Hành vi cố ý gây thương tích: dấu hiệu pháp lý, mức phạt 2026

Biên soạn:

· Cập nhật:

Hành vi cố ý gây thương tích: dấu hiệu pháp lý, mức phạt 2026

Hành vi cố ý gây thương tích là hành vi cố ý tác động trái pháp luật lên cơ thể người khác, làm họ bị thương hoặc tổn hại sức khỏe. Theo Điều 134 Bộ luật Hình sự, người từ đủ 14 tuổi trở lên có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự khi nạn nhân có tỷ lệ tổn thương cơ thể từ 11% trở lên, hoặc dưới 11% nhưng có tình tiết tăng nặng luật định.

Tóm tắt nhanh

  • Tội cố ý gây thương tích được quy định tại Điều 134 Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung 2017).
  • Bốn nhóm dấu hiệu: khách thể, mặt khách quan, chủ thể và mặt chủ quan (lỗi cố ý).
  • Ngưỡng cơ bản: tỷ lệ tổn thương cơ thể từ 11% trở lên; dưới 11% chỉ bị truy cứu hình sự khi thuộc một trong các tình tiết tại khoản 1 (hung khí nguy hiểm, côn đồ, nạn nhân là trẻ em, phụ nữ có thai…).
  • Hình phạt từ cải tạo không giam giữ đến 3 năm cho tới tù 12–20 năm hoặc tù chung thân (nếu làm chết 2 người trở lên).
  • Chưa đến mức hình sự vẫn bị phạt hành chính 6–8 triệu đồng theo Nghị định 282/2025/NĐ-CP.

Hành vi cố ý gây thương tích là gì?

Pháp luật không đưa ra một định nghĩa riêng, nhưng từ Điều 134 Bộ luật Hình sự có thể hiểu: đó là hành vi của người có năng lực trách nhiệm hình sự, cố ý dùng tay chân, vật dụng, hung khí, hóa chất hoặc thủ đoạn khác tác động vào cơ thể người khác, gây thương tích hoặc tổn hại sức khỏe.

Tóm tắt nhanh: Hành vi cố ý gây thương tích: dấu hiệu pháp lý, mức phạt 2026
Tóm tắt nhanh – Hành vi cố ý gây thương tích: dấu hiệu pháp lý, mức phạt 2026

Điều luật có tên đầy đủ là “Tội cố ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác”. Vì vậy, không chỉ vết thương hở, gãy xương mới bị xem xét. Tổn hại sức khỏe do hóa chất, axit, gây suy giảm chức năng cơ quan trong cơ thể… cũng thuộc phạm vi điều chỉnh.

Ví dụ: A và B cãi nhau ở quán nhậu. A cầm chai bia đập vào đầu B, B phải khâu vết thương và giám định tỷ lệ tổn thương cơ thể 14%. Hành vi của A đủ dấu hiệu của tội cố ý gây thương tích theo khoản 1 Điều 134.

Bốn dấu hiệu pháp lý cấu thành tội cố ý gây thương tích

Như mọi tội phạm, tội này được xác định qua bốn yếu tố cấu thành. Thiếu một trong các yếu tố thì không thể kết tội.

1. Khách thể: sức khỏe của người khác

Hành vi xâm phạm quyền được bảo vệ về sức khỏe, thân thể của con người. Đây là một trong những quyền cơ bản được Hiến pháp bảo đảm; bạn có thể tìm hiểu thêm ở bài quyền bất khả xâm phạm về thân thể của công dân.

2. Mặt khách quan: hành vi, hậu quả và quan hệ nhân quả

  • Hành vi: tác động trái pháp luật vào cơ thể người khác như đấm, đá, dùng gậy, dao, vật cứng, chất hóa học; có thể là hành động trực tiếp hoặc thông qua phương tiện, súc vật do người đó điều khiển.
  • Hậu quả: nạn nhân bị thương tích hoặc tổn hại sức khỏe, được thể hiện bằng tỷ lệ tổn thương cơ thể xác định qua giám định pháp y.
  • Quan hệ nhân quả: thương tích phải là hậu quả trực tiếp từ hành vi của người phạm tội.

3. Chủ thể: người đủ tuổi và có năng lực trách nhiệm hình sự

Người từ đủ 16 tuổi trở lên chịu trách nhiệm hình sự về mọi hành vi theo Điều 134. Người từ đủ 14 đến dưới 16 tuổi chỉ chịu trách nhiệm hình sự khi phạm tội thuộc các khoản 2, 3, 4, 5 của điều này (tức là mức từ tù 2 năm trở lên). Người mắc bệnh làm mất khả năng nhận thức hoặc điều khiển hành vi không phải chịu trách nhiệm hình sự.

