Lừa đảo chiếm đoạt tài sản (Điều 174 Bộ luật Hình sự) có 4 khung hình phạt: từ cải tạo không giam giữ đến 3 năm hoặc tù 6 tháng – 3 năm (tài sản từ 2 triệu đồng), tăng dần lên tù 2–7 năm, 7–15 năm và cao nhất là 12–20 năm hoặc tù chung thân khi chiếm đoạt từ 500 triệu đồng trở lên. Chưa đủ yếu tố hình sự thì bị xử phạt hành chính.
Tóm tắt nhanh
- Tội danh: lừa đảo chiếm đoạt tài sản – Điều 174 Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung 2017, 2025).
- Ngưỡng truy cứu: tài sản bị chiếm đoạt từ 2 triệu đồng; dưới 2 triệu đồng vẫn có thể bị truy cứu nếu thuộc các trường hợp luật quy định.
- Bốn khung chính: 6 tháng – 3 năm; 2 – 7 năm; 7 – 15 năm; 12 – 20 năm hoặc chung thân.
- Hình phạt bổ sung: phạt tiền 10 – 100 triệu đồng, cấm hành nghề 1 – 5 năm hoặc tịch thu tài sản.
- Chưa đến mức hình sự: phạt tiền 2 – 3 triệu đồng theo Nghị định 282/2025/NĐ-CP.
Lừa đảo chiếm đoạt tài sản là gì?
Theo Điều 174 Bộ luật Hình sự, lừa đảo chiếm đoạt tài sản là hành vi dùng thủ đoạn gian dối để chiếm đoạt tài sản của người khác. Thủ đoạn gian dối là đưa thông tin sai sự thật (hoặc che giấu sự thật) khiến người bị hại tin và tự nguyện giao tài sản. Đây là điểm khác cơ bản với trộm cắp hay cướp giật, nơi tài sản bị lấy đi mà chủ sở hữu không tự nguyện giao.
Để bị coi là phạm tội, hành vi cần có đủ các dấu hiệu sau:
- Gian dối: giả danh, tạo lý do giả, giả mạo giấy tờ, hứa hẹn việc không có thật…
- Người bị hại tin và giao tài sản: chuyển tiền, đưa vật, ký giấy tờ chuyển nhượng…
- Mục đích chiếm đoạt: người phạm tội có ý định chiếm đoạt tài sản.
- Chủ thể: người có năng lực trách nhiệm hình sự. Người từ đủ 16 tuổi chịu trách nhiệm về mọi khung của tội này. Người từ đủ 14 đến dưới 16 tuổi chỉ chịu trách nhiệm hình sự về tội rất nghiêm trọng, đặc biệt nghiêm trọng do cố ý, tức là các khung 3 và 4.
Khung hình phạt tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản
Theo văn bản hợp nhất Bộ luật Hình sự hiện hành, Điều 174 chia thành 4 khung hình phạt chính và 1 khoản hình phạt bổ sung. Mức phạt phụ thuộc chủ yếu vào giá trị tài sản bị chiếm đoạt và các tình tiết tăng nặng.
| Khung | Hình phạt | Giá trị / tình tiết định khung |
|---|---|---|
| Khoản 1 | Cải tạo không giam giữ đến 3 năm hoặc tù từ 6 tháng đến 3 năm | Chiếm đoạt từ 2 triệu đến dưới 50 triệu đồng; hoặc dưới 2 triệu đồng nhưng thuộc trường hợp luật quy định |
| Khoản 2 | Tù từ 2 năm đến 7 năm | Có tổ chức; có tính chất chuyên nghiệp; chiếm đoạt từ 50 triệu đến dưới 200 triệu đồng; tái phạm nguy hiểm; lợi dụng chức vụ, quyền hạn hoặc danh nghĩa cơ quan, tổ chức; dùng thủ đoạn xảo quyệt |
| Khoản 3 | Tù từ 7 năm đến 15 năm | Chiếm đoạt từ 200 triệu đến dưới 500 triệu đồng; lợi dụng thiên tai, dịch bệnh |
| Khoản 4 | Tù từ 12 năm đến 20 năm hoặc tù chung thân | Chiếm đoạt từ 500 triệu đồng trở lên; lợi dụng hoàn cảnh chiến tranh, tình trạng khẩn cấp |
| Khoản 5 | Hình phạt bổ sung | Phạt tiền từ 10 triệu đến 100 triệu đồng, cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định từ 1 đến 5 năm, hoặc tịch thu một phần hoặc toàn bộ tài sản |
Dưới 2 triệu đồng có bị truy cứu trách nhiệm hình sự không?
