Con ngoài giá thú là con được sinh ra khi cha mẹ không có quan hệ hôn nhân hợp pháp. Còn con riêng là con của một bên vợ hoặc chồng với người khác. Vì vậy, nhận định “con riêng là con ngoài giá thú” là sai nếu hiểu hai khái niệm là một. Hai nhóm này chỉ có thể trùng nhau trong một số trường hợp.
Tóm tắt nhanh
- Con ngoài giá thú: xét theo tình trạng hôn nhân của cha mẹ ruột khi con được sinh ra. Pháp luật không định nghĩa thuật ngữ này, chỉ dùng trong đời sống.
- Con riêng: xét theo quan hệ với vợ hoặc chồng hiện tại của cha hoặc mẹ. Đó là con của một bên với người khác.
- Con riêng có thể là con trong giá thú (con của cuộc hôn nhân trước) hoặc con ngoài giá thú.
- Mọi người con đều có quyền và nghĩa vụ như nhau với cha mẹ ruột, không phân biệt cha mẹ có kết hôn hay không.
- Con ngoài giá thú muốn có tên cha trong giấy khai sinh hoặc hưởng thừa kế phải xác định được quan hệ cha con.
Con ngoài giá thú là gì?
Luật Hôn nhân và Gia đình 2014 không có điều khoản định nghĩa “con ngoài giá thú”. Trong thực tế, thuật ngữ này được hiểu là con sinh ra khi cha mẹ không phải vợ chồng hợp pháp. Ví dụ: hai người chung sống nhưng chưa đăng ký kết hôn, hoặc một người đã có gia đình nhưng có con với người khác.
Ngược lại, con trong giá thú là con sinh ra trong thời kỳ hôn nhân, hoặc do người vợ có thai trong thời kỳ hôn nhân. Con sinh ra trong vòng 300 ngày kể từ khi chấm dứt hôn nhân cũng được coi là con do người vợ có thai trong thời kỳ hôn nhân. Con sinh trước ngày đăng ký kết hôn nhưng được cha mẹ thừa nhận là con chung thì cũng là con chung của vợ chồng (Điều 88 Luật Hôn nhân và Gia đình 2014).
Con riêng là gì?
Con riêng là cách gọi trong quan hệ gia đình sau khi cha hoặc mẹ có bạn đời mới. Đó là con của một bên vợ hoặc chồng với người khác, không phải con chung của hai vợ chồng. Người vợ hoặc chồng còn lại gọi là cha dượng hoặc mẹ kế của đứa trẻ.
Con riêng có thể xuất phát từ cuộc hôn nhân trước (sau ly hôn hoặc người bạn đời mất). Con riêng cũng có thể là con có từ trước khi kết hôn mà cha mẹ chưa từng kết hôn với nhau. Luật Hôn nhân và Gia đình 2014 không đặt ra định nghĩa riêng cho “con riêng”, nhưng có điều luật điều chỉnh quan hệ giữa con riêng với cha dượng, mẹ kế (Điều 79).
Con riêng là con ngoài giá thú đúng hay sai?
Câu trả lời là sai, hoặc ít nhất là không chính xác. Hai khái niệm được xét theo hai tiêu chí khác nhau:
| Tiêu chí | Con ngoài giá thú | Con riêng |
|---|---|---|
| Xét theo | Tình trạng hôn nhân của cha mẹ ruột lúc sinh con | Quan hệ của con với vợ/chồng hiện tại của cha hoặc mẹ |
| Là khái niệm pháp lý? | Không có định nghĩa chính thức | Có điều luật về quyền, nghĩa vụ với cha dượng, mẹ kế |
| Ví dụ | Cha mẹ không kết hôn mà có con | Con của vợ với chồng cũ, nay sống cùng chồng mới |
Ba tình huống để phân biệt
- Con riêng nhưng là con trong giá thú. Chị Lan kết hôn, sinh bé An, rồi ly hôn và tái hôn với anh Minh. Với cha mẹ ruột, bé An là con trong giá thú. Với anh Minh, bé An là con riêng của vợ.
