Khi bị đơn vắng mặt tại phiên hòa giải, Tòa án xem xét lý do vắng mặt. Nếu có lý do chính đáng hoặc mới vắng lần đầu, Tòa án thường hoãn phiên họp và triệu tập lại. Nếu bị đơn đã được triệu tập hợp lệ đến lần thứ hai mà vẫn cố tình vắng mặt, Tòa án lập biên bản không tiến hành hòa giải được và đưa vụ án ra xét xử.
Tóm tắt nhanh
- Phiên hòa giải nằm trong phiên họp kiểm tra việc giao nộp, tiếp cận, công khai chứng cứ và hòa giải ở giai đoạn chuẩn bị xét xử sơ thẩm vụ án dân sự.
- Vắng mặt lần 1: Tòa án thường hoãn, gửi thông báo mới, trừ khi đã có đủ căn cứ không thể hòa giải.
- Vắng mặt lần 2 sau khi được triệu tập hợp lệ mà không có lý do chính đáng: coi là không tiến hành hòa giải được.
- Vắng mặt có lý do chính đáng: Tòa án hoãn, không áp dụng hậu quả bất lợi.
- Bị đơn vắng mặt vẫn có thể bị xét xử vắng mặt và mất cơ hội trình bày, cung cấp chứng cứ.
Phiên hòa giải trong vụ án dân sự là gì?
Sau khi thụ lý vụ án, Thẩm phán có nhiệm vụ chuẩn bị xét xử. Một bước bắt buộc trong giai đoạn này là mở phiên họp kiểm tra việc giao nộp, tiếp cận, công khai chứng cứ và hòa giải. Tại đây, Thẩm phán giúp các bên thỏa thuận với nhau về việc giải quyết tranh chấp. Phiên hòa giải thường có Thẩm phán chủ trì, Thư ký ghi biên bản, nguyên đơn, bị đơn và người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan tham gia.
Các bộ luật hiện hành đều dựa trên Bộ luật Tố tụng dân sự 2015, đã được sửa đổi, bổ sung. Từ 01/07/2025, Tòa án nhân dân khu vực thay thế Tòa án nhân dân cấp huyện cũ trong việc giải quyết sơ thẩm nhiều loại vụ việc. Quy trình hòa giải về nguyên tắc không đổi.
Lưu ý: Đừng nhầm phiên hòa giải trong tố tụng với hòa giải, đối thoại tại Tòa án theo Luật Hòa giải, đối thoại tại Tòa án 2020. Loại sau diễn ra trước khi Tòa án thụ lý, do hòa giải viên thực hiện và các bên tự nguyện tham gia. Bài này nói về phiên hòa giải sau khi vụ án đã được thụ lý.
Bị đơn vắng mặt lần đầu: Tòa án xử lý ra sao?
Bị đơn đã nhận giấy triệu tập hợp lệ nhưng không đến lần đầu. Khi đó Thẩm phán sẽ xem bị đơn có báo lý do hay không và lý do có chính đáng không. Thông thường, Tòa án hoãn phiên họp, ấn định ngày mới và gửi thông báo lần thứ hai cho bị đơn.
Việc hoãn này nhằm bảo đảm quyền tham gia tố tụng của bị đơn. Tòa án không tự động coi bị đơn từ chối hòa giải chỉ vì vắng mặt một lần.
Bị đơn vắng mặt lần thứ hai không có lý do chính đáng
Theo Điều 207 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015, bị đơn đã được triệu tập hợp lệ đến lần thứ hai mà vẫn cố tình vắng mặt thì vụ án thuộc trường hợp không tiến hành hòa giải được. Cùng nhóm này còn có các trường hợp đương sự không thể tham gia hòa giải vì lý do chính đáng, hoặc một bên đề nghị không tiến hành hòa giải. Bạn nên đối chiếu thêm với văn bản đang có hiệu lực tại thời điểm vụ án được giải quyết.
Trình tự thường như sau:
- Bước 1: Tòa án gửi giấy triệu tập hoặc thông báo phiên họp lần 1 cho bị đơn và các đương sự khác.
- Bước 2: Bị đơn vắng mặt, Tòa án hoãn hoặc tạm dừng, xác minh việc tống đạt và lý do vắng mặt.
- Bước 3: Tòa án triệu tập lần thứ hai bằng thủ tục hợp lệ.
- Bước 4: Bị đơn vẫn vắng mặt mà không có lý do chính đáng, Tòa án lập biên bản về việc không tiến hành hòa giải được.
