Bạn không nên cho người khác mượn bằng đại học. Theo Nghị định 04/2021/NĐ-CP về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực giáo dục, hành vi “cho người khác sử dụng văn bằng, chứng chỉ của mình” bị phạt tiền từ 5 đến 10 triệu đồng. Người mượn cũng bị phạt mức tương tự. Ngoài tiền phạt, bằng còn có thể bị thu hồi, hủy bỏ.
Tóm tắt nhanh
- Cả người cho mượn lẫn người đi mượn bằng đại học đều vi phạm pháp luật.
- Mức phạt hành chính: 5.000.000 – 10.000.000 đồng đối với cá nhân (Nghị định 04/2021/NĐ-CP, sửa đổi bởi Nghị định 127/2021/NĐ-CP).
- Bằng có thể bị thu hồi, hủy bỏ nếu để người khác sử dụng.
- Nếu kèm hành vi tẩy xóa, sửa tên, làm giả hoặc lừa đảo, có thể bị xử lý hình sự theo Điều 341 Bộ luật Hình sự và các tội khác.
- Cách hợp pháp: dùng bản sao có chứng thực, bản sao cấp từ sổ gốc hoặc giấy xác nhận của trường.
Cho mượn bằng đại học có vi phạm pháp luật không?
Có. Bằng đại học là văn bằng gắn với một người cụ thể, ghi tên, ngày sinh, ngành đào tạo, số hiệu và số vào sổ cấp bằng. Pháp luật chỉ cho phép người đứng tên trong bằng sử dụng bằng đó. Vì vậy, việc đưa bằng cho người khác dùng để nộp hồ sơ xin việc, thi tuyển, thăng tiến hay học tiếp đều trái quy định, kể cả khi hai bên là bạn bè, người thân và không nhận tiền.
Cần phân biệt hai tình huống:
- Cho mượn bản chính hoặc bản sao để người khác dùng thay mình: đây là hành vi “cho người khác sử dụng văn bằng” và “sử dụng văn bằng của người khác”.
- Cung cấp bản sao có chứng thực để chính bạn nộp hồ sơ: hoàn toàn hợp pháp, vì người dùng bằng vẫn là bạn.
Mức phạt hành chính khi cho mượn, đi mượn bằng đại học
Quy định về sử dụng văn bằng, chứng chỉ nằm trong Nghị định 04/2021/NĐ-CP (sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định 127/2021/NĐ-CP) về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực giáo dục. Mức phạt áp dụng cho cá nhân như sau:
| Hành vi | Mức phạt tiền (cá nhân) |
|---|---|
| Sử dụng văn bằng, chứng chỉ của người khác (người đi mượn) | 5.000.000 – 10.000.000 đồng |
| Cho người khác sử dụng văn bằng, chứng chỉ của mình (người cho mượn) | 5.000.000 – 10.000.000 đồng |
| Sử dụng văn bằng, chứng chỉ bị tẩy xóa, sửa chữa làm sai lệch nội dung | 5.000.000 – 10.000.000 đồng |
Hình thức xử phạt kèm theo có thể gồm tịch thu tang vật là văn bằng bị tẩy xóa, sửa chữa và buộc trả lại văn bằng cho người đứng tên.
Lưu ý: Bộ Giáo dục và Đào tạo đã đăng dự thảo nghị định mới về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực giáo dục để lấy ý kiến từ tháng 6/2026. Tại thời điểm cập nhật bài (tháng 10/2026), bạn nên kiểm tra xem nghị định thay thế đã có hiệu lực chưa. Mức phạt áp dụng là mức tại văn bản đang có hiệu lực vào thời điểm xảy ra vi phạm (hoặc văn bản mới nếu quy định nhẹ hơn).
Riêng văn bằng giáo dục nghề nghiệp (trung cấp, cao đẳng nghề) được xử phạt theo nghị định chuyên ngành về giáo dục nghề nghiệp, với mức phạt và biện pháp khắc phục hậu quả riêng.
Những hậu quả khác ngoài tiền phạt
Bằng có thể bị thu hồi, hủy bỏ
Theo quy định về quản lý văn bằng, chứng chỉ, một số trường hợp văn bằng bị thu hồi, hủy bỏ, trong đó có trường hợp bằng “để cho người khác sử dụng”. Mất bằng đồng nghĩa với việc bạn mất giá trị của cả quá trình học, trong khi lỗi lại xuất phát từ việc tự trao bằng cho người khác.
Bị kỷ luật nếu là cán bộ, công chức, viên chức, đảng viên
Nếu bạn làm việc trong cơ quan nhà nước, đơn vị sự nghiệp công lập, việc cho mượn hoặc sử dụng văn bằng của người khác để tuyển dụng, đi học, thi nâng ngạch, bổ nhiệm… có thể bị xử lý kỷ luật theo pháp luật về cán bộ, công chức, viên chức. Đảng viên còn có thể bị xem xét kỷ luật theo quy định của Đảng. Khi phải giải trình, bạn sẽ cần viết bản kiểm điểm; tham khảo thêm cách viết bản kiểm điểm để trình bày đúng cấu trúc.