- Con riêng và là con ngoài giá thú. Anh Hùng có con với một người không phải vợ chồng. Sau đó anh kết hôn với chị Thu và đón con về ở cùng. Với chị Thu, đứa trẻ là con riêng của chồng. Xét theo quan hệ giữa cha mẹ ruột, đứa trẻ là con ngoài giá thú.
- Con ngoài giá thú nhưng không phải con riêng. Hai người chung sống, có con nhưng chưa đăng ký kết hôn. Nếu chưa ai có bạn đời khác thì đứa trẻ chỉ là con ngoài giá thú, chưa có khái niệm con riêng. Sau này cha mẹ kết hôn và thừa nhận thì đứa trẻ trở thành con chung của vợ chồng.
Lưu ý: Cách gọi “con riêng” chỉ có nghĩa khi đặt trong quan hệ với người vợ hoặc chồng không phải cha, mẹ ruột. Với cha mẹ ruột, đứa trẻ luôn là con đẻ.
Quyền lợi của con ngoài giá thú
Có được đối xử bình đẳng không?
Có. Luật Hôn nhân và Gia đình 2014 quy định con sinh ra không phụ thuộc tình trạng hôn nhân của cha mẹ đều có quyền và nghĩa vụ như nhau đối với cha mẹ (Điều 68). Con có quyền nhận cha, mẹ của mình, kể cả khi cha hoặc mẹ đã chết. Con đã thành niên nhận cha không cần sự đồng ý của mẹ, và ngược lại (Điều 90).
Con ngoài giá thú có được thừa kế không?
Có, với điều kiện đã xác định được quan hệ cha con hoặc mẹ con. Khi đó, người con là con đẻ và thuộc hàng thừa kế thứ nhất theo Điều 651 Bộ luật Dân sự 2015. Họ được hưởng phần di sản ngang bằng với các con khác của người để lại di sản. Chứng cứ thường dùng gồm giấy khai sinh có tên cha hoặc mẹ, trích lục nhận cha mẹ con, kết quả giám định ADN, quyết định hoặc bản án của Tòa án.
Cha không nhận con thì sao?
Người cha vẫn có nghĩa vụ nuôi dưỡng, cấp dưỡng nếu quan hệ cha con được xác định. Khi cha không thừa nhận, người mẹ hoặc người con có thể yêu cầu Tòa án xác định quan hệ cha con bằng chứng cứ, trong đó có giám định ADN.
Con ngoài giá thú có được mang họ cha không?
Có, nhưng phải xác định được người cha. Nếu không xác định được cha, phần ghi về cha trong sổ đăng ký khai sinh và giấy khai sinh được để trống. Sau khi có đăng ký nhận cha, con được ghi họ theo thỏa thuận của cha mẹ, thường là họ cha hoặc họ mẹ.
Thủ tục xác định cha, mẹ cho con ngoài giá thú
Việc xác định cha, mẹ, con thuộc thẩm quyền của cơ quan đăng ký hộ tịch hoặc Tòa án, tùy trường hợp có tranh chấp hay không.
Trường hợp không có tranh chấp: làm tại UBND cấp xã
Từ 01/07/2025, chính quyền địa phương chỉ còn hai cấp nên việc đăng ký hộ tịch do UBND cấp xã thực hiện. Theo Luật Hộ tịch 2014 (đang áp dụng đến hết 28/02/2027), UBND cấp xã nơi cư trú của người nhận hoặc người được nhận là cha, mẹ, con thực hiện việc đăng ký nhận cha, mẹ, con. Luật Hộ tịch 2026 có hiệu lực từ 01/03/2027, theo đó UBND cấp xã được đăng ký hộ tịch không phụ thuộc nơi cư trú.
