Có. Theo cách hiểu thống nhất trong thực tiễn áp dụng pháp luật dân sự, anh chị em cùng mẹ khác cha hoặc cùng cha khác mẹ vẫn là anh chị em ruột của nhau, vì họ có chung cha hoặc chung mẹ đẻ. Họ là người thừa kế hàng thứ hai của nhau và bị cấm kết hôn với nhau. Con riêng của vợ và con riêng của chồng thì không phải anh chị em ruột.
Tóm tắt nhanh
- Cùng cha khác mẹ hoặc cùng mẹ khác cha: là anh chị em ruột (chung cha hoặc chung mẹ đẻ).
- Thừa kế theo pháp luật: nằm ở hàng thừa kế thứ hai của nhau.
- Hôn nhân: cấm kết hôn, vì thuộc đời thứ hai trong phạm vi ba đời.
- Con riêng của vợ/chồng và anh chị em nuôi: không mặc nhiên là anh chị em ruột.
- Muốn chứng minh quan hệ: dùng giấy khai sinh, quyết định của Tòa án hoặc kết luận giám định ADN.
Cùng mẹ khác cha có phải anh em ruột không?
Có. Hai người cùng do một người mẹ sinh ra thì là anh chị em ruột của nhau, bất kể cha của họ là ai. Việc cha của hai người khác nhau không làm mất quan hệ huyết thống giữa họ qua người mẹ chung.
Bộ luật Dân sự 2015 dùng cụm từ “anh ruột, chị ruột, em ruột” khi quy định hàng thừa kế thứ hai, nhưng không đưa ra định nghĩa và cũng không nói rõ có bao gồm anh chị em cùng cha khác mẹ hay cùng mẹ khác cha hay không. Vì vậy, người áp dụng pháp luật thường dựa vào hướng dẫn trước đây của Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao (Nghị quyết số 02/HĐTP năm 1990 về giải quyết tranh chấp thừa kế). Theo hướng dẫn này, một người mẹ sinh bao nhiêu người con thì bấy nhiêu người con là anh chị em ruột của nhau, không phụ thuộc họ cùng cha hay khác cha. Cách hiểu này được các cơ quan tư pháp và tài liệu pháp lý phổ biến tiếp tục sử dụng.
Ngoài ra, Luật Hôn nhân và gia đình 2014 liệt kê rõ “anh, chị, em cùng cha mẹ, cùng cha khác mẹ, cùng mẹ khác cha” là những người ở đời thứ hai khi tính phạm vi ba đời. Luật tách riêng từng nhóm nhưng xếp chung vào một đời, cho thấy mức độ gần gũi huyết thống như nhau.
Cùng cha khác mẹ, em cùng cha khác mẹ có phải em ruột không?
Cùng cha khác mẹ có phải anh em ruột không?
Có. Nguyên tắc tương tự trường hợp cùng mẹ khác cha: một người cha có bao nhiêu người con đẻ thì bấy nhiêu người con là anh chị em ruột của nhau, dù mẹ của họ khác nhau. Con trong giá thú hay ngoài giá thú đều được xét như nhau, miễn là quan hệ cha con được xác định hợp pháp.
Anh em cùng cha khác mẹ có phải anh em ruột không?
Có. Anh em cùng cha khác mẹ có chung dòng máu qua người cha, nên là anh chị em ruột theo cách hiểu trong thực tiễn xét xử về thừa kế. Về hôn nhân, họ cũng nằm trong nhóm bị pháp luật cấm kết hôn.
Em cùng cha khác mẹ có phải em ruột không?
Có. Em cùng cha khác mẹ (hoặc cùng mẹ khác cha) vẫn là em ruột của bạn. Bạn và em thuộc hàng thừa kế thứ hai của nhau. Nếu em mất mà không để lại di chúc, và không còn ai ở hàng thừa kế thứ nhất của em, bạn có thể được hưởng di sản.
Lưu ý: Cách hiểu “anh chị em ruột” nêu trên xuất phát từ quan hệ huyết thống với người cha hoặc người mẹ chung, không liên quan việc hai người có sống chung nhà, có mang họ giống nhau hay có tình cảm thân thiết hay không.
