Công ước Viên 1963 về quan hệ lãnh sự: nội dung chính, hiệu lực

Biên soạn:

· Cập nhật:

Công ước Viên 1963 về quan hệ lãnh sự: nội dung chính, hiệu lực

Công ước Viên 1963 về quan hệ lãnh sự là điều ước quốc tế đa phương, được ký ngày 24/04/1963 tại Viên (Áo) và có hiệu lực từ ngày 19/03/1967. Công ước quy định cách thiết lập cơ quan lãnh sự, chức năng của lãnh sự, cùng quyền ưu đãi, miễn trừ của cơ quan và viên chức lãnh sự. Việt Nam tham gia Công ước từ ngày 08/10/1992.

Tóm tắt nhanh

  • Công ước gồm lời nói đầu và 79 điều, chia thành 5 chương.
  • Hiệu lực quốc tế từ 19/03/1967; Việt Nam tham gia từ 08/10/1992.
  • Nội dung cốt lõi: chức năng lãnh sự, trụ sở và hồ sơ lãnh sự bất khả xâm phạm, quyền liên lạc với công dân nước mình (kể cả khi bị bắt giữ), miễn trừ cho viên chức lãnh sự.
  • Cụm “của Bộ Ngoại giao” trong tên gọi trên một số trang dữ liệu là cách đặt tên trong bản dịch tiếng Việt; Công ước không do Bộ Ngoại giao Việt Nam ban hành.
  • Ở trong nước, hoạt động lãnh sự của Việt Nam được điều chỉnh bởi Luật Cơ quan đại diện nước CHXHCN Việt Nam ở nước ngoài (sửa đổi mới nhất có hiệu lực từ 01/07/2026).

Công ước Viên 1963 về quan hệ lãnh sự là gì?

Đây là văn bản hệ thống hóa các tập quán quốc tế và thỏa thuận song phương giữa các quốc gia về quan hệ lãnh sự. Công ước được thông qua sau Hội nghị của Liên hợp quốc về quan hệ lãnh sự, họp tại Viên từ ngày 04/03 đến 22/04/1963, và mở ký ngày 24/04/1963.

Tóm tắt nhanh: Công ước Viên 1963 về quan hệ lãnh sự: nội dung chính, hiệu lực
Tóm tắt nhanh – Công ước Viên 1963 về quan hệ lãnh sự: nội dung chính, hiệu lực

Mục đích của Công ước không phải là tạo đặc quyền cho cá nhân. Các quyền ưu đãi, miễn trừ được ghi nhận để cơ quan lãnh sự của mỗi nước thực hiện hiệu quả chức năng thay mặt nước mình. Những vấn đề Công ước chưa quy định rõ vẫn tiếp tục chịu sự điều chỉnh của luật tập quán quốc tế.

Về bản chất, đây là công cụ pháp lý của quan hệ giữa các quốc gia có chủ quyền. Nếu bạn muốn hiểu nền tảng của khái niệm quốc gia, chủ quyền và bộ máy nhà nước, có thể tham khảo bài bản chất của nhà nước là gì.

Vì sao có cụm “của Bộ Ngoại giao” trong tên gọi?

Nhiều trang dữ liệu pháp luật tiếng Việt đăng bản dịch với tiêu đề dạng “Công ước Viên của Bộ Ngoại giao ngày 24 tháng 4 năm 1963 về quan hệ lãnh sự”. Cách đặt tên này dễ gây hiểu nhầm.

Công ước là điều ước quốc tế do các quốc gia thông qua tại Viên, Tổng thư ký Liên hợp quốc là bên lưu chiểu. Bộ Ngoại giao Việt Nam không phải cơ quan ban hành. Bộ chỉ là cơ quan đầu mối của Việt Nam về đối ngoại và lãnh sự, và đăng tải tài liệu giới thiệu Công ước trên cổng thông tin của mình. Khi trích dẫn, bạn nên ghi: “Công ước Viên về quan hệ lãnh sự năm 1963”.

Hiệu lực và việc Việt Nam tham gia Công ước

Theo Điều 77 của Công ước, văn bản bắt đầu có hiệu lực vào ngày thứ ba mươi kể từ ngày nộp văn kiện phê chuẩn hoặc gia nhập thứ hai mươi hai cho Tổng thư ký Liên hợp quốc. Mốc đó là 19/03/1967. Với các nước tham gia sau, Công ước có hiệu lực từ ngày thứ ba mươi kể từ khi nước đó nộp văn kiện.