Có, nhưng chỉ khi thuộc một trong các trường hợp luật quy định. Ví dụ: người đó đã bị xử phạt hành chính về hành vi chiếm đoạt tài sản mà còn vi phạm; đã bị kết án về tội này hoặc một số tội xâm phạm sở hữu khác (các Điều 168, 169, 170, 171, 172, 173, 175, 290) mà chưa được xóa án tích; gây ảnh hưởng xấu đến an ninh, trật tự, an toàn xã hội; hoặc tài sản là phương tiện kiếm sống chính của người bị hại và gia đình họ.
Cách xác định giá trị tài sản bị chiếm đoạt
Giá trị tài sản là căn cứ chính để xác định khung hình phạt. Với tiền, giá trị là số tiền bị chiếm đoạt thực tế. Với hiện vật như xe, điện thoại, vàng, đất, cơ quan tiến hành tố tụng sẽ tiến hành định giá theo giá thị trường tại thời điểm xảy ra hành vi. Nếu nhiều lần lừa đảo, giá trị thường được cộng dồn khi các hành vi đó cùng bị đưa ra xử lý.
Lưu ý: Các ngưỡng 2 triệu, 50 triệu, 200 triệu và 500 triệu đồng là giá trị tài sản bị chiếm đoạt. Một vụ việc có thể rơi vào khung nặng hơn dù số tiền chưa đạt ngưỡng, nếu có tình tiết như có tổ chức, chuyên nghiệp hoặc lợi dụng danh nghĩa cơ quan, tổ chức.
Ví dụ minh họa theo từng khung
- Khung 1: Một người rao bán điện thoại trên mạng, nhận cọc 3 triệu đồng rồi chặn liên lạc, không giao hàng. Số tiền chưa đến 50 triệu đồng nên thuộc khoản 1.
- Khung 2: Hai người cùng bàn bạc, giả danh nhân viên cơ quan nhà nước để thu “phí xin việc” của nhiều người, tổng 120 triệu đồng. Hành vi có tổ chức và tài sản từ 50 triệu đồng nên thuộc khoản 2.
- Khung 4: Một người dùng giấy tờ nhà đất giả để vay hoặc nhận đặt cọc 600 triệu đồng rồi bỏ trốn. Giá trị từ 500 triệu đồng trở lên nên có thể bị xử lý theo khoản 4.
Các ví dụ trên chỉ để minh họa. Khung hình phạt cụ thể do Tòa án quyết định sau khi xem xét toàn bộ chứng cứ và tình tiết vụ án.
Chiếm đoạt tài sản chưa đủ hình sự bị xử lý thế nào?
Khi giá trị tài sản dưới 2 triệu đồng, không có các tình tiết nêu trên và chưa bị kết án về tội chiếm đoạt tài sản, người vi phạm thường bị xử phạt hành chính. Từ 15/12/2025, mức phạt áp dụng theo Nghị định 282/2025/NĐ-CP (thay thế Nghị định 144/2021/NĐ-CP) về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực an ninh, trật tự, an toàn xã hội.
Theo Điều 18 nghị định này, mức phạt tiền từ 2.000.000 đến 3.000.000 đồng áp dụng cho các hành vi như:
- Trộm cắp tài sản nhưng chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự;
- Công nhiên chiếm đoạt tài sản nhưng chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự;
- Dùng thủ đoạn gian dối hoặc bỏ trốn để chiếm đoạt tài sản, hoặc cố tình không trả tài sản vay, mượn, thuê dù có điều kiện, khả năng, nhưng chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự;
- Tổ chức, thuê, xúi giục, lôi kéo người khác trộm cắp, chiếm đoạt tài sản nhưng chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự.