- Bước 1: Chuẩn bị tờ khai đăng ký nhận cha, mẹ, con theo mẫu. Nếu đăng ký khai sinh cho trẻ cùng lúc, cần thêm tờ khai khai sinh và giấy chứng sinh hoặc giấy tờ thay thế.
- Bước 2: Chuẩn bị chứng cứ chứng minh quan hệ cha, mẹ, con. Ví dụ: văn bản giám định ADN hoặc các giấy tờ, tài liệu khác chứng minh quan hệ.
- Bước 3: Các bên (cha, mẹ, con) có mặt khi đăng ký và nộp hồ sơ tại bộ phận một cửa của UBND cấp xã.
- Bước 4: Nếu việc nhận là đúng và không có tranh chấp, công chức tư pháp – hộ tịch ghi vào sổ hộ tịch, Chủ tịch UBND cấp xã cấp trích lục. Thời hạn là 03 ngày làm việc kể từ khi nhận đủ giấy tờ. Trường hợp cần xác minh thì thời hạn được kéo dài thêm.
Nếu cha yêu cầu nhận con ngay khi đăng ký khai sinh, UBND cấp xã giải quyết đồng thời việc nhận con và khai sinh. Khi đó giấy khai sinh sẽ có đủ thông tin của cha và mẹ.
Trường hợp có tranh chấp: khởi kiện tại Tòa án
Khi cha hoặc mẹ không thừa nhận, hoặc người khác phản đối, bạn nộp đơn tại Tòa án nhân dân khu vực có thẩm quyền (hoạt động từ 01/07/2025). Tòa án xem xét chứng cứ và ra bản án, quyết định xác định quan hệ cha, mẹ, con.
Cảnh báo: Không nên khai sinh cho con chỉ với tên mẹ rồi mới làm thủ tục nhận cha nếu có thể làm cùng lúc. Làm riêng thường phải thêm bước thay đổi, bổ sung thông tin hộ tịch cho con, mất thêm thời gian.
Con riêng có quyền gì với cha dượng, mẹ kế?
Điều 79 Luật Hôn nhân và Gia đình 2014 quy định cha dượng, mẹ kế có quyền và nghĩa vụ trông nom, nuôi dưỡng, chăm sóc, giáo dục con riêng của bên kia cùng sống chung với mình. Ngược lại, con riêng có quyền và nghĩa vụ chăm sóc, phụng dưỡng cha dượng, mẹ kế cùng sống chung với mình. Quan hệ này gắn với việc chung sống và nuôi dưỡng, không mặc nhiên như quan hệ cha mẹ – con ruột.
Con riêng có được thừa kế của cha dượng, mẹ kế không?
Con riêng không thuộc hàng thừa kế thứ nhất của cha dượng, mẹ kế chỉ vì quan hệ hôn nhân. Tuy nhiên, Bộ luật Dân sự 2015 quy định: nếu con riêng và cha dượng, mẹ kế có quan hệ chăm sóc, nuôi dưỡng nhau như cha con, mẹ con thì được thừa kế di sản của nhau (Điều 654). Người chết cũng có thể để lại di chúc cho con riêng.
Con ngoài giá thú và con riêng có được tính người phụ thuộc khi tính thuế TNCN không?
Có thể. Từ kỳ tính thuế 2026, mức giảm trừ gia cảnh là 15,5 triệu đồng/tháng cho bản thân và 6,2 triệu đồng/tháng cho mỗi người phụ thuộc. Nghị định 253/2026/NĐ-CP nêu rõ người phụ thuộc là con gồm con đẻ, con nuôi theo quy định và con riêng của vợ hoặc chồng, khi đáp ứng điều kiện về độ tuổi, học tập hoặc khả năng lao động. Con ngoài giá thú đã xác định được quan hệ cha, mẹ thì là con đẻ. Bạn xem thêm mức giảm trừ gia cảnh mới nhất và cách đăng ký mã số thuế cá nhân cho người phụ thuộc, vì người phụ thuộc cần có mã số thuế mới được tính giảm trừ.