Nội dung Thông tin
Ngày ký 24/04/1963 tại Viên
Hiệu lực quốc tế 19/03/1967
Số quốc gia tham gia Hơn 180 quốc gia
Việt Nam tham gia Từ 08/10/1992 (theo thông tin của Bộ Ngoại giao)
Cấu trúc Lời nói đầu, 5 chương, 79 điều

Lưu ý: một số tài liệu nghiên cứu cho biết Việt Nam có bảo lưu đối với một số nội dung khi tham gia. Nếu cần dùng cho nghiên cứu hoặc tranh tụng, bạn nên đối chiếu văn kiện tham gia và thông báo của Tổng thư ký Liên hợp quốc thay vì chỉ dựa vào bản tóm tắt.

Nội dung chính của Công ước

Công ước chia thành các phần lớn sau:

  • Quan hệ lãnh sự nói chung (Chương I): định nghĩa, việc thiết lập quan hệ lãnh sự, chức năng lãnh sự, bổ nhiệm người đứng đầu cơ quan lãnh sự, giấy chấp nhận lãnh sự, người không được chấp nhận (persona non grata) và chấm dứt chức năng.
  • Tạo thuận lợi, ưu đãi, miễn trừ (Chương II): áp dụng với cơ quan lãnh sự, viên chức lãnh sự chuyên nghiệp và các thành viên khác.
  • Chế độ viên chức lãnh sự danh dự (Chương III): các lãnh sự không thuộc biên chế chuyên nghiệp của nước cử, được hưởng chế độ ưu đãi hẹp hơn.
  • Điều khoản chung và điều khoản cuối (Chương IV, V): quan hệ với các điều ước khác, việc ký, phê chuẩn, gia nhập, hiệu lực và lưu chiểu.

Điều ước cho phép thiết lập quan hệ lãnh sự trên cơ sở thỏa thuận giữa hai nước. Thỏa thuận lập quan hệ ngoại giao thường bao hàm cả thỏa thuận lập quan hệ lãnh sự, trừ khi có tuyên bố khác. Cắt đứt quan hệ ngoại giao cũng không đương nhiên làm chấm dứt quan hệ lãnh sự.

Trước khi thực hiện nhiệm vụ, người đứng đầu cơ quan lãnh sự cần được nước tiếp nhận cho phép bằng văn bản gọi là giấy chấp nhận lãnh sự (Điều 12). Nước tiếp nhận có thể bất cứ lúc nào thông báo một viên chức lãnh sự là người không được hoan nghênh (Điều 23), khi đó nước cử phải triệu hồi hoặc chấm dứt công tác của người này tại cơ quan lãnh sự.

Chức năng lãnh sự gồm những gì?

Điều 5 của Công ước liệt kê các chức năng lãnh sự. Có thể gom thành các nhóm chính:

  • Bảo vệ lợi ích của nước cử và của công dân, pháp nhân nước cử tại nước tiếp nhận, trong phạm vi luật pháp quốc tế cho phép.
  • Thúc đẩy quan hệ thương mại, kinh tế, văn hóa, khoa học giữa hai nước; tìm hiểu tình hình và báo cáo về nước cử.
  • Cấp hộ chiếu, giấy tờ đi lại cho công dân nước cử; cấp thị thực hoặc giấy tờ thích hợp cho người muốn đến nước cử.
  • Giúp đỡ công dân nước cử, làm một số việc công chứng, hộ tịch và hành chính, chuyển giao giấy tờ tư pháp.
  • Bảo vệ quyền lợi của công dân nước cử trong các trường hợp thừa kế, giám hộ, đỡ đầu; hỗ trợ khi có tàu thủy, máy bay của nước cử.

Ví dụ: một công dân Việt Nam mất hộ chiếu khi đang sinh sống ở nước ngoài có thể đề nghị cơ quan đại diện Việt Nam tại nước đó cấp lại giấy tờ. Hoặc người cần dùng giấy tờ Việt Nam ở nước ngoài có thể nhờ lãnh sự quán chứng nhận, hợp pháp hóa lãnh sự. Trong nước, việc chứng thực bản sao, chữ ký lại do cơ quan có thẩm quyền ở Việt Nam thực hiện, bạn có thể xem thêm tại bài chứng thực sơ yếu lý lịch ở đâu.

Quyền ưu đãi, miễn trừ của cơ quan và viên chức lãnh sự

Đây là phần được trích dẫn nhiều nhất trong thực tiễn.