- Bước 5: Thẩm phán xem xét ra quyết định đưa vụ án ra xét xử, tiếp tục các thủ tục chuẩn bị xét xử.
Thời hạn chuẩn bị xét xử với vụ án dân sự thông thường là 04 tháng kể từ ngày thụ lý và có thể gia hạn tối đa 02 tháng nếu vụ án phức tạp hoặc có trở ngại khách quan. Việc hoãn phiên họp vì bị đơn vắng mặt vẫn nằm trong khung thời hạn này.
Thế nào là lý do chính đáng và triệu tập hợp lệ?
Lý do chính đáng
Lý do chính đáng thường là sự kiện bất khả kháng hoặc trở ngại khách quan theo Bộ luật Dân sự 2015. Ví dụ bị đơn đang cấp cứu tại bệnh viện, bị thiên tai, dịch bệnh hoặc phương tiện giao thông bị gián đoạn nghiêm trọng, đang công tác ở nơi không thể về kịp. Bạn nên có giấy tờ chứng minh như giấy nhập viện, xác nhận của cơ quan, đơn vị.
Triệu tập hợp lệ
Triệu tập hợp lệ nghĩa là Tòa án đã tống đạt giấy tờ đúng cách, đúng địa chỉ và đúng thời hạn luật định. Có thể giao trực tiếp, gửi qua bưu điện bảo đảm, giao cho người thân cùng cư trú hoặc niêm yết tại nơi cư trú và trụ sở chính quyền địa phương theo quy định. Từ khi chính quyền hai cấp vận hành, việc niêm yết, xác nhận thường do UBND cấp xã thực hiện.
Lưu ý: Nếu Tòa án chưa tống đạt hợp lệ, việc bị đơn vắng mặt không thể bị coi là cố tình vắng mặt. Bị đơn có thể phản ánh về việc này trong quá trình giải quyết vụ án hoặc khi kháng cáo.
Hậu quả pháp lý đối với bị đơn vắng mặt
| Tình huống | Cách xử lý của Tòa án | Ảnh hưởng với bị đơn |
|---|---|---|
| Vắng mặt lần đầu, có lý do chính đáng | Hoãn phiên họp, triệu tập lại | Không bị bất lợi |
| Vắng mặt lần đầu, không lý do | Thường hoãn và triệu tập lần hai | Bị nhắc nhở, có thể mất thời gian, chi phí |
| Vắng mặt lần hai, không lý do chính đáng | Lập biên bản không hòa giải được, đưa vụ án ra xét xử | Mất cơ hội thỏa thuận, có thể bị xét xử vắng mặt |
| Vắng mặt nhưng có ủy quyền hợp lệ | Người đại diện theo ủy quyền tham gia hòa giải nếu phạm vi cho phép | Vẫn bảo vệ được quyền lợi |
Bị đơn không tham gia hòa giải không đồng nghĩa với việc thua kiện. Tòa án vẫn xem xét chứng cứ do nguyên đơn cung cấp, tự thu thập chứng cứ cần thiết và xét xử theo quy định. Tuy nhiên, bị đơn không trình bày ý kiến, không nộp chứng cứ thì dễ bất lợi. Bản án vẫn được tuyên và vẫn có hiệu lực pháp luật khi hết thời hạn kháng cáo, kháng nghị nếu đúng thủ tục.
Ví dụ: Anh A khởi kiện chị B đòi nợ theo giấy vay tiền. Chị B đã nhận thông báo nhưng hai lần vắng mặt tại phiên hòa giải, không có lý do. Tòa án lập biên bản không hòa giải được và đưa vụ án ra xét xử. Tại phiên tòa chị B tiếp tục vắng mặt nên Tòa án có thể xét xử vắng mặt dựa trên chứng cứ đã có. Những tranh chấp vay mượn thường xoay quanh giấy ghi nợ viết tay, vì vậy chứng cứ này rất quan trọng.
Nguyên đơn, người có quyền lợi liên quan vắng mặt thì sao?
- Nguyên đơn vắng mặt: được triệu tập lần hai mà vẫn vắng mặt không có lý do chính đáng thì có thể bị coi là từ bỏ yêu cầu khởi kiện. Tòa án có thể đình chỉ giải quyết vụ án. Họ vẫn có quyền khởi kiện lại nếu còn thời hiệu và không thuộc trường hợp bị hạn chế.
- Bị đơn có yêu cầu phản tố vắng mặt: có thể bị đình chỉ giải quyết yêu cầu phản tố.
- Người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan vắng mặt: tùy việc họ có yêu cầu độc lập hay không mà Tòa án áp dụng cách xử lý tương ứng.
