Ma túy là chất gây nghiện, chất hướng thần nằm trong danh mục do Chính phủ ban hành. Người sử dụng trái phép nhưng chưa đủ yếu tố hình sự bị phạt cảnh cáo hoặc phạt 1–2 triệu đồng và có thể bị đưa đi cai nghiện. Tàng trữ, vận chuyển, mua bán, sản xuất bị xử lý hình sự, mức nặng nhất có thể là tù chung thân hoặc tử hình.
Tóm tắt nhanh
- Sử dụng trái phép chất ma túy (chưa phạm tội): phạt cảnh cáo hoặc 1.000.000–2.000.000 đồng theo Nghị định 282/2025/NĐ-CP.
- Từ 01/07/2025, tái sử dụng ma túy trong một số trường hợp (đang cai nghiện, đang quản lý sau cai…) bị xử lý hình sự theo Điều 256a, phạt tù 2–3 năm.
- Tàng trữ trái phép: chỉ cần 0,1 gam heroine, methamphetamine… là có thể bị truy cứu, khung cơ bản phạt tù 3–5 năm.
- Mua bán trái phép: khung cơ bản phạt tù 3–7 năm; khung nặng nhất là chung thân hoặc tử hình.
- Luật Phòng, chống ma túy 2025 có hiệu lực từ 01/07/2026, thay Luật năm 2021; thời hạn cai nghiện bắt buộc lần đầu là 24 tháng.
Ma túy là gì và văn bản nào đang áp dụng?
Theo Luật Phòng, chống ma túy, chất ma túy gồm chất gây nghiện và chất hướng thần được quy định trong danh mục do Chính phủ ban hành. Danh mục này hiện được cập nhật bằng Nghị định 28/2026/NĐ-CP. Một chất không có trong danh mục thì không bị xử lý theo quy định về ma túy, nhưng vẫn có thể vi phạm quy định khác (ví dụ khí cười, xem bài người sử dụng bóng cười có vi phạm không).
Hiện có ba lớp văn bản cần phân biệt:
- Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi 2017 và Luật 86/2025/QH15, hiệu lực 01/07/2025): quy định các tội phạm về ma túy.
- Nghị định 282/2025/NĐ-CP (hiệu lực 15/12/2025): xử phạt vi phạm hành chính, thay Nghị định 144/2021/NĐ-CP.
- Luật Phòng, chống ma túy 2025 (Luật 120/2025/QH15, hiệu lực 01/07/2026): thay Luật năm 2021, quy định quản lý người sử dụng, cai nghiện. Nghị định 163/2026/NĐ-CP hướng dẫn thi hành.
Xử phạt hành chính về ma túy
Điều 30 Nghị định 282/2025/NĐ-CP quy định các hành vi vi phạm về phòng, chống và kiểm soát ma túy. Mức dưới đây áp dụng cho cá nhân, với điều kiện hành vi chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự.
| Hành vi | Mức phạt |
|---|---|
| Sử dụng trái phép chất ma túy; kỳ thị người sử dụng, người cai nghiện, người sau cai nghiện | Cảnh cáo hoặc 1.000.000–2.000.000 đồng |
| Tàng trữ, vận chuyển trái phép hoặc chiếm đoạt chất ma túy; chiếm đoạt tiền chất; sản xuất, tàng trữ, vận chuyển, mua bán dụng cụ dùng để sản xuất hoặc sử dụng ma túy | 2.000.000–5.000.000 đồng |
| Trồng cây có chứa chất ma túy hoặc hướng dẫn trồng | 5.000.000–10.000.000 đồng |
| Môi giới, giúp sức người khác sử dụng ma túy; chống lại hoặc cản trở việc xét nghiệm ma túy, xác định tình trạng nghiện, quản lý, cai nghiện | 10.000.000–20.000.000 đồng |
| Cung cấp địa điểm, phương tiện cho người khác tàng trữ trái phép chất ma túy | 50.000.000–75.000.000 đồng |
Ngoài phạt tiền, người vi phạm có thể bị tịch thu tang vật, phương tiện. Người sử dụng trái phép chất ma túy còn bị quản lý tại cấp xã và có thể bị áp dụng biện pháp cai nghiện (xem phần dưới). Với cây có chứa chất ma túy, bạn xem thêm mốc số lượng cây bị khởi tố tại bài trồng bao nhiêu cây cần sa thì bị bắt.