Đối tượng Quyền ưu đãi, miễn trừ chính Điều liên quan
Trụ sở lãnh sự Bất khả xâm phạm trong phần dùng cho công việc của cơ quan; nhà chức trách nước tiếp nhận không được vào nếu chưa có sự đồng ý của người đứng đầu, trừ trường hợp đặc biệt như hỏa hoạn hoặc thiên tai Điều 31
Hồ sơ, tài liệu lãnh sự Bất khả xâm phạm mọi lúc, mọi nơi Điều 33
Thông tin liên lạc, túi lãnh sự Được tự do liên lạc; túi lãnh sự không bị mở hoặc giữ lại Điều 35
Viên chức lãnh sự Không bị bắt hoặc giam giữ chờ xét xử, trừ trường hợp phạm trọng tội và theo quyết định của cơ quan tư pháp có thẩm quyền Điều 41
Viên chức và nhân viên lãnh sự Không chịu xét xử của nhà chức trách nước tiếp nhận đối với hành vi thực hiện khi thi hành chức năng lãnh sự (có một số ngoại lệ) Điều 43

Quyền bất khả xâm phạm của viên chức lãnh sự mang tính chức năng, hẹp hơn so với quyền bất khả xâm phạm của viên chức ngoại giao. Nó không tuyệt đối: viên chức lãnh sự vẫn có thể bị truy cứu nếu phạm trọng tội theo quy định của Công ước. Nước cử cũng có thể từ bỏ quyền miễn trừ, nhưng việc từ bỏ phải rõ ràng và thông báo bằng văn bản cho nước tiếp nhận.

Đối với công dân thông thường, nguyên tắc về quyền bất khả xâm phạm thân thể được quy định riêng trong pháp luật quốc gia. Bạn có thể đọc thêm tại bài quyền bất khả xâm phạm về thân thể của công dân để thấy sự khác biệt giữa hai khái niệm.

Quyền liên lạc với công dân và thông báo lãnh sự

Điều 36 là quy định liên quan trực tiếp đến người dân nhất. Theo điều này, viên chức lãnh sự được tự do liên lạc và tiếp xúc với công dân nước cử, và công dân đó cũng được liên lạc với lãnh sự.

Nếu công dân nước cử bị bắt, bị tạm giữ, tạm giam hoặc bị giam giữ ở nước tiếp nhận và người đó yêu cầu, nhà chức trách phải thông báo cho cơ quan lãnh sự mà không chậm trễ. Viên chức lãnh sự có quyền thăm viếng, trò chuyện, trao đổi thư từ và thu xếp người đại diện pháp lý cho người bị giam giữ. Nhà chức trách phải thông báo cho người đó biết các quyền này.

Điều 37 yêu cầu nước tiếp nhận thông báo cho cơ quan lãnh sự khi có công dân nước cử qua đời, khi cần cử người giám hộ hoặc đỡ đầu cho người chưa thành niên hoặc người bị hạn chế năng lực hành vi, và khi xảy ra sự cố tàu thủy hoặc tàu bay.

Lưu ý: quyền thông báo lãnh sự là quyền của nước cử và của chính cá nhân bị giam giữ, không phải quyền miễn tội. Cơ quan lãnh sự hỗ trợ bảo đảm quy trình tố tụng công bằng, không can thiệp thay thế tòa án nước sở tại.

Khác nhau giữa Công ước 1963 và Công ước Viên 1961

Hai văn bản thường bị nhầm với nhau vì cùng ký tại Viên:

  • Công ước Viên 1961 về quan hệ ngoại giao: điều chỉnh quan hệ chính trị – ngoại giao giữa các quốc gia, hiệu lực từ năm 1964; Việt Nam tham gia từ năm 1980.
  • Công ước Viên 1963 về quan hệ lãnh sự: điều chỉnh hoạt động lãnh sự gắn với việc phục vụ công dân, pháp nhân và quan hệ kinh tế – thương mại; hiệu lực từ năm 1967; Việt Nam tham gia từ năm 1992.

Cơ quan đại diện ngoại giao (đại sứ quán) vẫn có thể thực hiện chức năng lãnh sự. Khi đó, các quy định của Công ước 1963 được áp dụng trong chừng mực hoàn cảnh cho phép. Tên các thành viên của cơ quan đại diện ngoại giao làm việc ở bộ phận lãnh sự phải được thông báo cho Bộ Ngoại giao nước tiếp nhận.

Công ước được áp dụng thế nào ở Việt Nam?

Với cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài

Hoạt động của cơ quan đại diện, kể cả nhiệm vụ lãnh sự và bảo hộ công dân, hiện do Luật Cơ quan đại diện nước CHXHCN Việt Nam ở nước ngoài (Luật số 33/2009/QH12, sửa đổi năm 2017) điều chỉnh. Luật này có hiệu lực từ 02/09/2009 và đã thay thế Pháp lệnh Lãnh sự năm 1990 cùng Pháp lệnh về cơ quan đại diện năm 1993.

Luật số 08/2026/QH16 sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật này, được Quốc hội thông qua ngày 23/04/2026 và có hiệu lực từ ngày 01/07/2026. Theo các thông tin công bố, Luật sửa đổi tên Điều 8 thành “Thực hiện nhiệm vụ lãnh sự và bảo hộ công dân” và bổ sung việc chủ động, kịp thời thực hiện hoặc kiến nghị các biện pháp bảo hộ. Luật cũng đẩy mạnh chuyển đổi số trong hoạt động của cơ quan đại diện.

