Quyền lợi bảo hiểm xã hội tự nguyện 2026: Được hưởng gì?

Biên soạn:

· Cập nhật:

Quyền lợi bảo hiểm xã hội tự nguyện 2026: Được hưởng gì?

Từ 01/07/2025, theo Luật Bảo hiểm xã hội 2024, người tham gia BHXH tự nguyện được hưởng lương hưu hằng tháng (đủ tuổi nghỉ hưu và đóng từ 15 năm), trợ cấp thai sản 2 triệu đồng/con, chế độ tử tuất (trợ cấp mai táng và tuất một lần), thẻ BHYT khi đang hưởng lương hưu hoặc trợ cấp hằng tháng. Ngoài ra, Nhà nước hỗ trợ một phần tiền đóng, tối đa 10 năm.

Tóm tắt nhanh

  • Hưu trí: đủ tuổi nghỉ hưu (năm 2026: nam 61 tuổi 6 tháng, nữ 57 tuổi) và đóng từ đủ 15 năm.
  • Thai sản: trợ cấp 2 triệu đồng/con nếu đóng từ đủ 6 tháng trong 12 tháng trước khi sinh.
  • Tử tuất: trợ cấp mai táng bằng 10 lần mức tham chiếu (25,3 triệu đồng từ 01/07/2026) và trợ cấp tuất một lần.
  • Hỗ trợ đóng: Nhà nước hỗ trợ 20%–50% trên mức đóng theo chuẩn hộ nghèo nông thôn, tối đa 120 tháng.
  • Mức đóng: 22% thu nhập tự chọn; thấp nhất 330.000 đồng/tháng, thu nhập tính đóng cao nhất 50,6 triệu đồng/tháng từ 01/07/2026.

BHXH tự nguyện là gì, ai được tham gia?

BHXH tự nguyện là loại hình bảo hiểm do người tham gia tự chọn mức thu nhập và phương thức đóng. Đối tượng là công dân Việt Nam từ đủ 15 tuổi trở lên, không thuộc diện đóng BHXH bắt buộc và không đang hưởng lương hưu hoặc trợ cấp hằng tháng. Lao động tự do, nông dân, người làm nghề không có hợp đồng lao động, người nội trợ hay người đang tạm hoãn hợp đồng lao động đều có thể tham gia.

Tóm tắt nhanh: Quyền lợi bảo hiểm xã hội tự nguyện 2026: Được hưởng gì?
Tóm tắt nhanh – Quyền lợi bảo hiểm xã hội tự nguyện 2026: Được hưởng gì?

Điểm quan trọng: thời gian đóng BHXH bắt buộc trước đó được cộng nối với thời gian đóng tự nguyện để tính hưởng chế độ hưu trí, tử tuất và trợ cấp hằng tháng. Vì vậy, nếu bạn từng đi làm có hợp đồng rồi nghỉ việc, việc đóng tiếp tự nguyện giúp bạn không bị “đứt gãy” quá trình tích lũy.

BHXH tự nguyện được hưởng những chế độ nào?

Trước 01/07/2025, BHXH tự nguyện chỉ có hai chế độ là hưu trí và tử tuất. Luật BHXH 2024 bổ sung trợ cấp thai sản, nên thông tin cũ cho rằng “không có thai sản” nay đã lỗi thời. Cụ thể:

Quyền lợi Nội dung chính
Hưu trí Lương hưu hằng tháng khi đủ tuổi và đóng từ đủ 15 năm; trợ cấp một lần khi nghỉ hưu nếu đóng vượt số năm quy định
Thai sản Trợ cấp 2 triệu đồng cho mỗi con (áp dụng từ 01/07/2025)
Tử tuất Trợ cấp mai táng và trợ cấp tuất một lần cho thân nhân
Trợ cấp hằng tháng Dành cho người đủ tuổi nghỉ hưu nhưng chưa đủ 15 năm đóng, nếu chọn không nhận BHXH một lần
Bảo hiểm y tế Được cấp thẻ BHYT khi đang hưởng lương hưu hoặc trợ cấp hằng tháng (do ngân sách đóng)
Hỗ trợ tiền đóng Nhà nước hỗ trợ 20%–50% mức đóng theo từng nhóm đối tượng