Khi cha mẹ ly hôn thì con riêng thế nào?
Khi vợ chồng ly hôn, cha dượng hoặc mẹ kế không còn nghĩa vụ trực tiếp chăm sóc con riêng như khi sống chung, trừ khi có quan hệ nuôi con nuôi hợp pháp. Con vẫn luôn là con của cha mẹ ruột. Nếu bạn đang cân nhắc chấm dứt hôn nhân, có thể tham khảo điều kiện ly hôn đơn phương và thủ tục ly hôn, giấy tờ cần chuẩn bị. Với trường hợp muốn tự soạn đơn, xem mẫu đơn ly hôn viết tay.
Căn cứ pháp lý
- Luật Hôn nhân và Gia đình 2014 (các Điều 68, 79, 88, 90, 101).
- Bộ luật Dân sự 2015 (Điều 651, Điều 654 về thừa kế).
- Luật Hộ tịch 2014 và các văn bản hướng dẫn (Nghị định 123/2015/NĐ-CP, Thông tư 04/2020/TT-BTP) – áp dụng hiện nay.
- Luật Hộ tịch 2026 (số 03/2026/QH16) – hiệu lực từ 01/03/2027.
- Nghị định 253/2026/NĐ-CP hướng dẫn về người phụ thuộc, giảm trừ gia cảnh thuế thu nhập cá nhân.
Thông tin cập nhật tháng 10/2026.
Câu hỏi thường gặp
Con riêng là con ngoài giá thú đúng hay sai?
Sai. Con riêng là con của một bên vợ hoặc chồng với người khác. Con ngoài giá thú là con sinh ra khi cha mẹ không có hôn nhân hợp pháp. Con riêng có thể là con trong giá thú, ví dụ con của cuộc hôn nhân trước, hoặc là con ngoài giá thú.
Con ngoài giá thú có phải con hoang không?
Pháp luật không phân biệt đối xử với con ngoài giá thú. Con có quyền và nghĩa vụ như nhau đối với cha mẹ, bất kể cha mẹ có kết hôn hay không. Cách gọi mang tính miệt thị không phù hợp với tinh thần pháp luật.
Con ngoài giá thú có được ghi tên cha trong giấy khai sinh không?
Có, nếu người cha thực hiện thủ tục nhận con, có thể làm cùng lúc với đăng ký khai sinh. Nếu chưa xác định được cha thì phần thông tin về cha để trống. Khi có trích lục nhận cha, mẹ, con hoặc quyết định của Tòa án, thông tin được cập nhật.
Con ngoài giá thú có được hưởng thừa kế của cha khi cha đã mất không?
Có, nếu chứng minh được quan hệ cha con. Con có quyền nhận cha kể cả khi cha đã chết. Khi quan hệ được xác định, con thuộc hàng thừa kế thứ nhất và được chia di sản như các con khác.
Ai có quyền yêu cầu xác định cha cho con ngoài giá thú?
Cha, mẹ, con hoặc người giám hộ có thể yêu cầu. Nếu không tranh chấp thì làm tại UBND cấp xã, nếu có tranh chấp thì khởi kiện tại Tòa án. Con đã thành niên có thể tự thực hiện, không cần sự đồng ý của người còn lại.
Tóm lại, “con ngoài giá thú” xét theo hôn nhân của cha mẹ ruột, còn “con riêng” xét theo quan hệ với vợ hoặc chồng hiện tại, nên hai khái niệm không đồng nhất. Dù là con trong hay ngoài giá thú, con đều được pháp luật bảo vệ như nhau. Điều quan trọng là xác lập quan hệ cha, mẹ, con bằng giấy tờ hộ tịch hoặc quyết định của Tòa án để thực hiện đầy đủ quyền về khai sinh, cấp dưỡng và thừa kế.