Với cơ quan lãnh sự nước ngoài tại Việt Nam

Việc đi lại, tiếp xúc của thành viên cơ quan lãnh sự nước ngoài tại Việt Nam được thực hiện phù hợp với Công ước Viên 1963 và các hiệp định lãnh sự song phương với những nước hữu quan. Khi hiệp định song phương và Công ước cùng điều chỉnh một vấn đề, hai nước thường áp dụng các điều khoản có lợi hơn cho việc thực hiện chức năng lãnh sự.

Với người dân

Bạn không cần trích dẫn Công ước khi làm thủ tục thông thường. Những việc cụ thể như cấp thẻ căn cước, chứng thực hay hộ chiếu đều có quy trình riêng. Ví dụ, để biết nơi làm thẻ căn cước ở trong nước, bạn có thể xem làm căn cước công dân ở đâu. Với văn bản giấy tờ gửi cơ quan nước ngoài, nên chú ý văn phong và thể thức, tham khảo thêm bài phong cách ngôn ngữ hành chính.

Cảnh báo: khi gặp sự cố ở nước ngoài (mất giấy tờ, bị bắt giữ, tai nạn), bạn nên chủ động liên hệ cơ quan đại diện Việt Nam tại nước sở tại theo thông tin chính thức được đăng trên cổng thông tin của Bộ Ngoại giao. Không dùng trung gian không rõ nguồn gốc cho việc bảo hộ lãnh sự.

Căn cứ pháp lý: Công ước Viên 1963 về quan hệ lãnh sự: nội dung chính, hiệu lực
Các văn bản pháp luật áp dụng – Công ước Viên 1963 về quan hệ lãnh sự: nội dung chính, hiệu lực

Câu hỏi thường gặp

Công ước Viên 1963 về quan hệ lãnh sự có hiệu lực từ khi nào?

Công ước có hiệu lực quốc tế từ ngày 19/03/1967. Với Việt Nam, Công ước có hiệu lực từ khi Việt Nam tham gia vào năm 1992 (thông tin của Bộ Ngoại giao ghi mốc 08/10/1992).

Công ước Viên 1963 có bao nhiêu điều?

Công ước gồm lời nói đầu và 79 điều, chia thành 5 chương: quan hệ lãnh sự nói chung, ưu đãi miễn trừ, chế độ lãnh sự danh dự, điều khoản chung và điều khoản cuối.

Công ước Viên 1963 có phải văn bản của Bộ Ngoại giao Việt Nam không?

Không. Đây là điều ước quốc tế do các quốc gia thông qua tại Viên. Cụm “của Bộ Ngoại giao” xuất hiện trong tiêu đề một số bản dịch tiếng Việt. Bộ Ngoại giao Việt Nam là cơ quan đầu mối thực hiện và giới thiệu Công ước.

Viên chức lãnh sự có được miễn trừ hoàn toàn khi vi phạm pháp luật không?

Không. Viên chức lãnh sự chỉ được miễn xét xử đối với hành vi thực hiện khi thi hành chức năng lãnh sự. Họ không bị bắt hoặc giam giữ chờ xét xử, trừ trường hợp phạm trọng tội và có quyết định của cơ quan tư pháp có thẩm quyền.

Công dân bị bắt ở nước ngoài có quyền gặp lãnh sự không?

Có. Theo Điều 36, nếu người bị bắt hoặc giam giữ yêu cầu, nhà chức trách nước tiếp nhận phải thông báo cho cơ quan lãnh sự không chậm trễ. Viên chức lãnh sự được thăm hỏi và hỗ trợ thu xếp người đại diện pháp lý.

Khác nhau giữa lãnh sự danh dự và lãnh sự chuyên nghiệp là gì?

Lãnh sự danh dự không thuộc biên chế chuyên nghiệp của nước cử và thường được hưởng ít quyền ưu đãi, miễn trừ hơn. Chế độ này được quy định riêng tại Chương III của Công ước.

Công ước Viên 1963 là nền tảng pháp lý để các nước thiết lập cơ quan lãnh sự, bảo hộ công dân và bảo đảm hoạt động lãnh sự diễn ra ổn định. Với Việt Nam, Công ước kết hợp với Luật Cơ quan đại diện (đã sửa đổi, hiệu lực từ 01/07/2026) và các hiệp định song phương để điều chỉnh công tác lãnh sự trong thực tiễn.

Lưu ý: Nội dung bài viết mang tính chất tham khảo, được biên soạn theo quy định pháp luật tại thời điểm cập nhật. Với vụ việc cụ thể, bạn nên liên hệ cơ quan có thẩm quyền hoặc luật sư để được hướng dẫn chính xác. Xem miễn trừ trách nhiệm.

Ban biên tập Luật Sư X

Có thể bạn quan tâm

Xem tất cả →