- Vụ án ly hôn: hòa giải rất quan trọng. Nếu bị đơn cố tình vắng mặt, Tòa án vẫn có thể lập biên bản không hòa giải được và tiếp tục giải quyết. Bạn có thể tham khảo thêm bài về ly hôn đơn phương cần điều kiện gì và thủ tục ly hôn cần giấy tờ gì, nộp ở đâu.
Bị đơn nên làm gì khi không thể dự phiên hòa giải?
- Bước 1: Đọc kỹ giấy triệu tập, ghi rõ ngày giờ, địa điểm phiên họp và Thẩm phán phụ trách.
- Bước 2: Nếu không thể đến, báo ngay cho Tòa án bằng văn bản hoặc điện thoại theo hướng dẫn trong giấy triệu tập, nêu rõ lý do và gửi kèm tài liệu chứng minh.
- Bước 3: Có thể ủy quyền cho người khác tham gia hòa giải. Văn bản ủy quyền cần nêu rõ quyền thỏa thuận, thừa nhận hoặc từ bỏ nội dung tranh chấp nếu muốn người đại diện có quyền này.
- Bước 4: Chuẩn bị văn bản trình bày ý kiến và chứng cứ gửi Tòa án, kể cả khi vắng mặt.
- Bước 5: Nhờ luật sư hoặc người bảo vệ quyền lợi hợp pháp khi vụ việc phức tạp, tranh chấp lớn như mua bán đất bằng giấy viết tay.
Cảnh báo: Cố tình né tránh nhận giấy tờ của Tòa án không làm vụ án dừng lại. Tòa án vẫn có thể niêm yết công khai theo quy định và coi như đã tống đạt hợp lệ, bị đơn dễ mất quyền lợi.
Căn cứ pháp lý
- Bộ luật Tố tụng dân sự 2015 (đã được sửa đổi, bổ sung), các quy định về chuẩn bị xét xử, hòa giải và vắng mặt của đương sự.
- Bộ luật Dân sự 2015 về sự kiện bất khả kháng, trở ngại khách quan.
- Luật Tổ chức Tòa án nhân dân 2024 và việc tổ chức Tòa án nhân dân khu vực từ 01/07/2025.
- Luật Hòa giải, đối thoại tại Tòa án 2020.
Thông tin cập nhật tháng 10/2026. Bạn nên đối chiếu số điều, khoản với văn bản đang có hiệu lực khi áp dụng vào vụ việc cụ thể.
Câu hỏi thường gặp
Bị đơn vắng mặt tại phiên hòa giải thì Tòa án có xét xử được không?
Có thể. Nếu bị đơn đã được triệu tập hợp lệ lần thứ hai mà vẫn vắng mặt không có lý do chính đáng, Tòa án lập biên bản không hòa giải được và đưa vụ án ra xét xử. Việc xét xử vắng mặt còn phụ thuộc diễn biến ở phiên tòa.
Bị đơn vắng mặt một lần có bị coi là không hòa giải không?
Thông thường không. Tòa án hoãn phiên họp và triệu tập lại. Việc vắng mặt lần đầu chưa đủ để kết luận không tiến hành hòa giải được.
Bị đơn có thể nhờ người khác đi hòa giải thay không?
Có. Bị đơn có thể ủy quyền cho người khác tham gia theo quy định của pháp luật. Người được ủy quyền chỉ thỏa thuận trong phạm vi ủy quyền, vì vậy văn bản ủy quyền cần ghi rõ.
Bị đơn vắng mặt có thể bị thua kiện không?
Có thể bất lợi vì Tòa án chủ yếu căn cứ vào chứng cứ hiện có. Tuy nhiên Tòa án vẫn phải xem xét khách quan và nguyên đơn phải chứng minh yêu cầu của mình có căn cứ.
Không nhận được giấy triệu tập thì làm gì?
Bạn nên liên hệ Tòa án đang thụ lý để hỏi lịch phiên họp và việc tống đạt. Nếu giấy chưa được tống đạt hợp lệ, hãy nêu rõ điều này bằng văn bản để bảo vệ quyền lợi.
Tóm lại, phiên hòa giải là cơ hội để các bên tự thỏa thuận, nhưng không bắt buộc bị đơn phải đến bằng mọi giá. Vắng mặt có lý do chính đáng hoặc có ủy quyền hợp lệ sẽ không gây bất lợi. Vắng mặt hai lần không lý do chính đáng khiến vụ án sang giai đoạn xét xử mà bị đơn mất cơ hội thỏa thuận.
