Lừa đảo chiếm đoạt tài sản từ 2.000.000 đồng trở lên có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo Điều 174 Bộ luật Hình sự. Nếu dưới 2 triệu đồng, người vi phạm thường chỉ bị phạt hành chính 2–3 triệu đồng, trừ một số trường hợp đặc biệt. Mức cao nhất là tù từ 12 đến 20 năm hoặc tù chung thân khi chiếm đoạt từ 500 triệu đồng trở lên.
Tóm tắt nhanh
- Ngưỡng xử lý hình sự: chiếm đoạt từ 2 triệu đồng (hoặc dưới 2 triệu nhưng thuộc trường hợp luật quy định).
- 4 khung hình phạt: từ cải tạo không giam giữ/tù 6 tháng đến tù chung thân, tùy giá trị tài sản và tình tiết.
- Dưới 2 triệu đồng: phạt hành chính 2–3 triệu đồng theo Nghị định 282/2025/NĐ-CP.
- Gửi đơn tố giác cho cơ quan công an không mất phí; bị hại trong vụ án hình sự thường không phải nộp tạm ứng án phí hình sự.
- Nếu tách ra kiện dân sự đòi tiền, án phí tính theo giá trị yêu cầu (Nghị quyết 326/2016/UBTVQH14).
Lừa đảo bao nhiêu tiền thì bị truy tố?
Điều 174 Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung 2017) định nghĩa tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản là dùng thủ đoạn gian dối để chiếm đoạt tài sản của người khác. Mốc để xem xét trách nhiệm hình sự là 2.000.000 đồng.
Cần hiểu đúng hai khái niệm hay bị nhầm:
- Khởi tố là quyết định của cơ quan điều tra (hoặc cơ quan có thẩm quyền) về việc mở vụ án, khởi tố bị can.
- Truy tố là việc Viện kiểm sát quyết định đưa bị can ra xét xử sau khi điều tra xong. Truy tố chỉ xảy ra khi có đủ chứng cứ chứng minh hành vi phạm tội.
Vì vậy, “lừa đảo từ 2 triệu đồng” là ngưỡng bắt đầu bị xử lý hình sự, còn việc có bị truy tố hay không phụ thuộc vào kết quả điều tra. Đồng thời phải chứng minh được người đó có thủ đoạn gian dối và ý định chiếm đoạt ngay từ đầu.
Lưu ý: Bộ luật Hình sự sửa đổi năm 2025 không thay đổi ngưỡng 2 triệu đồng và các khung hình phạt của Điều 174 nêu ở dưới.
Bốn khung hình phạt theo Điều 174
| Khung | Giá trị / tình tiết | Hình phạt |
|---|---|---|
| Khoản 1 | Chiếm đoạt từ 2 triệu đến dưới 50 triệu đồng; hoặc dưới 2 triệu nhưng thuộc trường hợp luật quy định | Cải tạo không giam giữ đến 3 năm hoặc tù từ 6 tháng đến 3 năm |
| Khoản 2 | Có tổ chức; có tính chất chuyên nghiệp; chiếm đoạt từ 50 triệu đến dưới 200 triệu đồng; tái phạm nguy hiểm; lợi dụng chức vụ, quyền hạn hoặc danh nghĩa cơ quan, tổ chức; dùng thủ đoạn xảo quyệt | Tù từ 2 năm đến 7 năm |
| Khoản 3 | Chiếm đoạt từ 200 triệu đến dưới 500 triệu đồng; lợi dụng thiên tai, dịch bệnh | Tù từ 7 năm đến 15 năm |
| Khoản 4 | Chiếm đoạt từ 500 triệu đồng trở lên | Tù từ 12 năm đến 20 năm hoặc tù chung thân |
Ngoài hình phạt chính, người phạm tội còn có thể bị phạt tiền từ 10 triệu đến 100 triệu đồng, cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định từ 1 đến 5 năm, hoặc tịch thu một phần hoặc toàn bộ tài sản.
Lưu ý: Giá trị tài sản được tính tổng số tiền, tài sản mà người phạm tội đã chiếm đoạt. Nếu lừa nhiều người nhiều lần, cơ quan tố tụng có thể cộng dồn khi đánh giá khung hình phạt và tình tiết “chuyên nghiệp” hoặc “có tổ chức”.
Ví dụ tình huống: Anh H rao bán điện thoại trên mạng, nhận chuyển khoản 12 triệu đồng của người mua rồi chặn liên lạc, không giao hàng. Số tiền chiếm đoạt vượt 2 triệu đồng nên hành vi có dấu hiệu tội lừa đảo ở khung 1. Nếu anh H lặp lại hành vi với nhiều người, tổng số tiền lên tới 250 triệu đồng thì có thể bị xem xét ở khung 3.