Anh chị em cùng cha khác mẹ có được thừa kế của nhau không?
Có, trong trường hợp thừa kế theo pháp luật. Bộ luật Dân sự 2015 chia người thừa kế theo pháp luật thành ba hàng, và anh ruột, chị ruột, em ruột thuộc hàng thứ hai cùng với ông bà nội, ông bà ngoại của người chết.
Nguyên tắc chia theo hàng như sau:
| Hàng thừa kế | Gồm những ai |
|---|---|
| Hàng thứ nhất | Vợ, chồng, cha đẻ, mẹ đẻ, cha nuôi, mẹ nuôi, con đẻ, con nuôi của người chết |
| Hàng thứ hai | Ông bà nội, ông bà ngoại, anh chị em ruột (kể cả cùng cha khác mẹ, cùng mẹ khác cha), cháu ruột mà người chết là ông bà nội/ngoại |
| Hàng thứ ba | Cụ nội, cụ ngoại; bác, chú, cậu, cô, dì ruột; cháu ruột mà người chết là bác, chú, cậu, cô, dì; chắt ruột mà người chết là cụ |
Những người cùng hàng được hưởng phần di sản bằng nhau. Người ở hàng sau chỉ được hưởng khi không còn ai ở hàng trước, hoặc những người ở hàng trước đã chết, không có quyền hưởng di sản, bị truất quyền hoặc từ chối nhận di sản.
Ví dụ: Anh Nam (không vợ con) qua đời, không để lại di chúc, cha mẹ anh đều đã mất từ trước. Anh có một em gái cùng mẹ khác cha là chị Lan. Vì không còn ai ở hàng thứ nhất, chị Lan là người ở hàng thứ hai, được hưởng di sản của anh Nam theo pháp luật. Nếu anh Nam có thêm một em ruột cùng cha mẹ, hai người em chia di sản bằng nhau.
Cảnh báo: Nếu người chết có di chúc hợp pháp, di sản được chia theo di chúc (trừ phần dành cho những người thừa kế không phụ thuộc vào nội dung di chúc theo luật). Anh chị em ruột không thuộc nhóm được bảo vệ phần thừa kế bắt buộc này. Khi có tranh chấp về di sản là đất đai, bạn nên tham khảo thêm bài cách làm giấy tờ mua bán đất viết tay theo quy định pháp luật để hiểu giá trị của các giấy tờ liên quan.
Anh em cùng cha khác mẹ, cùng mẹ khác cha có được kết hôn không?
Không. Luật Hôn nhân và gia đình 2014 cấm kết hôn hoặc chung sống như vợ chồng giữa những người cùng dòng máu về trực hệ và giữa những người có họ trong phạm vi ba đời. Điều luật giải thích từ ngữ nêu rõ đời thứ hai gồm anh chị em cùng cha mẹ, cùng cha khác mẹ và cùng mẹ khác cha.
Hậu quả pháp lý của việc vi phạm gồm:
- Kết hôn trái pháp luật: cuộc hôn nhân có thể bị Tòa án hủy; các bên không được công nhận là vợ chồng hợp pháp.
- Xử phạt hành chính: hành vi kết hôn hoặc chung sống như vợ chồng trong trường hợp bị cấm có thể bị phạt tiền theo nghị định về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực hôn nhân và gia đình đang có hiệu lực.
- Trách nhiệm hình sự: theo Điều 184 Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung 2017), người giao cấu với người mà mình biết rõ là anh chị em cùng cha mẹ, cùng cha khác mẹ hoặc cùng mẹ khác cha có thể bị phạt tù từ 1 đến 5 năm (tội loạn luân).
Nếu quan hệ giao cấu có yếu tố cưỡng ép hoặc nạn nhân dưới 16 tuổi, hành vi có thể bị xử lý về các tội xâm phạm tình dục nghiêm trọng hơn. Còn khi hai người đã có con chung trong trường hợp bị cấm kết hôn, vấn đề nuôi con và quan hệ giữa cha mẹ với con vẫn được giải quyết theo quy định của pháp luật về hôn nhân và gia đình, vì con không có lỗi.