Ngoài phạt tiền, người vi phạm còn có thể bị buộc trả lại tài sản đã chiếm đoạt. Nếu đã bị xử phạt hành chính mà tái phạm thì lần sau có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự dù giá trị tài sản dưới 2 triệu đồng.
Phân biệt lừa đảo với các tội chiếm đoạt tài sản khác
Nhiều người hỏi “chiếm đoạt tài sản bị xử lý như thế nào” vì cách thức chiếm đoạt khác nhau sẽ dẫn đến tội danh khác nhau. Bảng dưới đây giúp bạn so sánh nhanh.
| Tội danh | Điểm khác biệt chính | Mức hình phạt cao nhất |
|---|---|---|
| Lừa đảo (Điều 174) | Dùng gian dối để người bị hại tự nguyện giao tài sản | 12 – 20 năm hoặc tù chung thân |
| Lạm dụng tín nhiệm (Điều 175) | Nhận tài sản hợp pháp (vay, mượn, thuê, hợp đồng) rồi mới chiếm đoạt; ngưỡng truy cứu từ 4 triệu đồng | 12 – 20 năm tù |
| Trộm cắp (Điều 173) | Lén lút lấy tài sản, chủ sở hữu không biết | Đến 20 năm tù |
| Cướp giật (Điều 171) | Nhanh chóng giật lấy tài sản rồi tẩu thoát | 12 – 20 năm hoặc tù chung thân |
| Cướp tài sản (Điều 168) | Dùng vũ lực, đe dọa dùng vũ lực hoặc thủ đoạn khác làm nạn nhân không thể chống cự | Tù chung thân (khung cơ bản 3 – 10 năm) |
Điểm mấu chốt để phân biệt lừa đảo với lạm dụng tín nhiệm là thời điểm nảy sinh ý định chiếm đoạt. Nếu gian dối có từ trước khi nhận tài sản, đó là lừa đảo. Nếu ban đầu nhận tài sản hợp pháp, sau đó mới nảy sinh ý định chiếm đoạt, đó là lạm dụng tín nhiệm. Ngoài ra, lừa đảo qua mạng có thể bị xử lý theo Điều 174 hoặc Điều 290 (sử dụng mạng máy tính, mạng viễn thông, phương tiện điện tử thực hiện hành vi chiếm đoạt tài sản), tùy tính chất hành vi.
Vay tiền không trả có phải lừa đảo?
Không phải mọi trường hợp vay tiền không trả đều là tội phạm. Nếu hai bên có giao dịch dân sự thật, người vay có ý định trả nhưng gặp khó khăn nên chậm trả, đây là tranh chấp dân sự và giải quyết bằng thỏa thuận hoặc khởi kiện tại Tòa án.
Hành vi có thể bị xử lý hình sự khi có dấu hiệu chiếm đoạt, ví dụ:
- Dùng thông tin, giấy tờ giả hoặc lý do không có thật để vay (dấu hiệu lừa đảo);
- Vay xong bỏ trốn, thay đổi nơi ở, chặn liên lạc để không trả;
- Sử dụng tiền vào mục đích bất hợp pháp dẫn đến không có khả năng trả (dấu hiệu lạm dụng tín nhiệm);
- Đến hạn trả, dù có điều kiện và khả năng nhưng cố tình không trả (từ 4 triệu đồng trở lên có thể xem xét tội lạm dụng tín nhiệm).
Lưu ý: Giấy vay, giấy ghi nợ, tin nhắn, sao kê chuyển khoản là chứng cứ quan trọng để chứng minh bản chất giao dịch. Bạn có thể tham khảo mẫu giấy ghi nợ viết tay để lập văn bản rõ ràng, đầy đủ nội dung khi cho vay.