Lừa đảo dưới 2 triệu đồng bị xử lý thế nào?
Mức phạt hành chính
Nếu số tiền dưới 2 triệu đồng và không thuộc trường hợp đặc biệt, người lừa đảo bị xử phạt vi phạm hành chính. Theo Nghị định 282/2025/NĐ-CP (hiệu lực từ 15/12/2025, thay Nghị định 144/2021/NĐ-CP), hành vi lừa đảo chiếm đoạt tài sản thuộc nhóm vi phạm về gây thiệt hại đến tài sản của tổ chức, cá nhân khác, bị phạt tiền từ 2.000.000 đến 3.000.000 đồng.
Những trường hợp dưới 2 triệu vẫn bị xử lý hình sự
- Đã bị xử phạt vi phạm hành chính về hành vi chiếm đoạt tài sản mà còn vi phạm.
- Đã bị kết án về tội này hoặc về một trong các tội chiếm đoạt tài sản khác, chưa được xóa án tích mà còn vi phạm.
- Gây ảnh hưởng xấu đến an ninh, trật tự, an toàn xã hội.
- Tài sản là phương tiện kiếm sống chính của người bị hại và gia đình họ.
Cảnh báo: Trả lại tiền sau khi bị phát hiện không đương nhiên xóa tội. Việc khắc phục hậu quả, bồi thường chỉ là tình tiết có thể được xem xét giảm nhẹ hình phạt. Quyết định cuối cùng thuộc cơ quan tiến hành tố tụng và Tòa án.
Phân biệt lừa đảo với tranh chấp dân sự
Không phải cứ nợ tiền không trả là lừa đảo. Cơ quan công an thường căn cứ vào thời điểm phát sinh ý định chiếm đoạt:
- Lừa đảo (Điều 174): có ý định chiếm đoạt từ trước khi nhận tài sản, dùng thông tin giả, danh nghĩa giả để người khác tin và giao tiền.
- Lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản (Điều 175): vay, mượn, thuê tài sản một cách hợp pháp, sau đó mới nảy sinh ý định chiếm đoạt (ví dụ bỏ trốn, tẩu tán, sử dụng vào mục đích bất hợp pháp dẫn đến không có khả năng trả). Ngưỡng định lượng của tội này là 4 triệu đồng.
- Tranh chấp dân sự: vay mượn, giao dịch bình thường nhưng bên nợ khó khăn, chậm trả, không có dấu hiệu gian dối hay chiếm đoạt. Khi đó bạn khởi kiện tại Tòa án để đòi nợ, không phải tố giác tội phạm.
Nếu lừa đảo thực hiện qua mạng (giả danh, đầu tư ảo, bán hàng online), cơ quan tố tụng cũng có thể xem xét tội sử dụng mạng máy tính, mạng viễn thông, phương tiện điện tử để chiếm đoạt tài sản theo Điều 290 Bộ luật Hình sự, tùy diễn biến cụ thể. Đây là nội dung cần cơ quan điều tra xác định.
Để phòng ngừa tranh chấp ngay từ đầu khi cho vay, bạn nên lập văn bản rõ ràng, tham khảo mẫu giấy ghi nợ, giấy vay tiền viết tay để có chứng cứ đầy đủ.
Chi phí tố giác và khởi kiện lừa đảo chiếm đoạt tài sản
Người dân thường dùng chữ “khởi kiện” cho cả hai đường: tố giác tội phạm (cơ quan nhà nước điều tra, xử lý hình sự) và khởi kiện dân sự (đòi lại tiền, bồi thường tại Tòa án). Hai đường này có chi phí khác nhau.