Luật cũng liệt kê bảo hiểm tai nạn lao động trong nhóm chế độ của người tham gia tự nguyện, nhưng việc thực hiện phụ thuộc vào quy định hướng dẫn của Chính phủ cho từng nhóm đối tượng. Bạn nên hỏi cơ quan BHXH nơi cư trú trước khi tính đến quyền lợi này.

Quyền lợi về hưu trí

Điều kiện hưởng lương hưu

Bạn được hưởng lương hưu khi đồng thời đủ hai điều kiện: đủ tuổi nghỉ hưu theo Bộ luật Lao động 2019 và có thời gian đóng BHXH từ đủ 15 năm trở lên. Tuổi nghỉ hưu tăng theo lộ trình: năm 2026 là 61 tuổi 6 tháng với nam và 57 tuổi với nữ; nam đạt 62 tuổi vào năm 2028, nữ đạt 60 tuổi vào năm 2035. Nếu bạn muốn nắm rõ độ tuổi tham gia và làm việc, xem thêm bài độ tuổi lao động tối thiểu theo quy định mới nhất.

Lưu ý: Người đã tham gia BHXH tự nguyện trước ngày 01/01/2021 và đủ 20 năm đóng tự nguyện trở lên vẫn được áp dụng quy định chuyển tiếp: hưởng lương hưu khi đủ 60 tuổi (nam), 55 tuổi (nữ), không bị trừ tỷ lệ hưởng. Bạn có thể chọn áp dụng quy định chung nếu thấy có lợi hơn.

Cách tính mức lương hưu

Mức lương hưu hằng tháng = tỷ lệ hưởng × mức bình quân thu nhập tháng đóng BHXH. Tỷ lệ hưởng như sau:

  • Lao động nữ: 45% khi đóng đủ 15 năm, mỗi năm đóng thêm được cộng 2%, tối đa 75%.
  • Lao động nam: đóng từ 15 đến dưới 20 năm được 40% ứng với 15 năm, mỗi năm thêm 1%; từ đủ 20 năm là 45%, sau đó mỗi năm thêm 2%, tối đa 75%.

Ví dụ: chị Lan (nữ), bán hàng tự do, đóng BHXH tự nguyện đủ 15 năm với mức thu nhập bình quân 4 triệu đồng/tháng. Tỷ lệ hưởng 45% nên lương hưu khoảng 1,8 triệu đồng/tháng (chưa tính các lần điều chỉnh lương hưu của Nhà nước). Nếu chị đóng 20 năm, tỷ lệ là 55%, lương hưu khoảng 2,2 triệu đồng/tháng.

Trợ cấp một lần khi nghỉ hưu và đóng một lần cho thời gian còn thiếu

Nam đóng trên 35 năm, nữ đóng trên 30 năm được hưởng thêm trợ cấp một lần: bằng 2 lần mức bình quân thu nhập làm căn cứ đóng cho mỗi năm đóng vượt.

Nếu đã đủ tuổi nghỉ hưu nhưng còn thiếu thời gian đóng, bạn được đóng một lần cho những năm còn thiếu nếu thiếu không quá 5 năm (60 tháng) để đủ 15 năm và hưởng lương hưu. Nếu thiếu nhiều hơn, bạn có thể đóng tiếp hằng tháng hoặc theo kỳ (3, 6, 12 tháng, hoặc một lần cho tối đa 5 năm về sau) cho đến khi phần thiếu còn không quá 5 năm, rồi đóng một lần cho phần còn lại. Số liệu này theo Nghị định 159/2025/NĐ-CP; nhiều tài liệu cũ còn ghi “tối đa 10 năm” – đó là quy định của giai đoạn trước, bạn đừng nhầm.