Với người đi mượn: mất việc, bị buộc thôi học
- Nếu dùng bằng mượn để được tuyển dụng, người đó có thể bị chấm dứt hợp đồng và bị yêu cầu bồi thường nếu gây thiệt hại cho đơn vị.
- Nếu dùng hồ sơ, văn bằng không đúng làm điều kiện trúng tuyển hoặc tốt nghiệp ở bậc học cao hơn, người học có thể bị buộc thôi học và văn bằng đã cấp bị thu hồi, hủy bỏ (theo quy chế đào tạo trình độ đại học của Bộ Giáo dục và Đào tạo).
Khi nào bị truy cứu trách nhiệm hình sự?
Chỉ cho mượn thông thường, chưa kèm hành vi gian dối nghiêm trọng, thường bị xử phạt hành chính. Tuy nhiên, trách nhiệm hình sự có thể đặt ra nếu có thêm các yếu tố sau:
- Tẩy xóa, sửa tên, làm giả bằng: người làm giả hoặc sử dụng giấy tờ, tài liệu giả của cơ quan, tổ chức để thực hiện hành vi trái pháp luật có thể bị truy cứu theo Điều 341 Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung 2017, 2025). Khung cơ bản có thể phạt tù từ 6 tháng đến 3 năm; các khung nặng hơn (làm giả nhiều tài liệu, thu lợi bất chính, dùng để phạm tội nghiêm trọng) có mức tù cao hơn.
- Dùng bằng để lừa đảo chiếm đoạt tài sản: ví dụ lấy bằng của người khác để “xin việc” rồi thu tiền đặt cọc, tiền môi giới của người khác. Hành vi này có thể bị xem xét theo tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản.
- Đồng phạm: nếu biết rõ người mượn dùng bằng để thực hiện hành vi phạm tội mà vẫn cung cấp, người cho mượn có thể bị xem xét với vai trò giúp sức.
Cảnh báo: Việc tẩy xóa, chỉnh sửa tên trên bằng thật để dùng là hành vi làm sai lệch nội dung văn bằng. Đây không còn là chuyện “mượn tạm” mà là vi phạm nghiêm trọng, có thể dẫn đến xử lý hình sự. Tương tự, mua bằng giả hay giấy tờ giả cũng là hành vi trái pháp luật, bạn có thể tham khảo cách pháp luật nhìn nhận một trường hợp tương tự ở bài mua giấy khám sức khỏe xin việc có được không.
Tình huống thực tế thường gặp
Tình huống 1. Anh A tốt nghiệp đại học kinh tế, cho em họ mượn bản sao bằng để nộp vào một công ty. Em họ trúng tuyển. Sau đó công ty xác minh với trường, phát hiện tên không khớp. Em họ bị chấm dứt hợp đồng; cả hai có thể bị lập biên bản xử phạt hành chính về hành vi sử dụng và cho sử dụng văn bằng của người khác.
Tình huống 2. Chị B là viên chức, đưa bằng đại học cho người quen để thi tuyển. Khi bị phát hiện, ngoài tiền phạt, chị B có thể bị kiểm điểm, xử lý kỷ luật theo quy định về viên chức, ảnh hưởng đến đánh giá, bổ nhiệm sau này.
Tình huống 3. Bạn C nhờ một người đã tốt nghiệp “cho mượn thông tin” để làm hồ sơ rồi tự sửa họ tên, ngày sinh trên bản sao. Đây là hành vi làm sai lệch nội dung văn bằng và có nguy cơ bị xử lý hình sự, không chỉ phạt hành chính.
Cần dùng bằng đại học thì làm thế nào cho đúng luật?
Nếu người thân hoặc bạn bè cần giấy tờ về bằng cấp của bạn, thay vì đưa bằng để họ dùng, bạn nên làm theo các cách hợp pháp sau:
- Bước 1: Chỉ dùng bằng cho mục đích của chính bạn (nộp hồ sơ xin việc, học tiếp, thi nâng ngạch…).
- Bước 2: Khi cần nộp bản sao, hãy làm bản sao có chứng thực từ bản chính. Theo Nghị định 23/2015/NĐ-CP (sửa đổi bởi Nghị định 280/2025/NĐ-CP, hiệu lực từ 01/11/2025), việc chứng thực bản sao không phụ thuộc nơi cư trú. Bạn xem thêm hướng dẫn về nơi chứng thực giấy tờ theo quy định hiện hành và mẫu sơ yếu lý lịch có xác nhận để chuẩn bị bộ hồ sơ đầy đủ.