| Khoản chi phí | Mức / ai chịu |
|---|---|
| Đơn tố giác gửi cơ quan công an, Viện kiểm sát | Không thu phí |
| Án phí hình sự sơ thẩm, phúc thẩm | Do bị cáo chịu khi bị kết án; bị hại không phải nộp tạm ứng án phí hình sự |
| Yêu cầu bồi thường ngay trong vụ án hình sự | Thông thường bị hại không phải nộp tạm ứng; người bị kết án chịu án phí dân sự đối với phần phải bồi thường |
| Tách ra khởi kiện dân sự riêng | Nộp tạm ứng án phí bằng 50% án phí dự tính (tối thiểu 300.000 đồng); án phí cuối cùng do bên thua kiện chịu |
| Chi phí luật sư, đi lại, thu thập chứng cứ, công chứng/chứng thực tài liệu | Thuê luật sư không bắt buộc; các khoản này do bạn tự chi trả trước, có thể yêu cầu xem xét buộc bên có lỗi hoàn trả nếu hợp lý và có chứng từ |
Án phí dân sự sơ thẩm có giá ngạch theo Nghị quyết 326/2016/UBTVQH14
| Giá trị yêu cầu | Mức án phí sơ thẩm |
|---|---|
| Từ 6 triệu đồng trở xuống | 300.000 đồng |
| Trên 6 triệu đến 400 triệu đồng | 5% giá trị yêu cầu |
| Trên 400 triệu đến 800 triệu đồng | 20 triệu đồng + 4% phần vượt quá 400 triệu |
| Trên 800 triệu đến 2 tỷ đồng | 36 triệu đồng + 3% phần vượt quá 800 triệu |
Ví dụ: Chị L bị lừa 100 triệu đồng và chọn kiện dân sự riêng. Án phí dự tính là 5% × 100 triệu = 5 triệu đồng, tạm ứng ban đầu khoảng 2,5 triệu đồng. Nếu Tòa án chấp nhận toàn bộ yêu cầu, người bị kiện chịu án phí và chị L được hoàn lại số tiền tạm ứng đã nộp.
Lưu ý: Trong thực tế, khi vụ việc có dấu hiệu tội phạm, Tòa án thường không thụ lý kiện dân sự riêng cho đến khi vụ án hình sự được giải quyết. Đường đi phổ biến và ít tốn kém nhất là tố giác, rồi yêu cầu bồi thường ngay trong vụ án hình sự. Mức án phí nêu trên có thể thay đổi nếu có văn bản mới thay thế Nghị quyết 326/2016/UBTVQH14, nên bạn hãy kiểm tra lại tại Tòa án khi nộp đơn.
Các bước tố giác và đòi lại tiền
- Bước 1: Thu thập chứng cứ. Tin nhắn, ghi âm, sao kê chuyển khoản, hợp đồng, giấy biên nhận, thông tin tài khoản người nhận.
- Bước 2: Soạn đơn tố giác. Nêu rõ người tố giác, người bị tố giác (nếu biết), diễn biến, số tiền bị chiếm đoạt, yêu cầu xử lý và yêu cầu bồi thường. Danh tính người tố giác thường cần số định danh cá nhân; bạn có thể xem cách tra cứu số thẻ căn cước công dân online khi cần điền chính xác thông tin.
- Bước 3: Nộp đơn. Gửi đến công an xã, phường nơi xảy ra vụ việc hoặc nơi cư trú để được tiếp nhận và chuyển cho cơ quan điều tra có thẩm quyền; cũng có thể gửi trực tiếp cơ quan điều tra hoặc Viện kiểm sát. Bạn nên xin giấy biên nhận.
- Bước 4: Chờ kết quả xác minh. Theo Điều 147 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015, cơ quan có thẩm quyền phải kiểm tra, xác minh và ra một trong các quyết định (khởi tố, không khởi tố, tạm đình chỉ) trong 20 ngày; vụ việc phức tạp có thể kéo dài tới 2 tháng và gia hạn thêm theo luật.
- Bước 5: Tham gia tố tụng. Sau khi khởi tố, bạn là bị hại, có quyền đề nghị bồi thường, cung cấp chứng cứ, được thông báo kết quả giải quyết.
- Bước 6: Yêu cầu thi hành án. Khi bản án có hiệu lực, bạn làm đơn yêu cầu cơ quan thi hành án dân sự thi hành phần bồi thường.
Nếu cơ quan có thẩm quyền chậm giải quyết hoặc không thông báo kết quả, bạn có quyền khiếu nại hoặc gửi kiến nghị đến Viện kiểm sát cùng cấp, cấp trên.
Chứng cứ cần chuẩn bị để chứng minh bị lừa đảo
- Bằng chứng chuyển tiền: sao kê ngân hàng, biên lai, mã giao dịch.
- Trao đổi giữa hai bên: tin nhắn, email, ghi âm cuộc gọi (lưu nguyên bản, không chỉnh sửa).
- Giấy tờ giao dịch: hợp đồng, giấy ghi nợ, giấy tờ mua bán. Với giao dịch đất đai, xe cộ, giấy tờ cần đầy đủ và đúng quy định, bạn có thể tham khảo cách lập giấy tờ mua bán đất, mẫu giấy bán xe máy cá nhân và giấy tờ cần có khi mua xe máy cũ.