Nếu cuộc hôn nhân không thuộc diện bị cấm nhưng vợ chồng muốn chấm dứt quan hệ, bạn có thể tìm hiểu thêm về điều kiện ly hôn đơn phương và thủ tục ly hôn cần giấy tờ gì, nộp ở đâu.
Những trường hợp không phải anh chị em ruột
Con riêng của vợ và con riêng của chồng
Hai người con riêng của hai vợ chồng (mỗi người con của một người vợ/chồng với người khác) không có chung cha hoặc mẹ đẻ, nên không phải anh chị em ruột và không phải người thừa kế hàng thứ hai của nhau. Họ chỉ là anh chị em kế. Tuy nhiên, cha dượng với con riêng của vợ, mẹ kế với con riêng của chồng thuộc trường hợp bị cấm kết hôn theo Luật Hôn nhân và gia đình.
Con nuôi và con đẻ của cha mẹ nuôi
Việc nhận con nuôi tạo quan hệ cha mẹ – con giữa người nhận nuôi và con nuôi, nhưng con nuôi không đương nhiên trở thành anh chị em ruột của con đẻ của cha mẹ nuôi. Vì vậy, theo cách hiểu phổ biến, con nuôi và con đẻ của cùng cha mẹ nuôi không là người thừa kế hàng thứ hai của nhau. Ngược lại, người được nhận làm con nuôi vẫn là anh chị em ruột của những người con của cha mẹ đẻ, nên vẫn thừa kế của họ ở hàng thứ hai.
Anh chị em họ
Anh chị em con chú, con bác, con cô, con cậu, con dì là anh chị em họ, thuộc đời thứ ba trong phạm vi ba đời, không phải anh chị em ruột. Họ không thuộc hàng thừa kế thứ hai của nhau.
Cách chứng minh quan hệ anh chị em cùng cha khác mẹ
Khi cần làm thủ tục thừa kế, khai nhận di sản hoặc giải quyết tranh chấp, bạn phải chứng minh quan hệ qua cha hoặc mẹ chung. Thông thường cần thực hiện như sau:
- Bước 1: Chuẩn bị giấy khai sinh của từng người, trong đó ghi họ tên cha hoặc mẹ chung. Nếu giấy khai sinh không ghi tên cha, cần có giấy tờ xác định quan hệ cha con.
- Bước 2: Bổ sung các giấy tờ liên quan nếu giấy khai sinh còn thiếu hoặc sai lệch, như giấy chứng nhận kết hôn của cha mẹ, giấy tờ cư trú, xác nhận của chính quyền cơ sở. Trường hợp cần mẫu văn bản xác nhận, bạn có thể tham khảo mẫu giấy xác nhận nhân thân.
- Bước 3: Nếu có tranh chấp về huyết thống, các bên có thể yêu cầu Tòa án xác định cha, mẹ cho con. Tòa án sẽ căn cứ chứng cứ, trong đó có kết luận giám định ADN, để ra quyết định.
- Bước 4: Sao y các giấy tờ cần nộp tại cơ quan có thẩm quyền. Từ 01/11/2025, theo Nghị định 280/2025/NĐ-CP sửa đổi Nghị định 23/2015/NĐ-CP, chứng thực bản sao từ bản chính không phụ thuộc nơi cư trú của người yêu cầu. Bạn có thể xem thêm bài chứng thực giấy tờ ở đâu theo quy định hiện hành.
Lưu ý: Từ ngày 01/07/2025, chính quyền địa phương tổ chức hai cấp (tỉnh – xã/phường), không còn cấp huyện. Các thủ tục hộ tịch, chứng thực trước đây ở cấp huyện nay chủ yếu do UBND cấp xã hoặc cơ quan cấp tỉnh thực hiện. Với việc khai nhận hoặc phân chia di sản, bạn nên xác nhận trước với tổ chức hành nghề công chứng hoặc UBND cấp xã nơi có thẩm quyền về bộ hồ sơ cụ thể.