4. Mặt chủ quan: lỗi cố ý

Người phạm tội nhận thức được hành vi của mình gây nguy hiểm cho sức khỏe người khác, thấy trước hậu quả và mong muốn hoặc để mặc cho hậu quả xảy ra. Nếu thương tích xảy ra do sơ suất, không lường trước, đó là lỗi vô ý và sẽ được xử lý ở tội khác hoặc chỉ xử phạt hành chính.

Lưu ý: Động cơ không phải dấu hiệu bắt buộc, nhưng động cơ đê hèn, thù hằn, côn đồ… có thể trở thành tình tiết tăng nặng khi quyết định hình phạt.

Ngưỡng tỷ lệ tổn thương cơ thể và các tình tiết tăng nặng

Tỷ lệ tổn thương cơ thể từ 11% trở lên

Đây là ngưỡng cơ bản để truy cứu trách nhiệm hình sự. Tỷ lệ này do Trung tâm giám định pháp y xác định theo quy định của Bộ Y tế. Nhiều vết thương nhỏ nhưng có sẹo, ảnh hưởng chức năng vẫn có thể được giám định vượt 11%.

Tỷ lệ dưới 11% nhưng vẫn bị truy cứu hình sự khi nào?

Khoản 1 Điều 134 quy định các trường hợp dưới 11% vẫn bị xử lý hình sự nếu thuộc một trong các tình tiết sau:

  • Dùng vũ khí, vật liệu nổ, hung khí nguy hiểm hoặc thủ đoạn có khả năng gây nguy hại cho nhiều người.
  • Dùng axit nguy hiểm hoặc hóa chất nguy hiểm.
  • Gây thương tích cho người dưới 16 tuổi, phụ nữ mà biết là có thai, người già yếu, ốm đau hoặc người không có khả năng tự vệ.
  • Gây thương tích cho ông bà, cha mẹ, người nuôi dưỡng, thầy giáo, cô giáo của mình.
  • Phạm tội có tổ chức; lợi dụng chức vụ, quyền hạn.
  • Phạm tội trong thời gian đang bị giam, giữ, đang chấp hành án hoặc biện pháp xử lý hành chính đưa vào trường giáo dưỡng, cơ sở giáo dục bắt buộc.
  • Thuê gây thương tích hoặc gây thương tích do được thuê.
  • Có tính chất côn đồ.
  • Gây thương tích cho người đang thi hành công vụ hoặc vì lý do công vụ của nạn nhân.

Cảnh báo: Mang theo dao, gậy, vật dụng nguy hiểm khi đi đánh nhau có thể bị xác định là dùng hung khí nguy hiểm. Khi đó, dù nạn nhân chỉ bị thương nhẹ (dưới 11%), bạn vẫn có nguy cơ bị khởi tố. Việc tự mang công cụ “phòng thân” cũng cần cẩn trọng, xem thêm bài mang vũ khí nào để tự vệ mà không vi phạm pháp luật.

Khung hình phạt theo Điều 134

Điều 134 gồm nhiều khung hình phạt, tăng dần theo tỷ lệ tổn thương và hậu quả. Bảng dưới đây tóm tắt các khung chính (Bộ luật Hình sự 2015, sửa đổi, bổ sung 2017).

Khung Hình phạt Trường hợp tiêu biểu
Khoản 1 Cải tạo không giam giữ đến 3 năm hoặc tù 6 tháng – 3 năm Tỷ lệ tổn thương 11% – 30%; hoặc dưới 11% nhưng thuộc các tình tiết nêu trên
Khoản 2 Tù 2 – 6 năm Tỷ lệ 31% – 60%; 2 người trở lên mỗi người 11% – 30%; phạm tội 2 lần trở lên; tái phạm nguy hiểm; 11% – 30% kèm tình tiết tăng nặng
Khoản 3 Tù 5 – 10 năm Tỷ lệ 61% trở lên; 31% – 60% kèm tình tiết tăng nặng; 2 người trở lên mỗi người 31% – 60%…
Khoản 4 Tù 7 – 14 năm Làm chết người; biến dạng vùng mặt với tỷ lệ 61% trở lên; 61% trở lên kèm tình tiết tăng nặng…
Khoản 5 Tù 12 – 20 năm hoặc tù chung thân Làm chết 02 người trở lên; 2 người trở lên mỗi người từ 61% kèm tình tiết tăng nặng

Ngoài hình phạt chính, người phạm tội còn có thể bị áp dụng hình phạt bổ sung theo quy định của điều luật. Hình phạt cụ thể do Tòa án quyết định dựa trên tính chất, mức độ hành vi, nhân thân và các tình tiết giảm nhẹ, tăng nặng.