Lưu ý: Phạt hành chính về sử dụng ma túy thường áp dụng cho trường hợp vi phạm lần đầu, không trong thời gian cai nghiện hoặc điều trị thay thế. Nếu đã từng bị xử phạt hành chính về chính hành vi tàng trữ, vận chuyển, chiếm đoạt mà còn tái phạm, bạn có thể bị truy cứu hình sự dù khối lượng nhỏ.
Khi nào bị xử lý hình sự?
Sử dụng ma túy có bị đi tù không?
Bình thường, sử dụng ma túy chỉ bị xử phạt hành chính. Tuy nhiên, từ 01/07/2025, Điều 256a Bộ luật Hình sự quy định tội “Sử dụng trái phép chất ma túy” cho người đang ở trong các giai đoạn quản lý của Nhà nước, gồm:
- đang trong thời hạn cai nghiện ma túy hoặc điều trị nghiện bằng thuốc thay thế;
- đang trong thời hạn quản lý sau cai nghiện;
- đang trong thời hạn 02 năm kể từ khi tự ý chấm dứt cai nghiện tự nguyện hoặc điều trị thay thế (và một số trường hợp khác theo điều luật).
Mức phạt là tù từ 02 đến 03 năm; tái phạm tội này bị phạt tù từ 03 đến 05 năm.
Tàng trữ ma túy bao nhiêu gam thì bị truy cứu hình sự?
Theo khoản 1 Điều 249, các ngưỡng khối lượng tối thiểu bị truy cứu gồm: heroine, cocaine, methamphetamine, amphetamine, ketamine, fentanyl, MDMA hoặc XLR-11 từ 0,1 gam; nhựa thuốc phiện, nhựa cần sa hoặc cao côca từ 01 gam; lá, rễ, thân, cành, hoa, quả cây cần sa từ 01 kilôgam; các chất ma túy khác ở thể rắn từ 01 gam. Dưới các ngưỡng này, hành vi thường bị xử phạt hành chính, trừ khi người đó đã bị xử phạt hành chính về hành vi tương tự hoặc đã bị kết án về các tội ma túy chưa được xóa án tích.
Nếu tàng trữ nhiều chất cùng nhóm, khối lượng được cộng lại để xác định khung. Ví dụ: 0,2 gam heroine và 0,3 gam methamphetamine cho tổng 0,5 gam, thuộc nhóm “từ 0,1 gam đến dưới 5 gam”.
Khung hình phạt các tội phạm về ma túy
Luật 86/2025/QH15 bổ sung ketamine và fentanyl vào cấu thành các tội tại Điều 248–252, nâng khung khởi điểm của một số tội và bỏ hình phạt tử hình đối với tội vận chuyển trái phép chất ma túy.
| Tội danh | Khung cơ bản (khoản 1) | Khung nặng nhất |
|---|---|---|
| Tàng trữ trái phép chất ma túy (Điều 249) | Tù 3–5 năm | Tù 15–20 năm hoặc chung thân (ví dụ heroine, methamphetamine… từ 100 gam trở lên) |
| Vận chuyển trái phép chất ma túy (Điều 250) | Tù 3–7 năm | Không còn tử hình |
| Mua bán trái phép chất ma túy (Điều 251) | Tù 3–7 năm | Chung thân hoặc tử hình (khoản 5) |
| Chiếm đoạt chất ma túy (Điều 252) | Tù 1–5 năm | Theo từng khung của điều luật |
| Sử dụng trái phép chất ma túy (Điều 256a) | Tù 2–3 năm | Tái phạm: tù 3–5 năm |
Các tội khác thường gặp gồm sản xuất trái phép chất ma túy (Điều 248), trồng cây thuốc phiện, cây côca, cây cần sa (Điều 247), tàng trữ, vận chuyển, mua bán tiền chất (Điều 253), tổ chức sử dụng trái phép chất ma túy (Điều 255), chứa chấp việc sử dụng (Điều 256) và lôi kéo, cưỡng bức người khác sử dụng (Điều 257). Hình phạt bổ sung có thể là phạt tiền, tịch thu tài sản, cấm hành nghề.
Cảnh báo: Tàng trữ để sử dụng nhưng có dấu hiệu bán lại cho người khác có thể bị xử lý đồng thời cả tội tàng trữ và tội mua bán. Việc “chỉ giữ hộ”, “chỉ chở hộ” không loại trừ trách nhiệm hình sự nếu bạn biết đó là ma túy.
