Không bỏ phiếu bầu cử không vi phạm pháp luật và không bị xử phạt hành chính hay hình sự. Pháp luật Việt Nam xác định bầu cử là quyền chính trị của công dân, không phải nghĩa vụ cưỡng bách. Tuy vậy, bạn nên đi bầu để thực hiện quyền của mình. Một số đối tượng như đảng viên còn chịu quy định riêng của tổ chức.
Tóm tắt nhanh
- Công dân đủ 18 tuổi trở lên có quyền bầu cử; không có mức phạt nào dành cho người đủ điều kiện nhưng không đi bỏ phiếu.
- Không ai được ép buộc, dọa phạt, trừ lương hay kỷ luật vì bạn không đi bầu. Làm vậy mới là hành vi trái luật.
- Cử tri phải tự mình đi bầu, không được nhờ người khác bỏ phiếu thay (trừ các trường hợp hỗ trợ đặc biệt theo luật).
- Đảng viên không thực hiện bầu cử có thể bị kỷ luật theo quy định của Đảng, không phải theo pháp luật hành chính.
- Lừa gạt, mua chuộc, cưỡng ép cử tri hoặc gian lận phiếu bầu có thể bị xử lý hình sự theo Điều 160, Điều 161 Bộ luật Hình sự.
Bầu cử là quyền hay nghĩa vụ của công dân?
Theo Hiến pháp 2013 và Luật Bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân, công dân nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam đủ 18 tuổi trở lên (tính đến ngày bầu cử được công bố) có quyền bầu cử. Người đủ 21 tuổi trở lên có quyền ứng cử. Văn bản gọi đây là quyền, không gọi là nghĩa vụ.
Tuy nhiên, Điều 15 Hiến pháp 2013 cũng nêu nguyên tắc quyền công dân không tách rời nghĩa vụ công dân và trách nhiệm đối với Nhà nước, xã hội. Vì vậy, đi bầu được xem là trách nhiệm chính trị – xã hội của mỗi người. Đây là trách nhiệm mang tính khuyến khích, không phải nghĩa vụ pháp lý đi kèm chế tài.
Muốn hiểu rõ hơn vì sao quyền bầu cử là cách người dân tham gia vào quyền lực nhà nước, bạn có thể đọc thêm bài bản chất của nhà nước là gì.
Không đi bầu cử có vi phạm pháp luật, có bị phạt không?
Không. Hiện nay, các văn bản về xử phạt vi phạm hành chính không có quy định phạt cảnh cáo hay phạt tiền đối với người đủ điều kiện nhưng không đi bỏ phiếu. Bộ luật Hình sự cũng không có tội danh nào cho hành vi này. Nhà nước chủ yếu làm công tác tuyên truyền, vận động và tạo điều kiện thuận lợi để cử tri tham gia.
Vì vậy, các thông tin lan truyền kiểu “không đi bầu sẽ bị phạt vài trăm nghìn đồng” hoặc “bị ghi vào lý lịch” đều không có căn cứ pháp luật. Nếu có người nói với bạn như vậy, hãy kiểm tra lại theo văn bản luật.
Lưu ý: Việc không đi bầu không làm bạn mất quyền bầu cử ở các kỳ sau. Quyền này chỉ bị hạn chế trong các trường hợp luật quy định, chẳng hạn bị tước quyền bầu cử theo bản án của Tòa án.
Ngược lại, người ép bạn đi bầu bằng cách đe dọa, phạt tiền hay kỷ luật mới là người làm trái luật. Mọi biện pháp gây khó khăn cho công dân như vậy đều xâm phạm quyền tự do của công dân và có thể bị xử lý. Tình huống thường gặp: trưởng thôn hoặc tổ dân phố thông báo “ai vắng mặt sẽ bị phạt”. Thông báo đó không có cơ sở pháp lý. Bạn có thể phản ánh với Ủy ban nhân dân hoặc Ủy ban Mặt trận Tổ quốc cấp xã. Quyền tự do cá nhân của công dân được pháp luật bảo vệ, bạn có thể tham khảo bài quyền bất khả xâm phạm về thân thể của công dân.
Những trường hợp có thể bị xử lý theo quy định nội bộ
Việc không bị phạt theo pháp luật không có nghĩa là mọi người đều “không sao”. Một số tổ chức có quy định riêng cho thành viên của mình:
- Đảng viên: theo Quy định 69-QĐ/TW năm 2022 về xử lý kỷ luật tổ chức đảng và đảng viên vi phạm, đảng viên không thực hiện bầu cử bị xử lý kỷ luật hình thức khiển trách (điểm c khoản 1 Điều 27). Đây là kỷ luật của Đảng, không phải xử phạt hành chính.