- Bước 3: Nếu mất bản chính, đề nghị cơ sở đào tạo hoặc cơ quan quản lý cấp bản sao văn bằng từ sổ gốc hoặc giấy chứng nhận, xác nhận tốt nghiệp theo quy định.
- Bước 4: Nếu người khác muốn có bằng cấp, hướng dẫn họ học, thi hoặc liên thông đúng quy định thay vì mượn bằng của người khác.
- Bước 5: Khi điền hồ sơ có thông tin giấy tờ tùy thân, ghi đúng thông tin của chính bạn, ví dụ cách ghi nơi cấp căn cước công dân trong hồ sơ.
Đã lỡ cho mượn bằng thì nên làm gì?
- Yêu cầu người mượn trả lại bản chính ngay và dừng việc sử dụng.
- Không tẩy xóa, sửa chữa hay “xử lý” giấy tờ để che giấu, vì sẽ làm nặng thêm trách nhiệm.
- Nếu bằng đã bị dùng trong hồ sơ tuyển dụng, thi cử, bạn nên chủ động làm việc với đơn vị liên quan và hợp tác với cơ quan có thẩm quyền khi được yêu cầu.
- Nếu bằng bị người khác chiếm giữ, không chịu trả hoặc dùng vào việc phạm pháp, bạn có thể trình báo cơ quan công an cấp xã hoặc cơ quan công an có thẩm quyền để được hướng dẫn xử lý.
Căn cứ pháp lý
- Nghị định 04/2021/NĐ-CP quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực giáo dục, sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định 127/2021/NĐ-CP.
- Nghị định quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực giáo dục nghề nghiệp (đối với văn bằng giáo dục nghề nghiệp).
- Luật Xử lý vi phạm hành chính 2012 (sửa đổi, bổ sung).
- Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung 2017, 2025), Điều 341.
- Luật Giáo dục đại học và các quy định của Bộ Giáo dục và Đào tạo về quản lý văn bằng, quy chế đào tạo trình độ đại học (Thông tư 08/2021/TT-BGDĐT).
- Nghị định 23/2015/NĐ-CP (sửa đổi bởi Nghị định 280/2025/NĐ-CP) về cấp bản sao, chứng thực.
Thông tin cập nhật tháng 10/2026. Bài viết mang tính tham khảo, không thay thế văn bản pháp luật hiện hành.
Câu hỏi thường gặp
Cho bạn bè mượn bằng đại học nhưng không nhận tiền có bị phạt không?
Có. Hành vi cho người khác sử dụng văn bằng của mình bị phạt dù có thu lợi hay không. Việc không nhận tiền chỉ là tình tiết có thể được xem xét khi quyết định mức phạt, không làm hành vi hết vi phạm.
Cho mượn bằng đại học bị phạt bao nhiêu tiền?
Theo Nghị định 04/2021/NĐ-CP, cá nhân cho người khác sử dụng văn bằng của mình bị phạt từ 5.000.000 đến 10.000.000 đồng. Người sử dụng văn bằng của người khác cũng bị phạt mức này.
Mượn bằng đại học của người khác để xin việc có bị đi tù không?
Chỉ mượn bằng thật thì thường bị xử phạt hành chính. Nếu tẩy xóa, sửa tên, làm giả hoặc dùng để lừa đảo thì có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự, ví dụ theo Điều 341 Bộ luật Hình sự.
Cho người thân mượn bản sao bằng đại học có sao không?
Vẫn là cho người khác sử dụng văn bằng của mình nếu họ dùng bản sao để chứng minh trình độ của họ. Bạn chỉ nên cung cấp bản sao cho chính mình dùng hoặc khi cơ quan có thẩm quyền yêu cầu xác minh.
Bằng đại học bị người khác dùng thì có bị thu hồi không?
Có thể. Quy định về quản lý văn bằng nêu trường hợp văn bằng “để cho người khác sử dụng” là một căn cứ để thu hồi, hủy bỏ. Quyết định cụ thể do cơ sở đào tạo hoặc cơ quan có thẩm quyền xem xét.
Nếu người mượn tự ý dùng bằng khi chưa được đồng ý thì sao?
Khi đó người mượn là người vi phạm chính, và bạn có thể là người bị hại. Bạn nên lưu chứng cứ, yêu cầu trả lại bằng và trình báo cơ quan có thẩm quyền nếu họ không hợp tác.
Tóm lại, bằng đại học chỉ nên được dùng bởi chính người đứng tên. Cho mượn tuy có vẻ đơn giản nhưng có thể khiến bạn bị phạt tiền, mất bằng, bị kỷ luật hoặc rơi vào rủi ro hình sự nếu có thêm hành vi làm sai lệch giấy tờ. Khi cần chứng minh trình độ, hãy dùng bản sao có chứng thực hoặc xin cấp bản sao theo đúng quy trình.