Khi nào bị hại có thể rút yêu cầu khởi tố?

Với trường hợp thuộc khoản 1, vụ án chỉ được khởi tố khi có yêu cầu của bị hại hoặc người đại diện hợp pháp. Nếu bị hại rút yêu cầu trước khi mở phiên tòa sơ thẩm thì vụ án được đình chỉ, trừ trường hợp có căn cứ cho rằng bị hại bị ép buộc, cưỡng bức rút yêu cầu. Từ khoản 2 trở lên, cơ quan tố tụng vẫn tiến hành xử lý dù bị hại không yêu cầu.

Chưa đến mức hình sự thì xử phạt thế nào?

Khi thương tích dưới 11% và không có tình tiết tăng nặng, hành vi vẫn là vi phạm pháp luật. Theo Nghị định 282/2025/NĐ-CP (hiệu lực từ 15/12/2025, thay thế Nghị định 144/2021/NĐ-CP), người cố ý gây thương tích hoặc gây tổn hại sức khỏe người khác nhưng chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự bị phạt tiền từ 6.000.000 đến 8.000.000 đồng, kèm hình thức xử phạt bổ sung là tịch thu tang vật, phương tiện vi phạm (nếu có).

Trước đây, theo Nghị định 144/2021/NĐ-CP, mức phạt cho hành vi này là 5–8 triệu đồng. Nếu bạn gặp tài liệu cũ, hãy áp dụng mức hiện hành nêu trên. Thời hiệu xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực này là 01 năm.

Lưu ý: Nếu gây thương tích cho thành viên gia đình bằng công cụ, phương tiện hoặc vật dụng khác mà chưa đến mức hình sự, mức phạt theo quy định phòng, chống bạo lực gia đình cao hơn (10–20 triệu đồng theo Nghị định 282/2025/NĐ-CP).

Phân biệt với các tội và trường hợp liên quan

Cố ý gây thương tích do phòng vệ chính đáng

Người chống trả đúng mức cần thiết để bảo vệ mình hoặc người khác trước sự tấn công trái pháp luật là phòng vệ chính đáng và không phải chịu trách nhiệm hình sự. Nếu chống trả quá mức cần thiết, người đó vẫn có thể bị xử lý theo Điều 136 (tội cố ý gây thương tích do vượt quá giới hạn phòng vệ chính đáng). Chẳng hạn, với tỷ lệ tổn thương từ 31% đến 60%, mức phạt là phạt tiền 5–20 triệu đồng hoặc cải tạo không giam giữ đến 3 năm.

Cố ý gây thương tích trong trạng thái tinh thần bị kích động mạnh

Điều 135 quy định mức nhẹ hơn khi người phạm tội bị kích động mạnh do hành vi trái pháp luật nghiêm trọng của nạn nhân đối với mình hoặc người thân. Với tỷ lệ 31% – 60%, mức phạt là phạt tiền 10–50 triệu đồng hoặc cải tạo không giam giữ đến 3 năm.

Phân biệt với tội giết người

Điểm khác nhau nằm ở ý thức chủ quan: người giết người có mục đích hoặc chấp nhận hậu quả chết người, còn người gây thương tích chỉ cố ý gây tổn hại sức khỏe. Cơ quan tố tụng xem xét công cụ, vị trí đánh, số lần đánh, mức độ hung hãn và diễn biến vụ việc để xác định. Nếu thương tích dẫn đến chết người mà không có ý định giết, người phạm tội bị xử lý theo khoản 4 Điều 134 (tù 7–14 năm).

Học sinh đánh nhau

Học sinh từ đủ 14 tuổi có thể bị xử lý hình sự nếu thuộc các khung nặng. Với các vụ nhẹ hơn, học sinh vẫn bị kỷ luật theo quy định của ngành giáo dục và thường phải làm bản tường trình, kiểm điểm; bạn có thể tham khảo cách viết bản kiểm điểm.