- Cán bộ, công chức, viên chức, đoàn viên, hội viên: hiện không có điều luật chung nào quy định chế tài nếu bạn không đi bầu. Một số cơ quan, tổ chức có thể nhắc nhở, vận động hoặc đánh giá ý thức chấp hành. Bạn nên xem điều lệ, quy chế của tổ chức mình. Với đoàn viên, bạn có thể tham khảo bài đoàn viên có mấy nhiệm vụ, mấy quyền.
Cảnh báo: Cơ quan, doanh nghiệp không được tự đặt ra mức phạt, trừ lương hay hình thức kỷ luật lao động vì lý do nhân viên không đi bầu. Mọi hình thức kỷ luật phải theo đúng quy định pháp luật, và “không đi bầu” không nằm trong hành vi vi phạm kỷ luật lao động.
Người lao động có phải về quê để bỏ phiếu không?
Không bắt buộc. Bạn không phải về quê chỉ để đi bầu. Nếu muốn thực hiện quyền, bạn có các lựa chọn sau:
- Bước 1: Nếu đang sống, làm việc ở nơi khác, hãy liên hệ Ủy ban nhân dân cấp xã nơi đang cư trú hoặc nơi đăng ký tạm trú để được hướng dẫn việc ghi tên vào danh sách cử tri tại nơi ở hiện tại. Bạn nên đăng ký cư trú đầy đủ, xem hướng dẫn tại bài đăng ký tạm trú online.
- Bước 2: Nếu đã có tên trong danh sách cử tri ở quê, bạn có thể xin giấy xác nhận của nơi lập danh sách để bỏ phiếu ở nơi khác, theo hướng dẫn của Ủy ban bầu cử tại địa phương.
- Bước 3: Khi đến khu vực bỏ phiếu, bạn mang theo thẻ cử tri và giấy tờ tùy thân (thẻ căn cước hoặc căn cước công dân còn hạn). Cần làm thẻ căn cước thì xem bài đăng ký làm thẻ căn cước online.
Ngày bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và đại biểu Hội đồng nhân dân các cấp nhiệm kỳ 2026–2031 đã được tổ chức vào ngày 15/3/2026. Luật sửa đổi, bổ sung Luật Bầu cử số 83/2025/QH15 có hiệu lực từ 01/7/2025 và đã được áp dụng cho cuộc bầu cử này. Các thông tin về kỳ bầu cử tiếp theo sẽ do cơ quan có thẩm quyền công bố.
Có được nhờ người khác bỏ phiếu thay không?
Không. Khoản 2 Điều 69 Luật Bầu cử quy định cử tri phải tự mình đi bầu cử, không được nhờ người khác bầu cử thay. Luật chỉ có ngoại lệ cho các trường hợp đặc biệt:
- Người không thể tự viết phiếu (do khuyết tật, không biết chữ…) được nhờ người khác viết hộ, nhưng phải tự mình bỏ phiếu vào hòm phiếu.
- Người ốm đau, già yếu, khuyết tật không thể đến phòng bỏ phiếu: Tổ bầu cử mang hòm phiếu phụ và phiếu bầu đến tận nơi để cử tri bỏ phiếu.
Nhờ người khác bỏ phiếu thay ngoài các trường hợp trên là trái quy định về nguyên tắc bầu cử trực tiếp và bỏ phiếu kín. Người vi phạm có thể bị nhắc nhở, xử lý theo mức độ.
Nếu bạn đến nơi bỏ phiếu mà không muốn chọn một số ứng cử viên, bạn có quyền gạch tên người mình không tín nhiệm trên phiếu bầu. Việc cân nhắc chọn ai là quyền của riêng bạn, không ai được ép buộc hoặc hướng dẫn trái ý.
Ai không được ghi tên vào danh sách cử tri?
Không phải công dân nào đủ 18 tuổi cũng được tham gia bỏ phiếu. Theo Luật Bầu cử, các trường hợp sau không được ghi tên vào danh sách cử tri:
- Người đang bị tước quyền bầu cử theo bản án hoặc quyết định của Tòa án đã có hiệu lực pháp luật.
- Người bị kết án tử hình đang trong thời gian chờ thi hành án.
- Người đang chấp hành hình phạt tù mà không được hưởng án treo.
- Người mất năng lực hành vi dân sự.
Trường hợp bạn nghĩ mình bị sót tên hoặc ghi sai thông tin trong danh sách, bạn có quyền khiếu nại với cơ quan lập danh sách. Danh sách cử tri phải được niêm yết công khai để cử tri kiểm tra.
Hành vi nào về bầu cử mới bị xử lý?