Trợ cấp thai sản

Đây là quyền lợi mới nhất của BHXH tự nguyện. Mức trợ cấp là 2 triệu đồng cho mỗi con được sinh ra, và cho mỗi thai từ 22 tuần tuổi trở lên chết trong tử cung hoặc chết trong khi chuyển dạ. Khoản này do ngân sách Nhà nước bảo đảm, người tham gia không phải đóng thêm.

  • Đối tượng: lao động nữ sinh con hoặc lao động nam có vợ sinh con.
  • Điều kiện: có thời gian đóng BHXH tự nguyện từ đủ 6 tháng trở lên trong 12 tháng trước khi sinh (cũng có thể cộng cả thời gian đóng bắt buộc theo quy định).
  • Hồ sơ: bản sao giấy khai sinh, trích lục khai sinh hoặc giấy chứng sinh của con.
  • Thời hạn: nộp hồ sơ trong 60 ngày kể từ ngày sinh; cơ quan BHXH giải quyết trong 5 ngày làm việc kể từ khi nhận đủ hồ sơ.

Lưu ý: Đây là trợ cấp, không phải chế độ thai sản đầy đủ như BHXH bắt buộc (không có tiền thai sản hằng tháng và tiền dưỡng sức sau sinh).

Chế độ tử tuất

Khi người tham gia BHXH tự nguyện qua đời, thân nhân có thể được hưởng hai khoản:

  • Trợ cấp mai táng: bằng 10 lần mức tham chiếu tại tháng người đó mất, trả cho người lo mai táng. Khi mức tham chiếu (hiện bằng mức lương cơ sở) là 2,53 triệu đồng từ 01/07/2026, khoản này là 25,3 triệu đồng. Điều kiện là người mất có thời gian đóng BHXH từ đủ 60 tháng trở lên, hoặc đang hưởng lương hưu, kể cả tạm dừng hưởng.
  • Trợ cấp tuất một lần: tính theo số năm đã đóng và mức bình quân thu nhập làm căn cứ đóng. Nếu người mất đang hưởng lương hưu, thân nhân nhận theo thời gian đã hưởng lương hưu.

Nếu người đang hưởng trợ cấp hằng tháng qua đời, thân nhân được nhận số tháng trợ cấp chưa lĩnh và trợ cấp mai táng nếu đủ điều kiện.

Quyền lợi khi nhận BHXH một lần

Luật BHXH 2024 hạn chế việc rút BHXH một lần. Người tham gia tự nguyện chỉ được nhận một lần trong các trường hợp chủ yếu sau:

  • Đủ tuổi nghỉ hưu nhưng đóng chưa đủ 15 năm và không tiếp tục đóng (nếu không nhận một lần, bạn có thể chọn trợ cấp hằng tháng);
  • Ra nước ngoài để định cư;
  • Mắc một trong các bệnh ung thư, bại liệt, xơ gan mất bù, lao nặng, AIDS;
  • Suy giảm khả năng lao động từ 81% trở lên hoặc là người khuyết tật đặc biệt nặng;
  • Có thời gian đóng trước ngày Luật có hiệu lực, sau 12 tháng không đóng tiếp mà chưa đủ 20 năm đóng.

Mức hưởng: mỗi năm đóng trước 2014 được 1,5 tháng mức bình quân thu nhập; từ 2014 trở đi được 2 tháng. Nếu chưa đủ 1 năm thì nhận bằng số tiền đã đóng, tối đa 2 tháng mức bình quân. Muốn ước tính, bạn có thể xem hướng dẫn cách tính bảo hiểm xã hội 1 lần trên VssID.

Cảnh báo: Nhận BHXH một lần đồng nghĩa với chấm dứt thời gian đóng đã được thanh toán. Bạn mất cơ hội hưởng lương hưu, thẻ BHYT khi hưu trí và quyền lợi tử tuất từ khoảng thời gian đó. Hãy cân nhắc kỹ trước khi quyết định.