Trách nhiệm bồi thường thiệt hại

Ngoài trách nhiệm hình sự hoặc hành chính, người gây thương tích phải bồi thường theo Bộ luật Dân sự 2015. Khoản bồi thường gồm:

  • Chi phí cứu chữa, phục hồi sức khỏe và chức năng bị mất hoặc giảm sút.
  • Thu nhập thực tế bị mất hoặc giảm sút của nạn nhân.
  • Chi phí hợp lý cho người chăm sóc nạn nhân trong thời gian điều trị.
  • Tiền bù đắp tổn thất tinh thần do hai bên thỏa thuận; nếu không thỏa thuận được thì mức tối đa không quá 50 lần mức lương cơ sở tại thời điểm giải quyết.

Bị hại có thể yêu cầu bồi thường ngay trong vụ án hình sự (khai báo chi phí, nộp hóa đơn, chứng từ) hoặc khởi kiện dân sự riêng.

Lưu ý: Nếu bạn là người bị hại, hãy đến cơ sở y tế ngay, giữ lại bệnh án, hóa đơn, hình ảnh, clip, lời khai nhân chứng và trình báo công an cấp xã nơi xảy ra vụ việc để được hướng dẫn trưng cầu giám định.

Căn cứ pháp lý: Hành vi cố ý gây thương tích: dấu hiệu pháp lý, mức phạt 2026
Các văn bản pháp luật áp dụng – Hành vi cố ý gây thương tích: dấu hiệu pháp lý, mức phạt 2026

Thông tin cập nhật tháng 10/2026.

Câu hỏi thường gặp

Đánh người gây thương tích dưới 11% có bị đi tù không?

Thông thường chỉ bị phạt hành chính 6–8 triệu đồng. Tuy nhiên nếu thuộc một trong các tình tiết như dùng hung khí nguy hiểm, có tính chất côn đồ, nạn nhân là trẻ em, phụ nữ có thai hoặc người già yếu… thì vẫn bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo khoản 1 Điều 134.

Cố ý gây thương tích bao nhiêu phần trăm thì bị khởi tố?

Từ 11% trở lên là có thể bị khởi tố. Dưới 11% chỉ bị khởi tố khi thuộc các tình tiết tăng nặng quy định tại khoản 1 Điều 134. Tỷ lệ cụ thể phải dựa trên kết luận giám định pháp y.

Bị hại rút đơn thì có được đình chỉ vụ án không?

Với trường hợp thuộc khoản 1 Điều 134, vụ án chỉ khởi tố khi có yêu cầu của bị hại. Nếu bị hại rút yêu cầu trước khi mở phiên tòa sơ thẩm thì vụ án được đình chỉ, trừ khi có căn cứ cho rằng họ bị ép buộc. Từ khoản 2 trở lên, việc rút đơn không làm chấm dứt việc xử lý.

Người dưới 16 tuổi gây thương tích có phải chịu trách nhiệm hình sự không?

Người từ đủ 14 đến dưới 16 tuổi chỉ chịu trách nhiệm hình sự về tội cố ý gây thương tích thuộc các khoản 2, 3, 4, 5 Điều 134. Dưới 14 tuổi không bị truy cứu trách nhiệm hình sự, nhưng cha mẹ hoặc người giám hộ vẫn phải bồi thường thiệt hại.

Dùng bình xịt hơi cay hoặc vũ khí tự vệ làm người khác bị thương có vi phạm không?

Có thể vi phạm nếu việc sử dụng vượt quá mức cần thiết hoặc không nhằm chống trả một cuộc tấn công trái pháp luật. Bạn nên đọc thêm về bình xịt hơi cay tự vệ có bị cấm không để biết các quy định về công cụ hỗ trợ.

Tóm lại, hành vi cố ý gây thương tích được xác định qua bốn dấu hiệu cấu thành và ngưỡng tỷ lệ tổn thương cơ thể do giám định pháp y xác định. Hình phạt tăng dần từ cải tạo không giam giữ đến tù chung thân, còn hành vi chưa đến mức hình sự vẫn bị phạt hành chính và phải bồi thường thiệt hại. Hiểu rõ ranh giới này giúp bạn kiềm chế khi xảy ra xung đột và biết cách bảo vệ quyền lợi nếu là người bị hại.

Lưu ý: Nội dung bài viết mang tính chất tham khảo, được biên soạn theo quy định pháp luật tại thời điểm cập nhật. Với vụ việc cụ thể, bạn nên liên hệ cơ quan có thẩm quyền hoặc luật sư để được hướng dẫn chính xác. Xem miễn trừ trách nhiệm.

Ban biên tập Luật Sư X

Có thể bạn quan tâm

Xem tất cả →