- Thông tin về đối tượng: tên, số điện thoại, tài khoản, địa chỉ, tài khoản mạng xã hội, các giấy tờ họ đã cung cấp.
- Danh sách người bị hại khác (nếu có) để chứng minh hành vi lặp lại.
Cảnh báo: Không tự ý bắt giữ, đe dọa, đánh đập hay lan truyền thông tin cá nhân của người nghi lừa đảo. Những hành vi này có thể khiến chính bạn vi phạm pháp luật. Hãy giao việc xác minh, xử lý cho cơ quan có thẩm quyền.
Căn cứ pháp lý
Căn cứ pháp lý
- Bộ luật Hình sự 2015, sửa đổi, bổ sung năm 2017 và năm 2025 (Điều 174, Điều 175, Điều 290).
- Bộ luật Tố tụng hình sự 2015 (Điều 147 về thời hạn giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm).
- Bộ luật Dân sự 2015 (trách nhiệm bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng).
- Nghị định 282/2025/NĐ-CP (hiệu lực từ 15/12/2025) về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực an ninh, trật tự, an toàn xã hội; phòng, chống tệ nạn xã hội; phòng cháy chữa cháy; cứu nạn, cứu hộ; phòng, chống bạo lực gia đình.
- Nghị quyết 326/2016/UBTVQH14 quy định về mức thu, miễn, giảm, thu, nộp, quản lý và sử dụng án phí và lệ phí Tòa án.
Thông tin cập nhật tháng 10/2026. Bài viết mang tính phổ biến pháp luật, không thay thế ý kiến của cơ quan tiến hành tố tụng trong từng vụ việc cụ thể.
Câu hỏi thường gặp
Lừa đảo 5 triệu đồng có bị đi tù không?
Số tiền 5 triệu đồng đã vượt ngưỡng 2 triệu đồng nên có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo khoản 1 Điều 174: cải tạo không giam giữ đến 3 năm hoặc tù từ 6 tháng đến 3 năm. Hình phạt cụ thể do Tòa án quyết định theo nhân thân, tình tiết giảm nhẹ, tăng nặng và việc bồi thường.
Lừa đảo dưới 2 triệu đồng có bị phạt không?
Có. Hành vi này bị xử phạt hành chính từ 2 đến 3 triệu đồng theo Nghị định 282/2025/NĐ-CP. Nếu người đó đã bị xử phạt hành chính về hành vi chiếm đoạt mà còn vi phạm, hoặc thuộc các trường hợp đặc biệt khác, vẫn có thể bị xử lý hình sự.
Tố giác lừa đảo chiếm đoạt tài sản có mất tiền không?
Nộp đơn tố giác tại cơ quan công an hoặc Viện kiểm sát không mất phí. Bạn chỉ phát sinh chi phí tự nguyện như thuê luật sư, đi lại, sao chụp, chứng thực tài liệu. Bị hại thông thường không phải nộp tạm ứng án phí hình sự.
Bị lừa đảo có đòi lại được tiền không?
Có thể. Người phạm tội phải bồi thường thiệt hại, bạn yêu cầu bồi thường ngay trong vụ án hình sự hoặc khởi kiện dân sự. Việc thu hồi thực tế phụ thuộc vào khả năng tài chính của người phải bồi thường và kết quả thi hành án.
Bao lâu thì công an trả lời đơn tố giác?
Theo Bộ luật Tố tụng hình sự 2015, thời hạn giải quyết thông thường là 20 ngày kể từ khi cơ quan có thẩm quyền nhận tố giác. Vụ việc phức tạp có thể kéo dài hơn theo quy định, và bạn có quyền được thông báo kết quả.
Cho vay tiền rồi không trả có phải lừa đảo không?
Không mặc nhiên. Nếu người vay có thủ đoạn gian dối ngay từ đầu để chiếm đoạt thì có thể là lừa đảo. Nếu vay hợp pháp rồi mới có ý định chiếm đoạt thì có thể là lạm dụng tín nhiệm, còn chậm trả thuần túy là tranh chấp dân sự do Tòa án giải quyết.
Tóm lại, ngưỡng 2 triệu đồng là mốc quan trọng để phân biệt xử phạt hành chính với trách nhiệm hình sự trong tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản. Nếu bị lừa, bạn nên giữ chứng cứ, gửi đơn tố giác sớm và yêu cầu bồi thường ngay trong vụ án hình sự để giảm chi phí, thay vì chỉ kiện dân sự riêng.