Người dưới 18 tuổi có bị xử lý không?
Có. Người từ đủ 14 tuổi đến dưới 16 tuổi chịu trách nhiệm hình sự về tội phạm rất nghiêm trọng do cố ý hoặc đặc biệt nghiêm trọng; người từ đủ 16 tuổi chịu trách nhiệm về mọi tội phạm theo quy định. Với người dưới 18 tuổi, pháp luật ưu tiên biện pháp giáo dục, giảm nhẹ mức phạt và không áp dụng tử hình, tù chung thân.
Cai nghiện ma túy: tự nguyện và bắt buộc
Các hình thức cai nghiện hiện nay
Người nghiện có thể cai tự nguyện tại gia đình, cộng đồng hoặc tại cơ sở cai nghiện công lập, trường giáo dưỡng (đối với người từ 12 đến dưới 18 tuổi). Ngoài ra còn có điều trị nghiện các chất dạng thuốc phiện bằng thuốc thay thế. Từ 01/07/2026, người đang cai tại cộng đồng hoặc đang được quản lý sau cai có thể bị giám sát bằng thiết bị điện tử theo Nghị định 163/2026/NĐ-CP.
Khi nào bị đưa đi cai nghiện bắt buộc?
Theo Luật Phòng, chống ma túy 2025, người nghiện từ đủ 18 tuổi trở lên bị áp dụng biện pháp xử lý hành chính đưa vào cơ sở cai nghiện bắt buộc nếu không thuộc trường hợp xử lý hình sự và thuộc một trong các trường hợp như:
- không đăng ký, không thực hiện hoặc tự chấm dứt cai nghiện tự nguyện;
- đang cai nghiện tự nguyện nhưng bị phát hiện sử dụng trái phép chất ma túy.
Thời hạn cai nghiện bắt buộc là 24 tháng với người cai lần đầu và 36 tháng với người cai từ lần thứ hai trở lên.
Ba nhóm không bị áp dụng biện pháp này: người không có năng lực trách nhiệm hành chính; người đang mang thai có chứng nhận của cơ sở khám bệnh, chữa bệnh; phụ nữ hoặc người duy nhất đang nuôi con dưới 36 tháng tuổi có xác nhận của UBND cấp xã nơi cư trú.
Thủ tục cai nghiện tự nguyện tại cộng đồng
- Bước 1: Người nghiện hoặc gia đình đăng ký với UBND cấp xã nơi cư trú (từ 01/07/2025 không còn cấp huyện).
- Bước 2: Cơ quan có thẩm quyền xác định tình trạng nghiện tại cơ sở y tế đủ điều kiện.
- Bước 3: Lập kế hoạch cai, thực hiện cai nghiện và theo dõi theo hướng dẫn của Nghị định 163/2026/NĐ-CP.
- Bước 4: Sau khi hoàn thành, chịu sự quản lý sau cai nghiện trong thời hạn luật định.
Tình huống thực tế thường gặp
Tình huống 1. Anh A, lần đầu bị phát hiện dương tính ma túy tại một buổi tụ tập, không có tang vật và chưa từng bị quản lý. Anh A bị phạt hành chính 1–2 triệu đồng hoặc cảnh cáo, có thể bị đưa vào diện quản lý tại cấp xã.
Tình huống 2. Chị B đang cai nghiện tự nguyện tại cộng đồng nhưng bị phát hiện sử dụng lại. Nếu thuộc các trường hợp tại Điều 256a, chị có thể bị xử lý hình sự (tù 2–3 năm); nếu chưa đủ yếu tố, có thể bị đưa đi cai nghiện bắt buộc.
Tình huống 3. Anh C bị kiểm tra, thu giữ 0,3 gam methamphetamine. Khối lượng này nằm trong ngưỡng từ 0,1 gam trở lên nên có thể bị khởi tố về tội tàng trữ, khung 3–5 năm tù.
Lưu ý quan trọng
- Việc khám người, xét nghiệm, tạm giữ phải đúng trình tự pháp luật; bạn nên nắm quyền bất khả xâm phạm về thân thể của công dân để hợp tác đúng cách. Chống đối hoặc cản trở xét nghiệm tự nó có thể bị phạt 10–20 triệu đồng.
- Kỳ thị người đang cai nghiện hoặc sau cai nghiện cũng là vi phạm hành chính.