Thời hiệu, tình tiết giảm nhẹ và trách nhiệm bồi thường
Thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự
Thời hiệu phụ thuộc vào loại tội phạm tương ứng với từng khung hình phạt:
| Khung của Điều 174 | Loại tội phạm | Thời hiệu |
|---|---|---|
| Khoản 1 (tối đa 3 năm tù) | Ít nghiêm trọng | 5 năm |
| Khoản 2 (tối đa 7 năm tù) | Nghiêm trọng | 10 năm |
| Khoản 3 (tối đa 15 năm tù) | Rất nghiêm trọng | 15 năm |
| Khoản 4 (tối đa 20 năm hoặc chung thân) | Đặc biệt nghiêm trọng | 20 năm |
Tình tiết giảm nhẹ, tăng nặng
Khi quyết định hình phạt, Tòa án xem xét các tình tiết giảm nhẹ (Điều 51 Bộ luật Hình sự) như tự nguyện bồi thường, khắc phục hậu quả, đầu thú, thành khẩn khai báo, phạm tội lần đầu do hoàn cảnh đặc biệt. Các tình tiết tăng nặng (Điều 52) như phạm tội có tổ chức, tái phạm, lợi dụng hoàn cảnh chiến tranh, thiên tai sẽ làm tăng mức phạt.
Trách nhiệm bồi thường và thu hồi tài sản
Ngoài hình phạt, người phạm tội phải trả lại tài sản đã chiếm đoạt và bồi thường thiệt hại cho người bị hại. Tài sản, tiền thu lợi bất chính từ hành vi phạm tội có thể bị thu hồi, tịch thu theo quy định của pháp luật.
Cảnh báo: Người bị hại rút đơn hoặc hòa giải với người phạm tội không đương nhiên làm vụ án bị đình chỉ. Tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản không thuộc nhóm tội chỉ khởi tố theo yêu cầu của bị hại. Việc bồi thường chỉ là tình tiết giảm nhẹ khi quyết định hình phạt.
Bị lừa đảo chiếm đoạt tài sản phải làm gì?
Nếu bạn nghi ngờ mình bị lừa, hãy thực hiện theo các bước sau:
- Bước 1: Dừng chuyển tiền. Không chuyển thêm tiền hoặc cung cấp thêm thông tin cá nhân, mã OTP cho đối tượng.
- Bước 2: Lưu giữ chứng cứ. Giữ tin nhắn, ghi âm cuộc gọi, ảnh chụp màn hình, sao kê chuyển khoản, hợp đồng, giấy vay, giấy biên nhận, thông tin tài khoản nhận tiền. Với giao dịch mua bán tài sản, hãy giữ giấy tờ như giấy bán xe máy hoặc giấy tờ chuyển nhượng khác.
- Bước 3: Thông báo cho ngân hàng. Liên hệ ngân hàng của bạn để được hướng dẫn tạm khóa hoặc theo dõi giao dịch bất thường.
- Bước 4: Gửi đơn tố giác. Trình báo trực tiếp hoặc gửi đơn tố giác tội phạm đến Công an xã, phường nơi xảy ra vụ việc, hoặc cơ quan điều tra Công an tỉnh, thành phố. Cơ quan tiếp nhận sẽ chuyển đến đúng cơ quan có thẩm quyền theo mô hình chính quyền hai cấp hiện nay.
- Bước 5: Cân nhắc khởi kiện dân sự. Nếu cơ quan điều tra xác định chưa có dấu hiệu tội phạm, bạn vẫn có thể khởi kiện yêu cầu trả tiền tại Tòa án nhân dân khu vực có thẩm quyền.
Để phòng tránh rủi ro, bạn nên tìm hiểu kỹ thủ tục khi giao dịch tài sản có giá trị lớn, chẳng hạn giấy tờ khi mua xe máy cũ hoặc giấy tờ mua bán đất viết tay. Hai loại giao dịch này thường là mục tiêu của các vụ lừa đảo.
Cảnh báo: Không tự ý giam giữ, uy hiếp, đánh đập hoặc đe dọa người đã lừa mình để đòi tiền. Những hành vi này có thể cấu thành vi phạm pháp luật riêng, thậm chí là tội phạm. Hãy để cơ quan chức năng xử lý theo quy định.