Ngoài thừa kế, Luật Hôn nhân và gia đình 2014 còn quy định nghĩa vụ cấp dưỡng giữa anh, chị, em trong những điều kiện nhất định (ví dụ khi người được cấp dưỡng chưa thành niên hoặc không có khả năng lao động và không còn cha mẹ để nương tựa). Nếu có vướng mắc về việc anh chị em cùng cha khác mẹ có thuộc diện này hay không, bạn nên căn cứ nội dung cụ thể của điều luật và tình huống thực tế khi nộp đơn.
Căn cứ pháp lý
- Bộ luật Dân sự 2015 (quy định về thừa kế theo pháp luật, hàng thừa kế, thừa kế thế vị).
- Luật Hôn nhân và gia đình 2014 (giải thích từ ngữ về người có họ trong phạm vi ba đời; các hành vi bị cấm; kết hôn trái pháp luật; cấp dưỡng giữa anh chị em).
- Bộ luật Hình sự 2015, sửa đổi, bổ sung năm 2017 và 2025 (Điều 184 – tội loạn luân).
- Nghị quyết số 02/HĐTP năm 1990 của Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao hướng dẫn giải quyết tranh chấp về thừa kế (hướng dẫn về anh, chị, em ruột).
- Nghị định 23/2015/NĐ-CP được sửa đổi bởi Nghị định 280/2025/NĐ-CP (chứng thực bản sao, chữ ký).
Thông tin cập nhật tháng 10/2026.
Câu hỏi thường gặp
Cùng mẹ khác cha có phải anh em ruột không?
Có. Hai người cùng một mẹ đẻ là anh chị em ruột của nhau, không phụ thuộc cha khác nhau. Họ là người thừa kế hàng thứ hai của nhau và bị cấm kết hôn với nhau.
Cùng cha khác mẹ có phải anh em ruột không?
Có. Những người con đẻ của cùng một người cha, dù do các người mẹ khác nhau sinh ra, đều là anh chị em ruột của nhau. Quan hệ này được xác định qua giấy khai sinh hoặc quyết định, bản án xác định cha, con.
Em cùng cha khác mẹ có phải em ruột không, có được thừa kế không?
Có. Em cùng cha khác mẹ là em ruột của bạn. Nếu một người mất không để lại di chúc và không còn ai ở hàng thừa kế thứ nhất, người em cùng cha khác mẹ thuộc hàng thứ hai và được hưởng di sản theo pháp luật.
Anh em cùng cha khác mẹ có được lấy nhau không?
Không. Đây là trường hợp bị cấm kết hôn theo Luật Hôn nhân và gia đình 2014. Hành vi vi phạm có thể bị hủy kết hôn, xử phạt hành chính, và nếu có giao cấu thì có thể bị xử lý hình sự về tội loạn luân.
Con riêng của vợ và con riêng của chồng có phải anh chị em ruột không?
Không. Hai người này không có chung cha hoặc mẹ đẻ nên chỉ là anh chị em kế. Họ không thuộc hàng thừa kế thứ hai của nhau, trừ khi người chết để lại di chúc cho người kia.
Anh chị em cùng cha khác mẹ có được chia thừa kế bằng nhau không?
Có, nếu cùng hàng thừa kế thì được hưởng phần di sản bằng nhau theo pháp luật. Việc chia này không phân biệt anh chị em cùng cha mẹ hay cùng cha khác mẹ, trừ khi có di chúc hợp pháp định đoạt khác.
Tóm lại, quan hệ anh chị em ruột được xác định theo việc có chung cha hoặc chung mẹ đẻ, không phụ thuộc người còn lại có khác nhau hay không. Vì vậy, anh chị em cùng cha khác mẹ hoặc cùng mẹ khác cha là anh chị em ruột khi xét thừa kế, và cũng thuộc nhóm bị cấm kết hôn với nhau. Khi làm thủ tục cụ thể, bạn cần chuẩn bị đầy đủ giấy tờ chứng minh quan hệ cha mẹ – con để được cơ quan có thẩm quyền công nhận.