- Phụ huynh có con vị thành niên nghi sử dụng ma túy nên chủ động liên hệ UBND cấp xã, cơ sở y tế để được hỗ trợ cai nghiện, thay vì che giấu.
- Người tự nguyện khai báo, hợp tác với cơ quan điều tra, tố giác đồng phạm có thể được xem xét tình tiết giảm nhẹ theo Bộ luật Hình sự.
- Nội dung bài mang tính tổng hợp, các quy định đang được hướng dẫn thêm; khi cần áp dụng cụ thể, hãy đối chiếu văn bản gốc hoặc cơ quan có thẩm quyền, như công an cấp xã và cơ quan tố tụng.
Căn cứ pháp lý
- Bộ luật Hình sự 2015, sửa đổi, bổ sung năm 2017 và Luật số 86/2025/QH15 (hiệu lực 01/07/2025).
- Luật Phòng, chống ma túy số 120/2025/QH15 (hiệu lực 01/07/2026); Luật Phòng, chống ma túy số 73/2021/QH14 (hết hiệu lực từ 01/07/2026).
- Nghị định 163/2026/NĐ-CP hướng dẫn thi hành Luật Phòng, chống ma túy.
- Nghị định 282/2025/NĐ-CP về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực an ninh, trật tự, an toàn xã hội; phòng, chống tệ nạn xã hội; phòng, chống bạo lực gia đình (hiệu lực 15/12/2025).
- Nghị định 28/2026/NĐ-CP về danh mục chất ma túy và tiền chất.
- Pháp lệnh về trình tự, thủ tục áp dụng biện pháp đưa người nghiện ma túy vào cơ sở cai nghiện bắt buộc (hiệu lực 01/07/2026).
Thông tin cập nhật tháng 10/2026.
Câu hỏi thường gặp
Sử dụng ma túy bị phạt bao nhiêu tiền?
Theo Điều 30 Nghị định 282/2025/NĐ-CP, người sử dụng trái phép chất ma túy nhưng chưa bị truy cứu trách nhiệm hình sự bị phạt cảnh cáo hoặc phạt tiền từ 1.000.000 đến 2.000.000 đồng. Người vi phạm còn có thể bị quản lý, cai nghiện theo Luật Phòng, chống ma túy.
Tàng trữ ma túy bao nhiêu thì bị đi tù?
Với heroine, methamphetamine, cocaine… ngưỡng truy cứu là từ 0,1 gam; với nhựa cần sa, nhựa thuốc phiện là từ 01 gam. Khung cơ bản là phạt tù từ 03 đến 05 năm. Người từng bị xử phạt hành chính hoặc từng bị kết án về tội ma túy có thể bị truy cứu dù khối lượng thấp hơn.
Tội mua bán ma túy có bị tử hình không?
Có. Điều 251 Bộ luật Hình sự có khung chung thân hoặc tử hình với số lượng rất lớn hoặc tình tiết đặc biệt nghiêm trọng. Riêng tội vận chuyển trái phép chất ma túy, từ 01/07/2025 không còn hình phạt tử hình.
Cai nghiện bắt buộc kéo dài bao lâu?
Theo Luật Phòng, chống ma túy 2025, thời hạn là 24 tháng với người cai nghiện lần đầu và 36 tháng với người từ lần thứ hai trở lên. Phụ nữ mang thai và người duy nhất nuôi con dưới 36 tháng tuổi không bị áp dụng biện pháp này.
Trồng cần sa có bị xử lý không?
Có. Số lượng ít thì bị phạt hành chính 5–10 triệu đồng; từ ngưỡng luật định sẽ bị truy cứu về tội trồng cây thuốc phiện, cây côca, cây cần sa hoặc cây có chứa chất ma túy.
Luật Phòng, chống ma túy nào đang có hiệu lực?
Từ 01/07/2026 là Luật Phòng, chống ma túy 2025 (Luật 120/2025/QH15), thay thế Luật năm 2021. Văn bản hướng dẫn chính là Nghị định 163/2026/NĐ-CP.
Tóm lại, ranh giới giữa vi phạm hành chính và tội phạm về ma túy nằm ở hành vi, khối lượng chất và tiền sự, tiền án của người vi phạm. Từ giữa năm 2025 đến nay, pháp luật vừa siết chặt hình phạt vừa mở rộng cai nghiện và hỗ trợ tái hòa nhập, nên chủ động cai nghiện và tránh xa ma túy vẫn là lựa chọn an toàn nhất.