Căn cứ pháp lý
- Bộ luật Hình sự 2015 (Luật số 100/2015/QH13), sửa đổi, bổ sung năm 2017, Luật số 86/2025/QH15 (hiệu lực từ 01/07/2025) – các Điều 9, 12, 27, 51, 52, 168, 171, 173, 174, 175, 290.
- Bộ luật Tố tụng hình sự 2015 – quy định về tố giác, tin báo về tội phạm và khởi tố vụ án.
- Bộ luật Dân sự 2015 – quy định về bồi thường thiệt hại.
- Nghị định 282/2025/NĐ-CP (hiệu lực từ 15/12/2025) – xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực an ninh, trật tự, an toàn xã hội; phòng, chống tệ nạn xã hội; phòng, chống bạo lực gia đình.
- Nghị quyết 202/2025/QH15 về sắp xếp đơn vị hành chính cấp tỉnh; tổ chức chính quyền địa phương hai cấp từ 01/07/2025.
Thông tin cập nhật tháng 10/2026.
Câu hỏi thường gặp
Lừa đảo 2 triệu đồng có bị đi tù không?
Có thể. Từ 2 triệu đồng trở lên, hành vi đã đủ dấu hiệu tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản, khung thấp nhất là cải tạo không giam giữ đến 3 năm hoặc tù 6 tháng – 3 năm. Tòa án sẽ cân nhắc nhân thân, tình tiết giảm nhẹ để quyết định hình phạt cụ thể.
Lừa đảo 500 triệu đồng bị phạt bao nhiêu năm tù?
Chiếm đoạt từ 500 triệu đồng trở lên thuộc khoản 4 Điều 174, bị phạt tù từ 12 năm đến 20 năm hoặc tù chung thân. Người phạm tội còn có thể bị phạt tiền, cấm hành nghề hoặc tịch thu tài sản.
Lừa đảo chiếm đoạt tài sản có được hòa giải, rút đơn không?
Bạn có thể thỏa thuận bồi thường với người phạm tội, nhưng việc rút đơn không đương nhiên chấm dứt vụ án. Cơ quan tiến hành tố tụng vẫn có thể tiếp tục giải quyết. Việc bồi thường, khắc phục hậu quả là tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự.
Lừa đảo chiếm đoạt tài sản qua mạng bị xử lý thế nào?
Tùy cách thức, hành vi bị xử lý theo Điều 174 (lừa đảo) hoặc Điều 290 (dùng mạng máy tính, mạng viễn thông, phương tiện điện tử chiếm đoạt tài sản). Việc lừa đảo trên không gian mạng không làm mất đi trách nhiệm hình sự, và dấu vết giao dịch điện tử là chứng cứ quan trọng.
Chiếm đoạt tài sản dưới 2 triệu đồng bị phạt hành chính bao nhiêu?
Nếu chưa đủ yếu tố hình sự, hành vi dùng thủ đoạn gian dối chiếm đoạt tài sản bị phạt tiền từ 2 đến 3 triệu đồng theo Điều 18 Nghị định 282/2025/NĐ-CP, đồng thời có thể bị buộc trả lại tài sản chiếm đoạt.
Người dưới 18 tuổi lừa đảo chiếm đoạt tài sản có bị xử lý hình sự không?
Người từ đủ 16 tuổi chịu trách nhiệm hình sự về mọi khung của tội này. Người từ đủ 14 đến dưới 16 tuổi chỉ chịu trách nhiệm về tội rất nghiêm trọng, đặc biệt nghiêm trọng do cố ý. Người dưới 18 tuổi phạm tội được áp dụng chính sách xử lý riêng, nhẹ hơn so với người đã thành niên.
Tóm lại, khung hình phạt tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản tăng theo giá trị tài sản và tính chất hành vi, từ 6 tháng tù đến chung thân, với ngưỡng truy cứu cơ bản là 2 triệu đồng. Trường hợp chưa đủ yếu tố hình sự bị phạt hành chính theo Nghị định 282/2025/NĐ-CP. Khi gặp vụ việc cụ thể, bạn nên lưu giữ chứng cứ và gửi tố giác đến cơ quan có thẩm quyền để được xem xét đúng quy định.