Khác với việc không đi bầu, các hành vi cản trở hoặc làm sai lệch bầu cử bị xử lý theo Luật Bầu cử, và trong nhiều trường hợp bị truy cứu trách nhiệm hình sự. Tùy tính chất, mức độ, người vi phạm bị kỷ luật, xử phạt vi phạm hành chính hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự.
| Hành vi | Căn cứ | Hình thức xử lý |
|---|---|---|
| Lừa gạt, mua chuộc, cưỡng ép hoặc dùng thủ đoạn khác cản trở công dân thực hiện quyền bầu cử, ứng cử | Điều 160 Bộ luật Hình sự | Cảnh cáo, cải tạo không giam giữ đến 01 năm hoặc phạt tù 03 tháng – 01 năm. Có tổ chức, lợi dụng chức vụ, quyền hạn, hoặc dẫn đến hoãn ngày bầu cử, bầu cử lại: phạt tù 01 – 02 năm |
| Người có trách nhiệm tổ chức, giám sát bầu cử mà giả mạo giấy tờ, gian lận phiếu hoặc dùng thủ đoạn khác làm sai lệch kết quả | Điều 161 Bộ luật Hình sự | Cải tạo không giam giữ đến 02 năm hoặc phạt tù 03 tháng – 02 năm. Phạm tội có tổ chức hoặc dẫn đến bầu cử lại: phạt tù 01 – 03 năm |
| Vi phạm quy định về vận động bầu cử và các quy định khác của Luật Bầu cử | Điều 95 Luật Bầu cử | Kỷ luật, xử phạt vi phạm hành chính hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự tùy mức độ |
Ngoài hình phạt chính, người phạm tội còn có thể bị cấm đảm nhiệm chức vụ nhất định từ 01 năm đến 05 năm. Bộ luật Hình sự 2015 đã được sửa đổi, bổ sung năm 2017 và 2025; bạn nên đối chiếu văn bản hợp nhất mới nhất khi cần trích dẫn chính xác.
Ví dụ: Một người trong tổ bầu cử cố ý điền thêm phiếu để thay đổi kết quả phù hợp với mong muốn riêng. Đây là hành vi làm sai lệch kết quả bầu cử, có thể bị truy cứu theo Điều 161. Trong khi đó, một cử tri vì bận công việc nên không đến phòng bỏ phiếu thì không vi phạm điều gì.
Căn cứ pháp lý
- Hiến pháp năm 2013 (Điều 15, Điều 27).
- Luật Bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân năm 2015, sửa đổi, bổ sung bởi Luật số 83/2025/QH15 (hiệu lực từ 01/7/2025); Văn bản hợp nhất số 85/VBHN-VPQH năm 2025.
- Bộ luật Hình sự năm 2015, sửa đổi, bổ sung năm 2017 và 2025 (Điều 160, Điều 161).
- Quy định 69-QĐ/TW năm 2022 của Ban Chấp hành Trung ương về xử lý kỷ luật tổ chức đảng, đảng viên vi phạm.
Thông tin cập nhật tháng 10/2026.
Câu hỏi thường gặp
Không đi bầu cử có bị phạt tiền không?
Không. Pháp luật hiện hành không có quy định phạt tiền hay xử phạt hành chính đối với cử tri đủ điều kiện nhưng không đi bỏ phiếu. Bầu cử được xác định là quyền của công dân.
Không đi bầu cử có ảnh hưởng đến hộ khẩu, căn cước, việc làm không?
Không. Không có quy định nào gắn việc không đi bầu với cư trú, giấy tờ tùy thân hay hợp đồng lao động. Người sử dụng lao động không được lấy lý do này để kỷ luật hay trừ lương bạn.
Đảng viên không đi bầu cử có bị kỷ luật không?
Có thể. Theo Quy định 69-QĐ/TW năm 2022, đảng viên không thực hiện bầu cử bị xử lý kỷ luật hình thức khiển trách. Đây là kỷ luật của Đảng, không phải xử phạt hành chính.
Có được nhờ người thân đi bầu thay không?
Không. Cử tri phải tự mình đi bầu. Chỉ có ngoại lệ: người không tự viết được phiếu thì nhờ người viết hộ nhưng vẫn tự bỏ phiếu, người không đến được phòng bỏ phiếu thì Tổ bầu cử mang hòm phiếu phụ đến.
Bị ép đi bầu hoặc bị dọa phạt thì làm gì?
Bạn có thể phản ánh, khiếu nại với Ủy ban nhân dân, Ủy ban bầu cử hoặc Ủy ban Mặt trận Tổ quốc cấp xã. Hành vi lừa gạt, cưỡng ép, cản trở cử tri thực hiện quyền bầu cử, ứng cử có thể bị xử lý hình sự theo Điều 160 Bộ luật Hình sự.
Tóm lại, không bỏ phiếu bầu cử không bị coi là vi phạm pháp luật và không bị phạt, vì bầu cử là quyền chính trị của công dân. Dù vậy, bỏ phiếu là cách trực tiếp để bạn chọn người đại diện cho mình trong cơ quan quyền lực nhà nước. Điều cần tránh là các hành vi ép buộc, mua chuộc hay gian lận, vì những hành vi này mới bị xử lý nghiêm theo luật.
