại toàn bộ chứng cứ. Cơ sở xem xét phải là vi phạm nghiêm trọng hoặc tình tiết mới quan trọng theo luật.

Với các vụ án hình sự, việc xem xét lại có liên quan trực tiếp đến quyền con người và tự do thân thể; bạn có thể tham khảo thêm bài quyền bất khả xâm phạm về thân thể của công dân để hiểu nguyên tắc nền tảng này.

Bản án có hiệu lực và việc thi hành án

Thông thường, bản án chỉ được đưa ra thi hành khi đã có hiệu lực pháp luật. Do đó, bản án sơ thẩm bị kháng cáo, kháng nghị thì phần bị kháng cáo, kháng nghị chưa thi hành.

Có ngoại lệ: một số loại bản án, quyết định được thi hành ngay dù chưa hết hạn kháng cáo, kháng nghị, như bản án về cấp dưỡng, trả lương, trả công lao động, trợ cấp thôi việc, trợ cấp mất việc làm, bồi thường thiệt hại về tính mạng, sức khỏe, nhận người lao động trở lại làm việc.

Khi bản án đã có hiệu lực mà bên phải thi hành không tự nguyện, người được thi hành án làm đơn yêu cầu cơ quan thi hành án dân sự. Tranh chấp phát sinh từ khoản vay, nợ giữa cá nhân thường kết thúc bằng bản án; để hạn chế tranh chấp, hai bên nên lập giấy tờ rõ ràng, bạn có thể xem mẫu giấy ghi nợ viết tay.

Ví dụ tình huống thực tế

Tình huống 1 (dân sự): Tòa án nhân dân khu vực tuyên bản án buộc ông A trả cho bà B 300 triệu đồng. Ông A có mặt khi tuyên án, bà B cũng vậy. Nếu hai bên không kháng cáo và Viện kiểm sát không kháng nghị, bản án có hiệu lực sau khi hết hạn kháng cáo, kháng nghị. Trên thực tế Tòa án thường xác định sau khoảng 30 ngày. Nếu ông A kháng cáo trong 15 ngày, Tòa án nhân dân cấp tỉnh sẽ xét xử phúc thẩm và bản án phúc thẩm có hiệu lực ngay khi tuyên.

Tình huống 2 (người vắng mặt): Anh C là bị đơn, vắng mặt tại phiên tòa có lý do chính đáng. Thời hạn 15 ngày kháng cáo của anh C được tính từ ngày anh nhận được bản án hoặc ngày bản án được niêm yết. Vì vậy, thời điểm bản án có hiệu lực phụ thuộc vào ngày bản án được tống đạt hợp lệ cho anh C, không chỉ ngày tuyên án.

Tình huống 3 (hình sự): Bị cáo D bị tuyên phạt tù và kháng cáo xin giảm hình phạt trong 15 ngày. Bản án sơ thẩm chưa có hiệu lực, chưa thi hành phần hình phạt. Sau phiên phúc thẩm, bản án phúc thẩm có hiệu lực từ ngày tuyên án và được thi hành.

Các văn bản của Tòa án thường được soạn thảo theo văn phong hành chính – công vụ; nếu bạn cần đọc hiểu cách diễn đạt này, xem thêm phong cách ngôn ngữ hành chính là gì. Còn về vị trí của Tòa án trong bộ máy nhà nước, bạn có thể tham khảo bản chất của nhà nước là gì.

Căn cứ pháp lý: Bản án xử có hiệu lực khi nào? Hiệu lực bản án sơ thẩm, phúc thẩm
Các văn bản pháp luật áp dụng – Bản án xử có hiệu lực khi nào? Hiệu lực bản án sơ thẩm, phúc thẩm

Thông tin cập nhật tháng 10/2026. Bài viết mang tính tham khảo chung, không thay thế văn bản pháp luật hiện hành và hướng dẫn của Tòa án có thẩm quyền trong từng vụ việc.

Câu hỏi thường gặp

Bản án sơ thẩm có hiệu lực sau bao nhiêu ngày?

Bản án sơ thẩm có hiệu lực kể từ ngày hết thời hạn kháng cáo, kháng nghị nếu không bị kháng cáo, kháng nghị. Thời hạn kháng cáo là 15 ngày kể từ ngày tuyên án; do Viện kiểm sát cấp trên có thể kháng nghị đến 30 ngày hoặc 01 tháng, nên thực tế thường là khoảng 30 ngày.

Bản án phúc thẩm có hiệu lực khi nào?

Bản án phúc thẩm có hiệu lực pháp luật ngay từ ngày tuyên án. Không có quyền kháng cáo tiếp, nhưng có thể bị xem xét lại theo thủ tục giám đốc thẩm hoặc tái thẩm.

Bản án sơ thẩm bị kháng cáo thì có phải thi hành không?

Phần bản án bị kháng cáo, kháng nghị chưa phải thi hành cho đến khi có bản án phúc thẩm, trừ một số trường hợp luật cho phép thi hành ngay như cấp dưỡng, trả lương, trợ cấp thôi việc, bồi thường thiệt hại về tính mạng, sức khỏe.

Quá hạn kháng cáo 15 ngày có còn kháng cáo được không?

Vẫn có thể nộp đơn kháng cáo quá hạn kèm bản tường trình lý do. Tòa án cấp phúc thẩm sẽ xem xét; chỉ được chấp nhận khi có lý do chính đáng, như trở ngại khách quan hoặc sự kiện bất khả kháng.

Không đồng ý với bản án đã có hiệu lực thì làm gì?

Bạn không thể kháng cáo nữa. Bạn có thể gửi đơn đề nghị bằng văn bản tới người có thẩm quyền kháng nghị (Chánh án Tòa án có thẩm quyền, Viện trưởng Viện kiểm sát) để xem xét kháng nghị theo thủ tục giám đốc thẩm hoặc tái thẩm, nếu có căn cứ luật định.

Từ 01/07/2025, ai xét xử phúc thẩm bản án của Tòa án nhân dân khu vực?

Tòa án nhân dân cấp tỉnh xét xử phúc thẩm các bản án, quyết định chưa có hiệu lực của Tòa án nhân dân khu vực bị kháng cáo, kháng nghị.

Tóm lại, bản án sơ thẩm có hiệu lực khi hết hạn kháng cáo, kháng nghị mà không ai thực hiện quyền này; bản án phúc thẩm có hiệu lực ngay khi tuyên. Nắm rõ mốc 15 ngày, 30 ngày (hoặc 01 tháng) và cách tính ngày bắt đầu sẽ giúp bạn không bỏ lỡ quyền kháng cáo cũng như biết chính xác khi nào bản án được đưa ra thi hành.

Lưu ý: Nội dung bài viết mang tính chất tham khảo, được biên soạn theo quy định pháp luật tại thời điểm cập nhật. Với vụ việc cụ thể, bạn nên liên hệ cơ quan có thẩm quyền hoặc luật sư để được hướng dẫn chính xác. Xem miễn trừ trách nhiệm.

Ban biên tập Luật Sư X

Có thể bạn quan tâm

Xem tất cả →