Mức đóng và hỗ trợ tiền đóng của Nhà nước

Công thức: mức đóng hằng tháng = 22% × mức thu nhập tháng bạn chọn − mức Nhà nước hỗ trợ.

  • Thu nhập chọn đóng thấp nhất: bằng chuẩn hộ nghèo khu vực nông thôn. Năm 2026 vẫn áp dụng chuẩn cũ là 1,5 triệu đồng/tháng, nên mức đóng thấp nhất là 330.000 đồng/tháng (chưa trừ hỗ trợ). Nghị định 351/2025/NĐ-CP đã nâng chuẩn nghèo nông thôn lên 2,2 triệu đồng nhưng chuẩn cũ tiếp tục áp dụng đến hết 31/12/2026, nên từ năm 2027 mức đóng tối thiểu có thể tăng.
  • Thu nhập chọn đóng cao nhất: bằng 20 lần mức tham chiếu. Từ 01/07/2026, lương cơ sở là 2,53 triệu đồng (Nghị định 161/2026/NĐ-CP) nên mức trần là 50,6 triệu đồng/tháng (trước đó 46,8 triệu đồng).
Đối tượng Tỷ lệ hỗ trợ Tiền hỗ trợ/tháng* Mức đóng tối thiểu thực tế/tháng*
Hộ nghèo; người sống tại xã đảo, đặc khu 50% 165.000 đồng 165.000 đồng
Hộ cận nghèo 40% 132.000 đồng 198.000 đồng
Người dân tộc thiểu số 30% 99.000 đồng 231.000 đồng
Đối tượng khác 20% 66.000 đồng 264.000 đồng

*Tính trên mức đóng theo chuẩn hộ nghèo nông thôn 1,5 triệu đồng (330.000 đồng/tháng). Nếu bạn chọn thu nhập cao hơn, phần đóng thêm do bạn tự chi trả.

Người thuộc nhiều nhóm hỗ trợ được hưởng mức cao nhất. Thời gian hỗ trợ tùy theo thời gian tham gia thực tế nhưng tối đa 10 năm (120 tháng). Ngoài ra, một số tỉnh, thành phố có thể hỗ trợ thêm từ ngân sách địa phương theo nghị quyết của Hội đồng nhân dân.

Lưu ý: Mức hỗ trợ có thể được Chính phủ điều chỉnh theo khả năng ngân sách. Bạn nên kiểm tra lại với cơ quan BHXH tại thời điểm đóng.

Cách đăng ký tham gia

Bạn có thể đăng ký trực tiếp tại cơ quan BHXH, Trung tâm phục vụ hành chính công cấp xã, các tổ chức dịch vụ thu (như Bưu điện), hoặc làm trực tuyến qua ứng dụng VssID và Cổng Dịch vụ công quốc gia.

Cách đăng ký tham gia (4 bước) – Quyền lợi bảo hiểm xã hội tự nguyện 2026: Được hưởng gì?
Sơ đồ: Cách đăng ký tham gia
  1. Bước 1: Chuẩn bị số định danh cá nhân (trên thẻ căn cước hoặc CCCD còn hạn). Nếu quên số, bạn có thể tra cứu số thẻ căn cước công dân online.
  2. Bước 2: Kê khai tờ khai đăng ký tham gia, nêu rõ mức thu nhập chọn đóng, phương thức đóng và nhóm đối tượng được hỗ trợ (nếu có).
  3. Bước 3: Nộp hồ sơ, đóng tiền theo phương thức đã chọn: hằng tháng, 3 tháng, 6 tháng, 12 tháng hoặc một lần cho nhiều năm về sau (tối đa 5 năm).
  4. Bước 4: Cài đặt VssID để theo dõi quá trình đóng và quyền lợi. Cần làm hoặc đổi thẻ căn cước, bạn xem hướng dẫn đăng ký làm thẻ căn cước online.

Những điều cần lưu ý

  • Đóng đều, tránh đứt quãng: thời gian không đóng không được tính vào điều kiện 15 năm và 60 tháng để hưởng mai táng.
  • Mức thu nhập chọn đóng quyết định lương hưu: đóng mức thấp thì lương hưu thấp; bạn có thể điều chỉnh mức đóng theo từng giai đoạn thu nhập.
  • Kiểm tra dữ liệu: đối chiếu quá trình đóng trên VssID để kịp thời đề nghị điều chỉnh nếu có sai sót.
  • So sánh với BHXH bắt buộc: người tham gia bắt buộc có thêm chế độ ốm đau và thai sản đầy đủ; BHXH tự nguyện không có.

Câu hỏi thường gặp

Đóng BHXH tự nguyện có được hưởng chế độ thai sản không?

Có, nhưng ở dạng trợ cấp thai sản 2 triệu đồng cho mỗi con, áp dụng từ 01/07/2025. Bạn cần đóng từ đủ 6 tháng trong 12 tháng trước khi sinh. Không có tiền thai sản hằng tháng như BHXH bắt buộc.

Đóng BHXH tự nguyện bao lâu thì được hưởng lương hưu?

Bạn cần đóng từ đủ 15 năm và đủ tuổi nghỉ hưu. Năm 2026, tuổi nghỉ hưu là 61 tuổi 6 tháng với nam và 57 tuổi với nữ. Thời gian đóng BHXH bắt buộc trước đó được cộng nối.

Đóng BHXH tự nguyện có được cấp thẻ BHYT không?

Khi bạn đang hưởng lương hưu hoặc trợ cấp hằng tháng, ngân sách Nhà nước đóng BHYT cho bạn. Trong thời gian đang đóng BHXH tự nguyện chưa hưởng lương hưu, bạn tự tham gia BHYT theo nhóm đối tượng của mình.

Mức đóng BHXH tự nguyện thấp nhất năm 2026 là bao nhiêu?

Mức đóng thấp nhất là 330.000 đồng/tháng (22% của 1,5 triệu đồng), chưa trừ hỗ trợ. Sau khi trừ hỗ trợ của Nhà nước, người thuộc nhóm khác đóng khoảng 264.000 đồng, hộ nghèo khoảng 165.000 đồng.

Đã đủ tuổi nghỉ hưu mà chưa đủ 15 năm đóng thì làm thế nào?

Bạn có ba hướng: đóng một lần cho những năm còn thiếu nếu thiếu không quá 5 năm; đóng tiếp cho tới khi đủ điều kiện; hoặc nhận BHXH một lần/trợ cấp hằng tháng nếu thuộc trường hợp được áp dụng.

Người thân qua đời, nhận trợ cấp mai táng ở đâu?

Người lo mai táng nộp hồ sơ tại cơ quan BHXH hoặc Trung tâm phục vụ hành chính công cấp xã nơi có thẩm quyền tiếp nhận. Trợ cấp mai táng bằng 10 lần mức tham chiếu tại tháng người tham gia mất, nếu đủ điều kiện 60 tháng đóng hoặc đang hưởng lương hưu.

Tóm lại, BHXH tự nguyện từ 2026 không chỉ là khoản tích lũy cho lương hưu mà còn có trợ cấp thai sản, quyền lợi tử tuất, BHYT khi hưu trí và hỗ trợ tiền đóng từ Nhà nước. Hãy chọn mức thu nhập phù hợp, đóng đều và theo dõi quá trình đóng trên VssID để bảo vệ quyền lợi lâu dài. Thông tin cập nhật tháng 10/2026.

Lưu ý: Nội dung bài viết mang tính chất tham khảo, được biên soạn theo quy định pháp luật tại thời điểm cập nhật. Với vụ việc cụ thể, bạn nên liên hệ cơ quan có thẩm quyền hoặc luật sư để được hướng dẫn chính xác. Xem miễn trừ trách nhiệm.

Ban biên tập Luật Sư X

Có thể bạn quan tâm

Xem tất cả →